Chloropromazyna, lewomepromazyna i promazyna to leki przeciwpsychotyczne z grupy fenotiazyn, stosowane w leczeniu zaburzeń psychicznych. Różnią się wskazaniami, bezpieczeństwem i zastosowaniem.
Porównanie: chloropromazyna, lewomepromazyna i promazyna
Chloropromazyna, lewomepromazyna oraz promazyna to substancje czynne z grupy fenotiazyn, należące do tzw. klasycznych leków przeciwpsychotycznych. Wszystkie działają przede wszystkim poprzez blokowanie receptorów dopaminowych w mózgu, co przekłada się na ich skuteczność w leczeniu objawów psychotycznych i pobudzenia psychoruchowego123. Leki te mają również inne działania – mogą działać uspokajająco, przeciwwymiotnie oraz w pewnym stopniu przeciwlękowo. Wskazania, bezpieczeństwo i szczegóły działania tych substancji różnią się jednak między sobą, co wpływa na wybór odpowiedniego leku dla pacjenta.
Główne wskazania – kiedy stosuje się te leki?
Choć wszystkie trzy substancje są stosowane w leczeniu zaburzeń psychicznych, zakres ich zastosowań nie jest identyczny:
- Chloropromazyna jest stosowana w leczeniu schizofrenii i innych psychoz, zwłaszcza paranoidalnych, w manii, hipomanii, stanach lękowych, pobudzeniu psychoruchowym, czkawce opornej na leczenie oraz w nudnościach i wymiotach w chorobach terminalnych45.
- Lewomepromazyna znajduje zastosowanie w leczeniu chorób psychicznych z pobudzeniem ruchowym i psychoruchowym, zespołów paranoidalnych (schizofrenia), wspomagająco w objawach padaczki, niedorozwoju umysłowego, depresji z niepokojem oraz w nasilaniu działania przeciwbólowego innych leków i przygotowaniu do znieczulenia ogólnego67.
- Promazyna jest przeznaczona do krótkotrwałego leczenia wspomagającego umiarkowanego lub ciężkiego pobudzenia psychoruchowego oraz pobudzenia i niepokoju u osób w podeszłym wieku8.
Warto zauważyć, że chloropromazyna jest najczęściej stosowana także u dzieci (w określonych przypadkach i dawkach), podczas gdy lewomepromazyna i promazyna mają ograniczone lub przeciwwskazane stosowanie w tej grupie wiekowej91011.
Jak działają te substancje czynne?
Wszystkie trzy leki działają poprzez blokowanie receptorów dopaminowych w mózgu, co prowadzi do zmniejszenia objawów psychotycznych i pobudzenia. Dodatkowo:
- Chloropromazyna działa silnie przeciwpsychotycznie, uspokajająco, przeciwwymiotnie, a także hamuje przekaźnictwo dopaminergiczne, blokuje receptory 5-HT2 i adrenergiczne alfa1 oraz wykazuje umiarkowane działanie cholinolityczne i niewielkie przeciwhistaminowe112.
- Lewomepromazyna jest analogiem chloropromazyny, ale wykazuje silniejsze działanie hamujące na funkcje psychoruchowe i silniejsze działanie uspokajające. Ma także silne działanie przeciwbólowe, przeciwhistaminowe i przeciwadrenergiczne213.
- Promazyna charakteryzuje się umiarkowanym działaniem uspokajającym, umiarkowanym działaniem przeciwpsychotycznym oraz słabym działaniem przeciwautystycznym i przeciwwymiotnym3.
Różnice występują także w farmakokinetyce, czyli w tym, jak organizm przetwarza te leki:
- Chloropromazyna wchłania się szybko i jest intensywnie metabolizowana w wątrobie. Przenika przez łożysko i do mleka matki14.
- Lewomepromazyna osiąga maksymalne stężenie w osoczu w ciągu 1-3 godzin po podaniu doustnym i 30-90 minut po domięśniowym. Ma dłuższy okres półtrwania niż chloropromazyna (15-30 godzin)1516.
- Promazyna szybko wchłania się z przewodu pokarmowego, mocno wiąże się z białkami osocza, przenika do mózgu, przez łożysko i do mleka matki. Jest metabolizowana głównie w wątrobie17.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – różnice i podobieństwa
Wszystkie trzy leki mają podobne przeciwwskazania, do których należą:
- Nadwrażliwość na substancję czynną lub inne pochodne fenotiazyny181920.
- Zahamowanie czynności szpiku / agranulocytoza181920.
- Choroba Parkinsona211920.
- Ciężka niewydolność wątroby lub nerek211920.
- Stosowanie u dzieci – lewomepromazyna i promazyna są przeciwwskazane u dzieci poniżej 12 lat, a chloropromazyna może być stosowana u dzieci w określonych sytuacjach91011.
Warto podkreślić, że:
- Leki te powinny być stosowane z ostrożnością u osób z padaczką, zaburzeniami serca, chorobami wątroby i nerek, niedoczynnością tarczycy, jaskrą z wąskim kątem przesączania, przerostem gruczołu krokowego oraz u osób starszych212223.
- Podczas stosowania wszystkich tych leków konieczna jest regularna kontrola morfologii krwi i czynności wątroby242225.
- W przypadku gorączki lub infekcji o niejasnym pochodzeniu należy przerwać leczenie, ponieważ może to być objaw poważnych powikłań, takich jak złośliwy zespół neuroleptyczny lub agranulocytoza242627.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Stosowanie tych leków u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią, kierowców oraz osób z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby wymaga szczególnej ostrożności i różni się w zależności od substancji:
- Dzieci: Chloropromazyna może być stosowana u dzieci powyżej 1 roku życia w określonych wskazaniach i dawkach, natomiast lewomepromazyna i promazyna są przeciwwskazane lub niezalecane u dzieci poniżej 12 lat91011.
- Kobiety w ciąży: Wszystkie trzy substancje powinny być stosowane w ciąży tylko wtedy, gdy lekarz uzna to za konieczne. Istnieją doniesienia o możliwym szkodliwym wpływie na płód, szczególnie przy stosowaniu w trzecim trymestrze282930.
- Karmienie piersią: Chloropromazyna, lewomepromazyna i promazyna przenikają do mleka matki, dlatego ich stosowanie w okresie karmienia piersią jest przeciwwskazane313230.
- Kierowcy: Wszystkie te leki mogą powodować senność, zaburzenia koncentracji i spowolnienie reakcji, dlatego podczas leczenia nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn333435.
- Osoby z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby: U tych pacjentów wszystkie trzy substancje należy stosować z dużą ostrożnością lub są przeciwwskazane przy ciężkich zaburzeniach212223.
- Stosowanie tych leków u osób starszych wymaga ostrożności ze względu na większe ryzyko działań niepożądanych, takich jak niedociśnienie ortostatyczne czy zaburzenia serca.
- Wszystkie trzy substancje mogą wydłużać odstęp QT w EKG, co może prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca – szczególnie u osób z innymi czynnikami ryzyka363727.
- Leki te mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami, zwłaszcza wpływającymi na układ nerwowy, serce lub krew.
- W przypadku nagłego przerwania leczenia może dojść do nawrotu objawów lub pojawienia się objawów odstawienia.
Podsumowanie – podobieństwa i różnice w tabeli
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Chloropromazyna | Schizofrenia, psychozy, mania, pobudzenie psychoruchowe, nudności i wymioty, czkawka oporna | Możliwe od 1. roku życia (w określonych sytuacjach) | Nie zaleca się, chyba że lekarz uzna to za konieczne | Przeciwwskazane – powoduje senność |
| Lewomepromazyna | Psychozy z pobudzeniem, schizofrenia, wspomagająco w padaczce, nasilanie działania przeciwbólowego | Przeciwwskazana poniżej 12 lat | Nie zaleca się, tylko po ocenie ryzyka | Przeciwwskazane – powoduje senność i zaburzenia koncentracji |
| Promazyna | Krótkotrwałe leczenie pobudzenia psychoruchowego, niepokój u osób starszych | Przeciwwskazana u dzieci | Nie zaleca się, tylko w wyjątkowych sytuacjach | Przeciwwskazane – powoduje senność |
Fenotiazyny – wybór leku zależy od pacjenta
Chloropromazyna, lewomepromazyna i promazyna mają zbliżony mechanizm działania i należą do tej samej grupy leków, jednak różnią się zakresem wskazań, bezpieczeństwem stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i osób starszych. Chloropromazyna jest najbardziej wszechstronna pod względem zastosowania, także u dzieci, natomiast lewomepromazyna i promazyna mają bardziej ograniczone wskazania i przeciwwskazania wiekowe. Wybór odpowiedniej substancji powinien być dostosowany indywidualnie do potrzeb i stanu zdrowia pacjenta, zawsze pod nadzorem lekarza91011.













