Chlorfeniramina

Czym jest chlorfeniramina i jak działa?

Chlorfeniramina to lek przeciwhistaminowy pierwszej generacji – jeden z najdłużej stosowanych w tej klasie, bo obecny w lecznictwie od końca lat 40. XX wieku. Jej działanie opiera się na blokowaniu receptorów histaminowych H1, czyli miejsc w komórkach, z którymi łączy się histamina. Histamina to substancja uwalniana przez organizm podczas reakcji alergicznych – to ona odpowiada za kichanie, wodnisty katar, swędzenie, łzawienie oczu czy obrzęk błon śluzowych. Kiedy chlorfeniramina zajmuje receptor H1, histamina nie może się z nim połączyć i objawy są znacznie słabsze lub w ogóle nie pojawiają się.

Oprócz działania przeciwhistaminowego chlorfeniramina wykazuje też efekt antycholinergiczny (cholinolityczny) – blokuje receptory muskarynowe, co dodatkowo ogranicza produkcję wydzieliny śluzowej w nosie i pomaga udrożnić drogi oddechowe. Właśnie to działanie jest odpowiedzialne za suchość w ustach, którą część pacjentów odczuwa po jej przyjęciu.

Jest jeszcze trzecia właściwość, o której warto wiedzieć: chlorfeniramina przenika przez barierę krew-mózg i blokuje histaminę również w ośrodkowym układzie nerwowym. To dlatego powoduje senność – czego leki przeciwhistaminowe drugiej generacji w zasadzie nie robią. Efekt pojawia się szybko: pierwsze działanie farmakologiczne można odczuć już po 15–30 minutach od przyjęcia, maksimum osiągane jest po 1–2 godzinach, a całkowity czas działania wynosi 4–6 godzin.

Kiedy stosuje się chlorfeniraminę?

Chlorfeniramina znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie histamina wywołuje uciążliwe objawy. Najczęstsze wskazania to:

• Alergiczny nieżyt nosa (katar sienny) – sezonowy i całoroczny; łagodzi kichanie, wodnistą wydzielinę z nosa, świąd i łzawienie oczu.
• Pokrzywka i inne alergiczne zmiany skórne – zmniejsza swędzenie i obrzęk skóry.
• Objawy przeziębienia i grypy – katar, kichanie, obrzęk błony śluzowej nosa i zatok; ułatwia swobodne oddychanie.

W praktyce chlorfeniramina rzadko stosowana jest samodzielnie. Znacznie częściej spotyka się ją jako jeden ze składników leków złożonych na przeziębienie i grypę, gdzie łączona jest z paracetamolem (działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe), pseudoefedryną (obkurczanie naczyń błony śluzowej nosa) lub dekstrometorfanem (działanie przeciwkaszlowe). Takie połączenie pozwala jednym preparatem działać na kilka objawów infekcji jednocześnie.

Jak dawkować chlorfeniraminę?

Dawkowanie zależy od postaci farmaceutycznej i składu konkretnego preparatu. W przypadku leków złożonych zawierających chlorfeniraminę, standardowe schematy dla dorosłych i młodzieży wyglądają następująco:

• Dorośli i młodzież od 15. roku życia: zwykle 4 mg co 4–6 godzin, nie więcej niż 3 razy na dobę (maksymalnie 12 mg/dobę w preparatach złożonych) lub do 24 mg/dobę według niektórych schematów dla preparatów jednoskładnikowych.
• Młodzież od 12. roku życia: dawki 2–4 mg co 4–8 godzin, w zależności od produktu.
• Dzieci poniżej 12. lub 15. roku życia (zależnie od produktu): stosowanie chlorfeniraminy nie jest zalecane bez konsultacji lekarskiej – bezpieczeństwo i skuteczność nie zostały potwierdzone dla młodszych grup wiekowych.

Lek stosuje się nie dłużej niż przez 5 dni bez konsultacji z lekarzem. Jeśli gorączka utrzymuje się ponad 3 dni od rozpoczęcia leczenia, konieczna jest wizyta u lekarza – może to wskazywać na infekcję bakteryjną wymagającą innego leczenia. Kapsułki i tabletki o przedłużonym uwalnianiu należy połykać w całości, bez rozgryzania.

Kiedy chlorfeniraminy nie stosować?

Istnieje kilka grup pacjentów, u których chlorfeniramina jest przeciwwskazana lub wymaga szczególnej ostrożności:

• Nadwrażliwość na chlorfeniraminę lub inne leki przeciwhistaminowe – bezwzględne przeciwwskazanie.
• Jaskra z wąskim kątem przesączania – działanie antycholinergiczne leku może podnieść ciśnienie śródgałkowe.
• Przerost gruczołu krokowego – ryzyko zatrzymania moczu.
• Ciężka niewydolność wątroby lub nerek – zaburzone wydalanie leku z organizmu.
• Choroby serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, nadczynność tarczycy – stosowanie wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
• Stosowanie inhibitorów MAO (np. selegiliny, moklobemidu, rasagiliny) – obecnie lub w ciągu ostatnich 2 tygodni; ryzyko nasilenia działań niepożądanych.
• Dzieci poniżej 12. lub 15. roku życia (zależnie od preparatu).

U osób starszych chlorfeniramina powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Wolniejszy metabolizm sprawia, że lek działa dłużej i silniej, a ryzyko senności, zawrotów głowy i upadków jest wyraźnie wyższe.

Jakie są działania niepożądane chlorfeniraminy?

Działania niepożądane chlorfeniraminy są zwykle łagodne i zależne od dawki. Do najczęstszych należą:

• Senność i zmęczenie – najczęstszy problem, dotyczy znacznej części pacjentów.
• Suchość w jamie ustnej, gardle i nosie – efekt działania antycholinergicznego.
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, biegunka lub zaparcia.
• Zawroty głowy i zaburzenia koordynacji.
• Trudności z oddawaniem moczu.
• Zaburzenia rytmu serca (tachykardia lub bradykardia).
• Wysypka i reakcje alergiczne – rzadziej.
• Paradoksalne pobudzenie, nadpobudliwość, bezsenność – szczególnie u dzieci i osób starszych.

Bardzo rzadko mogą wystąpić poważniejsze działania niepożądane, takie jak zmniejszenie liczby białych krwinek (leukopenia) czy anemia hemolityczna. W razie pojawienia się nieoczekiwanych objawów warto skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem.

Co zrobić w razie przedawkowania?

Objawy przedawkowania pojawiają się zazwyczaj w ciągu 30–120 minut od zażycia zbyt dużej dawki. U dorosłych dominuje silna senność, mogąca przejść w śpiączkę, po której może wystąpić pobudzenie lub napad padaczkowy. U dzieci obraz jest odwrotny – przeważają objawy pobudzenia: rozszerzone źrenice, suchość w ustach, zaczerwienienie twarzy, gorączka, nadpobudliwość lub drgawki. W razie podejrzenia przedawkowania należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub udać się na izbę przyjęć. W ciągu pierwszych 6 godzin od zażycia możliwe jest zastosowanie węgla aktywowanego lub płukania żołądka. Leczenie ma charakter objawowy.

Chlorfeniramina w ciąży i podczas karmienia piersią

Stosowanie chlorfeniraminy w ciąży nie jest zalecane – brak wystarczających danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania tej substancji w tym okresie. Dotyczy to szczególnie pierwszego trymestru. Chlorfeniramina nie powinna być też przyjmowana podczas karmienia piersią, ponieważ substancja może przenikać do mleka matki i powodować senność u niemowląt. Jeśli konieczne jest leczenie objawów alergii lub przeziębienia w ciąży lub w trakcie karmienia, należy skonsultować się z lekarzem w celu dobrania bezpiecznej alternatywy.

Podsumowanie – co warto zapamiętać?

Chlorfeniramina to sprawdzony i szybko działający lek na alergię i objawy przeziębienia, ale jej stosowanie wiąże się z ryzykiem senności. Najlepiej przyjmować ją wieczorem lub wtedy, gdy nie musisz być w pełni sprawny. Pamiętaj o piciu większej ilości wody, jeśli odczuwasz suchość w ustach. Nie przekraczaj zalecanej dawki i nie stosuj jej dłużej niż 5 dni bez konsultacji z lekarzem. Sprawdzaj skład złożonych preparatów na przeziębienie – mogą zawierać chlorfeniraminę razem z innymi substancjami, których nie powinieneś łączyć z innymi lekami. Przed zastosowaniem poinformuj farmaceutę o wszystkich przyjmowanych lekach i chorobach przewlekłych.