Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
InterakcjeIndeks substancji czynnych
na literę “C”
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
Chymotrypsyna to enzym proteolityczny o działaniu przeciwzapalnym i proteolitycznym, stosowany w leczeniu ran, obrzęków, stanów zapalnych oraz wspomaganiu gojenia. Wymaga indywidualnego dawkowania i ostrożności.
- syntetyczne i biologiczne
Ciała ketonowe (BHB, acetooctan, aceton) to alternatywne paliwo produkowane przez wątrobę podczas postu lub diety ketogenicznej. Przekraczają barierę krew–mózg, zmniejszają stres oksydacyjny i hamują stan zapalny. Mają udokumentowane zastosowanie w padaczce; ich rola w chorobach serca i neurodegeneracyjnych jest intensywnie badana.
- surowce roślinne
Cibora jadalna (chufa, tiger nut) to bulwiasta roślina bogata w błonnik, kwas oleinowy, witaminy C i E oraz minerały. Mleczko czufa jest naturalnie bezlaktozowe i bezglutenowe. Badania sugerują korzystny wpływ na cholesterol, mikrobiotę jelit i wrażliwość insulinową. Zalecana porcja to 25–30 g dziennie.
- surowce roślinne
Cibora orzechowa (Cyperus esculentus) to bulwa bogata w błonnik, kwas oleinowy, flawonoidy i witaminę E. Badania kliniczne potwierdzają jej działanie prebiotyczne, obniżające cholesterol i wspierające kontrolę glikemii. Wyciąg z kłącza cibory orzechowej stosuje się w suplementach diety.
- surowce roślinne
Cibora papirusowa (Cyperus papyrus) to roślina o udokumentowanych historycznych zastosowaniach leczniczych – od leczenia przetok i owrzodzeń po tradycyjne preparaty afrykańskie. Ekstrakt z łodyg i liści stosowany jest współcześnie w kosmetykach jako składnik nawilżający i wzmacniający barierę skórną.
- surowce roślinne
Ciecierzyca dostarcza błonnika, białka, flawonoidów i bioaktywnych peptydów, które wspierają kontrolę glukozy, poziom cholesterolu i zdrowie układu pokarmowego. Jedna szklanka (164 g) pokrywa ok. połowę dziennego zapotrzebowania na błonnik pokarmowy.
- syntetyczne i biologiczne
Cilgawimab to przeciwciało monoklonalne wykorzystywane w zapobieganiu i leczeniu COVID-19, zwłaszcza u osób z grup ryzyka ciężkiego przebiegu choroby. Podawany domięśniowo przez personel medyczny.
Ciltakabtagen autoleucel to zaawansowana terapia CAR-T dla dorosłych z opornym lub nawrotowym szpiczakiem mnogim, wykorzystująca genetycznie zmodyfikowane limfocyty T do precyzyjnego niszczenia nowotworu.
Cimikoksyb to selektywny inhibitor COX-2 stosowany w weterynarii, głównie u psów, w leczeniu bólu, stanów zapalnych i gorączki, z mniejszym ryzykiem działań niepożądanych przewodu pokarmowego niż klasyczne NLPZ.
- syntetyczne i biologiczne
Cipaglukozydaza alfa to enzymatyczny lek stosowany w terapii późnej postaci choroby Pompego u dorosłych. Ogranicza odkładanie glikogenu w mięśniach i poprawia funkcjonowanie, podawany ze stabilizatorem enzymu.
- syntetyczne i biologiczne
Cisatrakurium to lek stosowany do kontrolowanego zwiotczenia mięśni szkieletowych podczas operacji i w intensywnej terapii, ułatwiający prowadzenie wentylacji mechanicznej u pacjentów dorosłych i dzieci.
- syntetyczne i biologiczne
Cisplatyna to cytostatyk stosowany w terapii wielu nowotworów, m.in. jajnika, jądra i płuca. Działa poprzez zaburzanie podziału komórek nowotworowych i wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego.
- surowce roślinne
Cissus czerwonograniasty to roślina ajurwedyjska bogata w flawonoidy, triterpenoidy i witaminę C. Wstępne badania wskazują na wsparcie zdrowia stawów i kości. Krótkotrwałe stosowanie (do 8–10 tygodni) jest uznawane za prawdopodobnie bezpieczne; może wchodzić w interakcję z lekami obniżającymi cukier.
- surowce roślinne
Cistanche salsa to pustynna roślina z Azji Środkowej, stosowana w tradycyjnej medycynie chińskiej od ponad 2000 lat. Jej główne składniki aktywne – fenyloetanoidowe glikozydy (echinakozyd, akteozydy) – wykazują właściwości antyoksydacyjne, neuroprotekcyjne i przeciwzapalne potwierdzone w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach.
- syntetyczne i biologiczne
Citalopram to lek z grupy SSRI stosowany w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych, działający poprzez zwiększenie poziomu serotoniny w mózgu i poprawę nastroju.
- syntetyczne i biologiczne
Citral to główny składnik aktywny olejku z trawy cytrynowej, badany pod kątem działania przeciwzapalnego, przeciwdrobnoustrojowego i przeciwutleniającego. Szybko się metabolizuje i nie kumuluje w tkankach, ale powyżej 0,1% może uczulać skórę.
- syntetyczne i biologiczne
Citriodiol to naturalny repelent z olejku eukaliptusa cytrynowego, bogaty w PMD (ok. 71%). Zakłóca zmysł węchu owadów, chroniąc przed komarami, kleszczami i meszkami nawet przez kilka godzin. Cechuje się niską toksycznością i może być stosowany przez kobiety w ciąży oraz dzieci od 6. miesiąca życia.
- syntetyczne i biologiczne
Citronelol to naturalny składnik olejków eterycznych różanych i geranium, stosowany w kosmetyce i perfumerii. Badania na zwierzętach i w komórkach wskazują na działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgrzybicze, ale brakuje danych z badań klinicznych na ludziach. Może uczulać skórę.
- syntetyczne i biologiczne
Siara bydlęca dostarcza immunoglobulin (IgG, IgA, IgM), czynników wzrostu (IGF-1, EGF, TGF-β) i laktoferyny. Wspiera barierę jelitową, odporność i regenerację po wysiłku. Suplementy stosuje się w dawkach 10–60 g/dobę. Osoby z nietolerancją mleka, chorobami autoimmunologicznymi lub nowotworowymi powinny skonsultować się z lekarzem przed suplementacją.
- Combretum indicum
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Guggul (wyciąg z żywicy drzewa Commiphora mukul) zawiera guggulsterony E i Z, które w części badań obniżają LDL-cholesterol i triglicerydy, choć wyniki prób klinicznych są niejednoznaczne. Typowa dawka to 25 mg guggulsteronów trzy razy dziennie. Preparat jest przeciwwskazany w ciąży i wchodzi w interakcje z lekami metabolizowanymi przez CYP3A4.
- Copaifera reticulata
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Croton lechleri to amazońskie drzewo, którego czerwona żywica – zwana „krwią smoka" – zawiera alkaloid taspinę i lignan dimetylcedrusinę. Wykazuje działanie przeciwzapalne, gojące rany i przeciwwirusowe; z jej składnika opracowano lek na biegunkę u pacjentów z HIV/AIDS. W Polsce dostępna głównie w suplementach i preparatach kosmetycznych.
- surowce roślinne
Curculigo orchioides (Kali Musli) to azjatycka roślina lecznicza bogata w kurkuligozyd, saponiny i polisacharydy. Badania przedkliniczne wskazują na właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne i ochronne wobec kości, jednak dowody kliniczne u ludzi pozostają ograniczone.
- Cycloheksasiloksan
Opis w przygotowaniu
- Cyjanożelazian potasu
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Cyklamen purpurowy zawiera saponiny triterpenoidowe odpowiadające za aktywność biologiczną i toksyczność. Doustne przyjmowanie jest niebezpieczne – zatrucie może wystąpić już przy 300 mg. Preparaty donosowe z ekstraktu cyklamenu wykazały w badaniach pewną skuteczność w zapaleniu zatok przynosowych.
- syntetyczne i biologiczne
Cyklofosfamid to cytostatyk stosowany w leczeniu nowotworów i jako lek immunosupresyjny. Hamuje podział komórek, wykorzystywany jest w terapii białaczek, chłoniaków i raka piersi.
- syntetyczne i biologiczne
Cyklometikon-5 (D5) to lotny silikon stosowany jako nośnik i emolient w kosmetykach oraz żelach silikonowych na blizny. Wchłanianie przez skórę jest minimalne (ok. 0,2%), a SCCS ograniczyło jego stężenie w produktach zmywalnych do 0,1%. Substancja budzi obawy środowiskowe i potencjalnie hormonalne.
- syntetyczne i biologiczne
Cyklopentasiloksan jest substancją leczniczą stosowaną w kosmetykach do pielęgnacji skóry i włosów. Ma właściwości nawilżające, wygładzające i chroniące przed utratą wilgoci.
- syntetyczne i biologiczne
Cyklopentolat to lek okulistyczny stosowany do rozszerzania źrenic i porażenia akomodacji, ułatwiający diagnostykę oka oraz wspierający leczenie stanów zapalnych. Dostępny w postaci kropli.
- syntetyczne i biologiczne
Cyklopiroks z olaminą to lek przeciwgrzybiczy stosowany miejscowo na skórę i paznokcie. Działa przez wiązanie jonów żelaza w komórce grzyba, co blokuje kluczowe enzymy i prowadzi do obumarcia patogenu. Dostępny jako krem, żel, szampon i lakier do paznokci; dobrze tolerowany, rzadko powoduje działania niepożądane.
- syntetyczne i biologiczne
Cyklosporyna to immunosupresant stosowany w zapobieganiu odrzucaniu przeszczepów i leczeniu chorób autoimmunologicznych. Występuje w różnych formach, m.in. doustnie i miejscowo.
- surowce roślinne
Cykoria podróżnik dostarcza inuliny, laktonów seskwiterpenowych i kwasów fenolowych. Działa prebiotycznie, żółciopędnie i łagodnie przeczyszczająco. Może wspomagać prawidłowe funkcjonowanie wątroby i gospodarkę cukrową. Wymaga ostrożności w ciąży i przy stosowaniu leków przeciwcukrzycowych.
- syntetyczne i biologiczne
Cylastatyna chroni imipenem przed rozkładem w organizmie, zwiększając skuteczność leczenia ciężkich zakażeń bakteryjnych. Stosowana wyłącznie w terapii skojarzonej z imipenemem.
- syntetyczne i biologiczne
Cylazapryl to inhibitor ACE stosowany w nadciśnieniu tętniczym i niewydolności serca. Działa jako prolek przekształcany do aktywnego cylazaprylatU, który blokuje konwertazę angiotensyny i obniża ciśnienie krwi. Dawka w nadciśnieniu wynosi 2,5–5 mg raz dziennie. Lek jest przeciwwskazany w ciąży i wymaga dostosowania dawki przy niewydolności nerek lub wątroby.
- syntetyczne i biologiczne
Cylostazol to lek Rx hamujący fosfodiesterazę III – rozszerza naczynia krwionośne i hamuje agregację płytek. Stosowany w chromaniu przestankowym i wtórnej prewencji udaru, w dawce 100 mg dwa razy na dobę. Bezwzględnie przeciwwskazany przy niewydolności serca.
- syntetyczne i biologiczne
Cynakalcet reguluje poziom parathormonu i wapnia, wspierając terapię wtórnej nadczynności przytarczyc oraz hiperkalcemii u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek. Wymaga kontroli laboratoryjnej.