Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
InterakcjeIndeks substancji czynnych
na literę “C”
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Chlorek cetylopirydyniowy działa antyseptycznie, wspiera walkę z bakteriami i grzybami w jamie ustnej, łagodzi ból gardła oraz podrażnienia, występuje w pastylkach, aerozolach i żelach.
- witaminy i minerały
Chlorek chromu(III) dostarcza trójwartościowy chrom – pierwiastek śladowy niezbędny do prawidłowej gospodarki glukozą i działania insuliny. Stosowany głównie w dożylnym żywieniu pozajelitowym; suplementy doustne mogą wspierać kontrolę glikemii. Dawka adekwatna dla dorosłych to 20–35 µg/dziennie. Osoby z chorobami nerek, wątroby lub przyjmujące leki obniżające cukier powinny skonsultować suplementację z lekarzem.
Chlorek dekwaliniowy wykazuje silne działanie przeciwbakteryjne i antyseptyczne, stosowany miejscowo w leczeniu zakażeń pochwy, przynosząc szybką ulgę w objawach bakteryjnego zapalenia.
- syntetyczne i biologiczne
Chlorek etylu to środek do miejscowego znieczulania skóry, wykorzystywany przed drobnymi zabiegami medycznymi. Zapewnia szybkie, krótkotrwałe działanie poprzez schłodzenie miejsca aplikacji.
- Chlorek stearalkoniowy
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Chlorella to zielona mikroalga zawierająca do 60% białka, witaminę B12, chlorofil i karotenoidy. Wspiera profil lipidowy, ciśnienie krwi i odporność. Dawka w badaniach: 6–10 g dziennie. Zawiera witaminę K1 – ostrożność przy lekach przeciwzakrzepowych.
- syntetyczne i biologiczne
Chlorfenamina to lek przeciwhistaminowy łagodzący objawy alergii i przeziębienia, takie jak katar, kichanie i łzawienie oczu. Często stosowana w preparatach złożonych na infekcje dróg oddechowych.
- syntetyczne i biologiczne
Chlorfeniramina to antyhistaminik I generacji blokujący receptory H1 histaminy. Łagodzi objawy alergicznego nieżytu nosa, pokrzywki i przeziębienia. Działa szybko (1–3 h), ale wywołuje senność. Standardowa dawka dla dorosłych wynosi 4 mg co 4–6 h, maks. 24 mg/dobę.
- syntetyczne i biologiczne
Chlormadynon to progestagen o działaniu antykoncepcyjnym i antyandrogenowym, stosowany w tabletkach z etynyloestradiolem, zapewniający skuteczną ochronę przed ciążą i wpływający na gospodarkę hormonalną.
- syntetyczne i biologiczne
Chlormidazol wykazuje silne działanie przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne, stosowany miejscowo na skórę i paznokcie w leczeniu różnorodnych infekcji dermatologicznych.
- syntetyczne i biologiczne
Chlorobutanol to konserwant w kroplach do oczu i lekach iniekcyjnych (stężenie 0,5%), wykazujący dodatkowo słabe działanie uspokajające i przeciwdrobnoustrojowe. Jego długi okres półtrwania (~10 dni) ogranicza stosowanie systemowe. W aptece spotykasz go głównie jako składnik pomocniczy preparatów wielodawkowych.
- syntetyczne i biologiczne
Chlorochina stosowana jest przede wszystkim w leczeniu i profilaktyce malarii oraz wybranych chorób autoimmunologicznych, wyróżniając się szerokim spektrum działania i specyficznymi zasadami bezpieczeństwa.
- syntetyczne i biologiczne
Chlorofil to substancja lecznicza, która jest wykorzystywana w medycynie naturalnej ze względu na swoje właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne. Może pomóc w leczeniu chorób układu trawiennego, a także działać jako naturalny środek przeciwbólowy.
- syntetyczne i biologiczne
Chlorofilina (kompleks miedziowy chlorofiliny) to pochodna chlorofilu o właściwościach antyoksydacyjnych, dezodoryzujących i chemoprotekcyjnych. Stosowana doustnie (100–300 mg/dobę) oraz miejscowo w preparatach na rany i skórę. Dobrze tolerowana przez ponad 50 lat klinicznych zastosowań.
- syntetyczne i biologiczne
Chlorokrezol to antyseptyk i konserwant z grupy fenoli, obecny w kremach, maściach i preparatach do dezynfekcji skóry. Niszczy błony komórkowe bakterii i grzybów. Może powodować reakcje alergiczne – osoby z nadwrażliwością na fenole powinny sprawdzić skład preparatu przed użyciem.
- Chloroksylenol
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Chloroprokaina to miejscowy anestetyk o szybkim początku i krótkim czasie działania, wykorzystywany głównie w krótkotrwałych znieczuleniach rdzeniowych, szczególnie u dorosłych podczas drobnych zabiegów.
- syntetyczne i biologiczne
Chloropromazyna to neuroleptyk pierwszej generacji blokujący receptory dopaminowe D2. Stosuje się ją w schizofrenii, epizodach maniakalnych, opornych czkawkach i nudnościach. Lek działa też na receptory histaminowe, muskarynowe i adrenergiczne, co tłumaczy zarówno efekty terapeutyczne, jak i liczne działania niepożądane.
- syntetyczne i biologiczne
Chlorotetracyklina to antybiotyk o szerokim spektrum, używany miejscowo w leczeniu zakażeń skóry i trądziku. Skuteczna przeciw bakteriom, minimalizuje ryzyko działań ogólnych dzięki aplikacji na skórę.
- syntetyczne i biologiczne
Chlorprotiksen to lek przeciwpsychotyczny stosowany w leczeniu psychoz, łagodzeniu pobudzenia i niepokoju. Działa na receptory w mózgu, przynosząc poprawę objawów psychicznych i emocjonalnych.
- syntetyczne i biologiczne
Chlortalidon to diuretyk wykorzystywany w leczeniu nadciśnienia i obrzęków, wspomagający usuwanie nadmiaru płynów z organizmu, stosowany również przy niewydolności serca i chorobach nerek.
- surowce roślinne
Chmiel zwyczajny (Humulus lupulus) – roślina lecznicza stosowana przy zaburzeniach snu, łagodnym niepokoju i problemach trawiennych. Szyszki chmielu zawierają kwasy goryczkowe, olejki eteryczne i prenyloflawonoidy o działaniu uspokajającym, przeciwzapalnym i fitoestrogennym. Wymaga ostrożności przy nowotworach hormonozależnych, w ciąży i z lekami uspokajającymi.
- syntetyczne i biologiczne
Leki na cholesterol – statyny, ezetymib, inhibitory PCSK9 i inne – działają różnymi mechanizmami, obniżając LDL i ryzyko zawału czy udaru. Statyny redukują LDL o 30–55%, a metaanalizy potwierdzają spadek ryzyka zgonu sercowo-naczyniowego o ponad 20%.
- syntetyczne i biologiczne
Cholestyramina to żywica jonowymienną, która wiąże kwasy żółciowe w jelitach, obniżając LDL-cholesterol nawet o 26%. Stosuje się ją w hipercholesterolemii, świądzie w zastoju żółci i biegunce kwasów żółciowych. Lek nie wchłania się do krwioobiegu i może zaburzać wchłanianie innych leków.
- syntetyczne i biologiczne
Choliny alfosceran (alpha-GPC) to fosfolipidowe źródło choliny, które po wchłonięciu zwiększa poziom acetylocholiny w mózgu. Stosowany w badaniach klinicznych przy chorobie Alzheimera i zaburzeniach poznawczych w dawce 1200 mg/dobę. Długotrwałe stosowanie wymaga konsultacji z lekarzem ze względu na potencjalne ryzyko sercowo-naczyniowe.
- syntetyczne i biologiczne
Choliny salicylan to NLPZ z grupy salicylanów, który hamuje enzymy COX-1 i COX-2, zmniejszając stan zapalny, ból i gorączkę. Używany głównie w żelach na afty i stany zapalne jamy ustnej, a także w doustnych preparatach przeciwbólowych. Nie stosować u dzieci poniżej 16. roku życia ze względu na ryzyko zespołu Reye'a.
Chondroityna (obecna np. w Rotoxal, Rotoxal Senior) wspiera stawy, poprawia elastyczność i wytrzymałość chrząstki, łagodzi objawy choroby zwyrodnieniowej oraz ból. Stosowana głównie u dorosłych, dostępna w różnych formach i dawkach.
- syntetyczne i biologiczne
Choriogonadotropina alfa to nowoczesny hormon wykorzystywany w leczeniu niepłodności, wspomagający owulację i przygotowanie do procedur rozrodu wspomaganego u kobiet.
- witaminy i minerały
Chrom to pierwiastek śladowy wspierający działanie insuliny i metabolizm makroskładników. Suplementy zawierają bezpieczną formę trójwartościową (Cr³⁺). Badania pokazują skromne korzyści dla glikemii u osób z cukrzycą typu 2, jednak efekty są niejednoznaczne. Przy stosowaniu z lekami przeciwcukrzycowymi lub insuliną konieczna jest konsultacja z lekarzem.
- surowce roślinne
Chryzantema indyjska (Chrysanthemum indicum) zawiera flawonoidy, kwasy fenolowe i olejki eteryczne wykazujące w badaniach laboratoryjnych działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające. Stosowana tradycyjnie przy gorączce, bólach głowy i stanach zapalnych, wymaga ostrożności u osób z alergią na astrowate oraz przyjmujących leki metabolizowane przez CYP3A4.
- syntetyczne i biologiczne
Chryzyna to flawonoid z propolisu i miodu o słabej biodostępności po doustnym podaniu. Badania laboratoryjne pokazują działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, ale brak potwierdzenia skuteczności u ludzi. Hamuje enzymy wątrobowe CYP1A2 i CYP2C19, co może wpływać na metabolizm wielu leków.
- surowce roślinne
Chrzan japoński (wasabi) zawiera izotiocyjaniany – w tym 6-MSITC – o udokumentowanym działaniu przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym i antyoksydacyjnym. Badanie kliniczne wykazało poprawę pamięci u seniorów po 12 tygodniach suplementacji. Może wchodzić w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi.
- surowce roślinne
Chrzan pospolity (Armoracia rusticana) zawiera glukozynolany – głównie synigrynę – przekształcane w ostry allylowy izotiocyjanian. Wyciąg z korzenia wspiera leczenie infekcji dróg oddechowych i dróg moczowych, ma właściwości przeciwbakteryjne i wykrztuśne. Nie zaleca się go dzieciom do 4. roku życia, kobietom w ciąży i osobom z niedoczynnością tarczycy.
- Chrząstka rekina
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Chrząstnica kędzierzawa (Chondrus crispus) to czerwona alga morska bogata w karagenan, jod i minerały. Stosowana tradycyjnie w dolegliwościach układu oddechowego i pokarmowego, dziś dostępna jako suplement w kapsułkach, żelu i proszku. Zawartość jodu wymaga ostrożności u osób z chorobami tarczycy.