Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
InterakcjeIndeks substancji czynnych
na literę “C”
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Cynamonian benzylu to naturalny ester obecny w balsamie peruwiańskim i żywicach, stosowany w perfumerii jako utrwalacz zapachu. Może uczulać skórę – jest wymieniony jako alergen w niektórych preparatach aptecznych. Badania laboratoryjne wskazują na aktywność przeciwbakteryjną i wpływ na szlaki zapalne, jednak dane kliniczne są ograniczone.
- surowce roślinne
Cynamonowiec cejloński dostarcza cynamaldehydu, eugenolu i proantocyjanidyn. W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach wykazuje działanie przeciwcukrzycowe, przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe. Zawiera znacznie mniej kumaryny niż cynamon kasja.
- surowce roślinne
Cynamonowiec kamforowy dostarcza olejku kamforowego stosowanego zewnętrznie i inhalacyjnie przy bólu, stanach zapalnych i kaszlu. Kamfora działa na receptory bólowe skóry i tłumi odruch kaszlowy. Doustne przyjmowanie jest toksyczne – dozwolone są wyłącznie preparaty do stosowania miejscowego o stężeniu do 11%.
- surowce roślinne
Cynamonowiec wonny (Cinnamomum cassia) zawiera cynamonaldehyd, proantocyjanidyny i kumarynę. Może wspierać kontrolę glikemii w cukrzycy typu 2, ale bezpieczna dawka kory to ok. 1–2 g/dobę ze względu na limit kumaryny ustalony przez EFSA (0,1 mg/kg mc./dobę). Nie stosować w ciąży ani przy chorobach wątroby.
- surowce roślinne
Cynaryna to aktywny polifenol z liści karczocha, który pobudza wydzielanie żółci, wspomaga pracę wątroby i ułatwia trawienie tłuszczów. Metaanalizy i badania kliniczne potwierdzają jej korzystny wpływ na enzymy wątrobowe oraz objawy niestrawności.
- syntetyczne i biologiczne
Cynaryzyna łagodzi zawroty głowy i zaburzenia krążenia, poprawiając przepływ krwi. Stosowana także w chorobie lokomocyjnej oraz szumach usznych, znajduje zastosowanie samodzielnie lub w preparatach złożonych.
- syntetyczne i biologiczne
Cynchokaina to miejscowy środek znieczulający, często używany przy leczeniu hemoroidów i stanów zapalnych odbytu. Skutecznie łagodzi ból oraz świąd, przynosząc szybkie ukojenie i komfort.
- syntetyczne i biologiczne
Cyneol to naturalny składnik o działaniu wykrztuśnym, rozkurczowym i przeciwzapalnym, stosowany w terapii infekcji dróg oddechowych oraz wspomagająco przy problemach z drogami moczowymi.
- witaminy i minerały
Cynk to pierwiastek niezbędny dla odporności, syntezy DNA, wzroku i płodności. Dorosły mężczyzna potrzebuje 11 mg, kobieta 8 mg dziennie. Suplementacja powyżej 40 mg na dobę może powodować niedobór miedzi i dolegliwości żołądkowe. Dostępny w wielu formach – glukonian, cytrynian, pikolinian i inne.
- surowce roślinne
Cyperus scariosus (cypriol, nagarmotha) to roślina z Indii, z której destyluje się olejek eteryczny bogaty w seskwiterpenowe związki jak cyperene i rotundon. W tradycji ajurwedyjskiej stosowany przy problemach trawiennych i bólach; dziś ceniony głównie w perfumerstwie. Wymaga rozcieńczenia, jest przeciwwskazany w ciąży.
- syntetyczne i biologiczne
Cyprofibrat to fibrat aktywujący receptor PPAR-alfa, stosowany w hiperlipidemiach i hipertriglicerydemii. Obniża trójglicerydy o ok. 38%, redukuje LDL i VLDL, podnosi HDL o ok. 25%. Standardowa dawka to 100 mg raz dziennie. Wymaga monitorowania lipidogramu, wątroby i nerek.
- syntetyczne i biologiczne
Cyprofloksacyna to fluorochinolonowy antybiotyk na receptę o szerokim spektrum działania. Stosuje się ją w zakażeniach układu moczowego, dróg oddechowych, skóry, kości i stawów oraz w profilaktyce wąglika i dżumy. Wymaga ostrożności ze względu na ryzyko zerwania ścięgna, neuropatii i zaburzeń OUN.
- syntetyczne i biologiczne
Cyproheptadyna łagodzi objawy alergii, migreny i zaburzeń łaknienia dzięki blokowaniu histaminy i serotoniny. Stosowana u dorosłych i dzieci powyżej 2 lat, dostępna w różnych formach.
- surowce roślinne
Olejek cyprysowy pozyskiwany z Cupressus sempervirens zawiera głównie α-pinen, δ-3-karen i kamfen. Stosuje się go wyłącznie zewnętrznie lub wziewnie – ma właściwości ściągające, przeciwdrobnoustrojowe i wspomagające krążenie. Wymaga rozcieńczenia; przeciwwskazany u kobiet w ciąży i dzieci poniżej 3 lat.
- surowce roślinne
Cyprysik japoński (hinoki, Chamaecyparis obtusa) dostarcza olejku eterycznego bogatego w α-pinen, sabinen, elemol i hinokitiol. Wdychanie olejku wspiera relaksację, aktywność komórek NK i może obniżać ciśnienie tętnicze. Wyciąg z liści wykazuje działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne. Stosowany zewnętrznie lub w aromaterapii – nie do użytku wewnętrznego.
- syntetyczne i biologiczne
Cytronelol to naturalny alkohol terpenowy z olejków eterycznych róży i geranium. Badania przedkliniczne sugerują działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgrzybicze, lecz brak dotąd badań na ludziach. W kosmetykach stosowany głównie jako składnik zapachowy.
- surowce roślinne
Cytryna dostarcza witaminy C, kwasu cytrynowego, flawonoidów i D-limonenu. Badania wskazują na jej działanie przeciwutleniające, wspierające układ odpornościowy i ochronne wobec nerek. Olejek cytrynowy stosuje się w aromaterapii. Przy długotrwałym lub intensywnym stosowaniu warto skonsultować się z farmaceutą.
- surowce roślinne
Cytryna zwyczajna dostarcza witaminy C, kwasu cytrynowego, flawonoidów i D-limonenu. Badania wskazują na właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe. Kwas cytrynowy może ograniczać tworzenie kamieni nerkowych. W ilościach kulinarnych jest bezpieczna; przy wyższych dawkach i stosowaniu olejku eterycznego konieczna jest konsultacja.
- Cytrynian
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Cytrynian trietylu to substancja pomocnicza w lekach, kosmetykach i żywności. W tabletkach i kapsułkach działa jako plastyfikator powłok filmowych, rozpuszczalnik i stabilizator. Ma status GRAS (FDA) i bardzo niską toksyczność ostrą. W UE dopuszczony jako dodatek do żywności E1505.
- surowce roślinne
Cytryniec chiński to adaptogenna roślina bogata w lignany (schizandryna, gomizyna A, dezoksyschizandryna), wspierająca wątrobę, odporność i sprawność umysłową. Wstępne badania kliniczne wskazują na obniżanie enzymów wątrobowych i łagodzenie objawów menopauzy. Uwaga na interakcje z lekami metabolizowanymi przez CYP3A4.
- syntetyczne i biologiczne
Cytykolina wspomaga regenerację komórek nerwowych, poprawia funkcje poznawcze po udarach i urazach mózgu, a jej działanie wykorzystywane jest w leczeniu zaburzeń neurologicznych u dorosłych.
- syntetyczne i biologiczne
Cytyzyna to roślinny alkaloid stosowany jako lek wspomagający rzucenie palenia. Jako częściowy agonista receptorów nikotynowych łagodzi głód nikotynowy i objawy odstawienia. Badania potwierdzają jej skuteczność – jest lepsza od placebo i nikotynowej terapii zastępczej, z korzystnym profilem bezpieczeństwa.
- syntetyczne i biologiczne
Cytyzyniklina wspomaga rzucanie palenia, łagodząc objawy odstawienia nikotyny. Działa na układ nerwowy, stopniowo zmniejszając zależność od tytoniu i zwiększając szanse na trwałe zerwanie z nałogiem.
- syntetyczne i biologiczne
Cyzapryd to lek prokinetyczny – agonista receptorów 5-HT₄ – który nasila motorykę całego przewodu pokarmowego przez zwiększenie uwalniania acetylocholiny. Z powodu ryzyka groźnych arytmii serca (wydłużenie QT) został wycofany z rynku dla ludzi i obecnie stosowany jest głównie w weterynarii.
- surowce roślinne
Cząber to zioło bogate w karwakrol i tymol – związki o udokumentowanej aktywności przeciwbakteryjnej, przeciwgrzybiczej i przeciwzapalnej. Tradycyjnie stosowane przy dolegliwościach trawiennych, kaszlu i infekcjach gardła. Olejek eteryczny w stężonej formie może podrażniać skórę; unikać w ciąży i podczas karmienia piersią.
- surowce roślinne
Czapetka kuminowa (Syzygium cumini) to roślina lecznicza bogata w antocyjany, flawonoidy i glikozyd jambolin. Badania przedkliniczne wskazują na działanie hipoglikemizujące, jednak dowody kliniczne u ludzi są ograniczone. Przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na cukrzycę.
- surowce roślinne
Czarci pazur to roślinny wyciąg z korzenia Harpagophytum procumbens stosowany przy bólu stawów i kręgosłupa. Jego główne składniki aktywne – harpagozydy – działają przeciwzapalnie i przeciwbólowo. Badane dawki to 2 400–2 610 mg ekstraktu dziennie. Nie stosować w ciąży, przy wrzodach ani z lekami przeciwzakrzepowymi bez konsultacji z lekarzem.
- surowce roślinne
Czarna jagoda (Vaccinium myrtillus) dostarcza ponad 15 rodzajów antocyjanozydów o działaniu antyoksydacyjnym, przeciwzapalnym i naczynioochronnym. Ekstrakty stosuje się pomocniczo przy problemach z wzrokiem i krążeniem, w dawce 120–480 mg/dobę standaryzowanego preparatu.
- surowce roślinne
Czarna marchew zawiera do 350 mg antocyjanów na 100 g, beta-karoten, flawonoidy i witaminy C, E, K. Stosowana w suplementach za właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne; dane kliniczne u ludzi są wstępne.
- surowce roślinne
Czarna porzeczka dostarcza antocyjanów (80–280 mg/100 g), witaminy C i kwasu GLA z pestek. Wspiera odporność, działa przeciwzapalnie i może korzystnie wpływać na zdrowie oczu oraz układ sercowo-naczyniowy. Przy przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych lub hipotensyjnych wymagana jest konsultacja z lekarzem.
- surowce roślinne
Czarna rzepa zawiera wyjątkowo dużo glukozynolanów, które w organizmie przekształcają się w aktywne izotiocyjaniany wspierające pracę wątroby i trawienie. Tradycyjnie stosowana jako środek żółciopędny i wykrztuśny. Dostępna jako sok, kapsułki lub tabletki. Nie stosować przy kamicy żółciowej i chorobach tarczycy bez konsultacji z lekarzem.
- surowce roślinne
Czarna rzodkiew to roślina krzyżowa bogata w glukozylolany i izotiocyjaniany, które wspierają pracę wątroby i wydzielanie żółci. Stosuje się ją jako sok, wyciąg suchy lub syrop. Osoby z kamicą żółciową i chorobami tarczycy powinny zachować ostrożność.
- surowce roślinne
Czarnuszka siewna (Nigella sativa) zawiera tymochinon – związek o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym. Badania sugerują korzyści dla kontroli glikemii, profilu lipidowego i ciśnienia krwi. Typowa dawka to 1–3 g oleju lub proszku dziennie. Może wchodzić w interakcje z wieloma lekami – przed stosowaniem skonsultuj się ze specjalistą.
- surowce roślinne
Czarny bez (Sambucus nigra) zawiera antocyjany, flawonoidy i witaminę C. Wyciąg z owoców może skracać czas trwania grypy i przeziębienia. Surowe owoce są toksyczne. Przed stosowaniem przy chorobach autoimmunologicznych lub przyjmowaniu leków immunosupresyjnych skonsultuj się z lekarzem.
- Czarny czosnek
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Wyciąg z czarnego tulipana to składnik dermokosmetyków bogatych w flawonoidy, antocyjany i kwasy tłuszczowe. Ciemnopigmentowane odmiany zawierają więcej antyoksydantów. Może powodować reakcje alergiczne u osób wrażliwych na tulipaliny.