Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
InterakcjeIndeks substancji czynnych
na literę “W”
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- surowce roślinne
Winorośl balonowa (Cardiospermum halicacabum) zawiera saponiny, flawonoidy, garbniki i quebrachitol. Działa przeciwzapalnie przez hamowanie TNF-α i tlenku azotu, co czyni ją użytecznym składnikiem preparatów miejscowych na zapalenie skóry i świąd. Badania laboratoryjne sugerują też aktywność przeciwbakteryjną, przeciwgrzybiczą i przeciwcukrzycową.
- surowce roślinne
Winorośl właściwa dostarcza proantocyjanidyn, antocyjanów i resweratrolu. Wyciąg z pestek może wspierać układ krążenia i działać antyoksydacyjnie. Generalnie bezpieczny, ale ostrożność wskazana przy niedoborze żelaza, w ciąży i laktacji.
- surowce roślinne
Winorośl Zeusa (Tripterygium wilfordii) to roślina lecznicza z medycyny chińskiej o silnym działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym. Aktywne składniki – triptolid i celastrol – mogą wspomagać leczenie RZS i chorób nerek, ale mają wąski margines bezpieczeństwa i ryzyko poważnej toksyczności. Stosowanie wyłącznie pod kontrolą lekarza.
- syntetyczne i biologiczne
HPV to wirus przenoszony drogą płciową; większość zakażeń ustępuje samoistnie, lecz przetrwałe infekcje typami wysokiego ryzyka grożą rakiem szyjki macicy. Badania wskazują, że zdrowa mikrobiota pochwy zdominowana przez Lactobacillus sprzyja eliminacji wirusa. Wstępne próby kliniczne z probiotykami pokazują obiecujące wyniki, ale nie zastępują regularnych badań cytologicznych i szczepień.
- syntetyczne i biologiczne
Wirus kleszczowego zapalenia mózgu to groźna choroba przenoszona przez kleszcze, która może prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych. Dowiedz się więcej o objawach, leczeniu i profilaktyce tej infekcji na naszej stronie.
- syntetyczne i biologiczne
Inaktywowana szczepionka przeciw KZM to jedyna skuteczna ochrona przed kleszczowym zapaleniem mózgu. Po 3 dawkach ponad 99% zaszczepionych wytwarza ochronne przeciwciała. Skuteczność w warunkach rzeczywistych wynosi 96–99%. Nie istnieje swoiste leczenie tej choroby.
Wirus polio replikuje w jelicie i może przenikać do układu nerwowego. Bakterie jelitowe wzmacniają jego zakaźność poprzez LPS, ale odpowiedni skład mikrobioty (zwłaszcza Bifidobacterium) sprzyja lepszej odpowiedzi na szczepionkę. Szczepienie z użyciem inaktywowanego wirusa polio (IPV) to podstawowa metoda profilaktyki.
- syntetyczne i biologiczne
IPV to inaktywowana szczepionka przeciw polio zawierająca zabite cząstki trzech typów poliovirusa. Pobudza układ odpornościowy do produkcji przeciwciał chroniących przed paraliżem. Trzy dawki dają ponad 95% serokonwersji, a odporność trwa przez wiele lat. Profil bezpieczeństwa jest bardzo korzystny.
- syntetyczne i biologiczne
Wirus wścieklizny to drobnoustrój, który powoduje chorobę zakaźną u zwierząt i ludzi. Może być przenoszony przez ukąszenie zarażonego zwierzęcia.
- syntetyczne i biologiczne
Inaktywowana szczepionka przeciw WZW A pobudza układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał anty-HAV, chroniąc w ponad 97% przypadków już po pierwszej dawce. Pełny schemat dwóch dawek daje ochronę szacowaną na kilkadziesiąt lat.
- syntetyczne i biologiczne
Wiskoza w farmacji pełni rolę substancji pomocniczej w produkcji opakowań (celofan) oraz jako składnik żeli o kontrolowanym uwalnianiu leku. Lepkie żele zawierające lidokainę 2% stosuje się m.in. przy zapaleniu błon śluzowych po chemio- lub radioterapii.
- syntetyczne i biologiczne
Wismodegib to innowacyjny lek doustny blokujący szlak sygnałowy w zaawansowanym raku podstawnokomórkowym, stosowany u dorosłych pod ścisłym nadzorem lekarza.
- surowce roślinne
Wiśnia zawiera antocyjany, melatoninę i polifenole, które wspierają regenerację po wysiłku, poprawiają sen i mogą obniżać kwas moczowy. Dostępna jako sok, koncentrat, wyciąg i suszone owoce. Ostrożność przy chorobach nerek, cukrzycy i lekach przeciwzakrzepowych.
- surowce roślinne
Wiśnia japońska (sakura, Prunus serrulata) dostarcza antocyjanów, flawonoli i kwasów fenolowych wykazujących w badaniach działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Wyciąg z kwiatów stosowany jest w kosmetyce; kora i nasiona zawierają związki cyjanogenne wymagające ostrożności.
- surowce roślinne
Liść wiśni pospolitej zawiera polifenole, witaminę C i glikozyd prunasin. W badaniach wykazuje działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne i łagodnie moczopędne. Więdnące liście są toksyczne – stosuj wyłącznie świeże lub całkowicie suszone.
- surowce roślinne
Wiśnia ptasia (Prunus avium) i jej szypułki to tradycyjny środek moczopędny bogaty w prunazynę, garbniki i antocyjany. W badaniu z udziałem ludzi 2 g szypułek zwiększyło wydalanie moczu i sodu o ok. 15%. Stosowana też przy dolegliwościach reumatycznych i krążeniowych; może obniżać ciśnienie krwi.
- witaminy i minerały
Witamina A – retinol, retinal i propionian retinylu – jest niezbędna dla wzroku, odporności i skóry. Magazynuje się w wątrobie, dlatego jej nadmiar jest toksyczny. Górna bezpieczna dawka dla dorosłych wynosi 3000 µg/dobę. Retinal stosowany miejscowo to najsilniejszy retinoid bez recepty.
- witaminy i minerały
Tiamina (witamina B1) jest niezbędna do metabolizmu energetycznego, prawidłowej pracy układu nerwowego i serca. Organizm nie gromadzi jej w dużych ilościach, dlatego regularne uzupełnianie z diety lub suplementów jest kluczowe – zwłaszcza u osób nadużywających alkoholu, z cukrzycą lub po operacjach bariatrycznych.
- witaminy i minerały
Witamina B12 (kobalamina) jest niezbędna do prawidłowej pracy układu nerwowego, tworzenia krwinek czerwonych i syntezy DNA. Dobowe zapotrzebowanie dorosłego wynosi 2,4 µg, ale przy niedoborze stosuje się dawki 1000–2000 µg. Szczególnie narażone są osoby na diecie roślinnej, po 50. roku życia i przyjmujące metforminę.
- witaminy i minerały
Ryboflawina (witamina B2) wspiera produkcję energii, pracę układu nerwowego i ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. Dzienne zapotrzebowanie dorosłych wynosi 1,1–1,3 mg; w ciąży i laktacji jest wyższe. Niedobór grozi pękaniem kącików ust, zapaleniem języka i anemią. Główne źródła to nabiał, mięso i jaja.
- witaminy i minerały
Witamina B3 (niacyna, witamina PP) jest niezbędna do metabolizmu energetycznego, prawidłowej pracy układu nerwowego i utrzymania zdrowej skóry. Dorosłe osoby potrzebują 14–16 mg NE dziennie. Niedobór powoduje pelagrę, a wysokodawkowa suplementacja wpływa na profil lipidowy, choć nie zmniejsza ryzyka sercowo-naczyniowego.
- witaminy i minerały
Witamina B5 (kwas pantotenowy) jest kluczowym składnikiem koenzymu A i uczestniczy w metabolizmie energetycznym, syntezie hormonów oraz prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Dorosły potrzebuje 5 mg dziennie. Niedobór jest bardzo rzadki i pojawia się głównie przy ciężkim niedożywieniu.
- witaminy i minerały
Witamina B6 uczestniczy w ponad 100 reakcjach enzymatycznych – wspiera układ nerwowy, odporność, metabolizm białek i tworzenie czerwonych krwinek. Niedobór grozi neuropatią i niedokrwistością, a nadmiar pirydoksyny może paradoksalnie wywołać objawy podobne do niedoboru.
- witaminy i minerały
Witamina C to niezbędna witamina, której organizm nie wytwarza samodzielnie. Wspiera odporność, syntezę kolagenu i wchłanianie żelaza. Dobowe zapotrzebowanie w UE to 95–110 mg; bezpieczna górna granica to 2000 mg/dobę. Niedobór wywołuje szkorbut.
- witaminy i minerały
Cholekalcyferol (witamina D3) jest wytwarzany w skórze pod wpływem UVB i aktywowany w wątrobie oraz nerkach. Wspiera wchłanianie wapnia, zdrowie kości, mięśni i odporność. Niedobór jest powszechny – szczególnie jesienią i zimą w Polsce. Suplementacja 800–2000 IU dziennie jest zalecana dla większości dorosłych, a wyższe dawki wymagają nadzoru lekarza.
- witaminy i minerały
Witamina E (alfa-tokoferol) to tłuszczowy antyoksydant chroniący komórki przed stresem oksydacyjnym. Niedobór jest rzadki – grozi głównie osobom z chorobami wchłaniania. Suplementacja bez wskazań lekarskich bywa niepotrzebna, a w wysokich dawkach może szkodzić.
- witaminy i minerały
Witamina F to dwa niezbędne kwasy tłuszczowe – ALA (omega-3) i LA (omega-6) – których organizm nie wytwarza samodzielnie. Budują błony komórkowe, wspierają odporność i regulują stan zapalny. Niedobór powoduje głównie suchą skórę i gorsze gojenie ran. Najlepszym źródłem są siemię lniane, orzechy włoskie i oleje roślinne.
- witaminy i minerały
Witamina K jest niezbędna do krzepnięcia krwi i zdrowia kości. Zalecane spożycie dla dorosłych to 90–120 µg dziennie. Osoby przyjmujące warfarynę powinny utrzymywać stały poziom jej spożycia. Noworodki otrzymują profilaktyczną iniekcję witaminy K po urodzeniu.
- witaminy i minerały
Witamina K2 (menachinon) aktywuje białka regulujące gospodarkę wapniową – wspiera mineralizację kości i pomaga utrzymać prawidłową elastyczność tętnic. Organizm nie gromadzi jej w dużych ilościach, dlatego ważne jest regularne dostarczanie jej z dietą lub suplementem. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny koniecznie skonsultować suplementację z lekarzem.
- witaminy i minerały
Witaminy z grupy B to 8 koenzymów niezbędnych do produkcji energii, tworzenia czerwonych krwinek i prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Niedobór grozi anemią i zaburzeniami neurologicznymi – szczególnie narażeni są weganie, seniorzy i kobiety w ciąży.
- surowce roślinne
Witania ospała (ashwagandha) to adaptogen z bogatą historią w ajurwedzie. Jej witanolidy wykazują działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Typowa dawka standaryzowanego ekstraktu to 300–600 mg dziennie. Przeciwwskazana w ciąży i przy nadczynności tarczycy.
- syntetyczne i biologiczne
Witanolidy to aktywne związki ashwagandhy, które hamują szlak NF-κB odpowiedzialny za stany zapalne i odporność. Najlepiej przebadana witaferyna A wykazuje działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Wchłanianie zależy od profilu – formy glikozydowe są lepiej przyswajalne.
- Włóknina
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Woda demineralizowana to woda oczyszczona z jonów mineralnych do stężenia poniżej 10 mg/l TDS. W farmacji jest obowiązkowym składnikiem pomocniczym leków, służy jako rozpuszczalnik i nośnik substancji czynnych. W domu stosuje się ją do nawilżaczy i inhalatorów wszędzie tam, gdzie minerały z kranówki mogłyby zaszkodzić sprzętowi lub preparatowi.
- syntetyczne i biologiczne
Woda destylowana to substancja pomocnicza w lekach i preparatach medycznych, pozbawiona minerałów i zanieczyszczeń. Do użytku medycznego wymaga dodatkowej sterylizacji i spełnienia norm farmakopealnych – zwykła woda destylowana ze sklepu nie nadaje się do rozcieńczania leków ani do wstrzykiwań.
- syntetyczne i biologiczne
Woda jonizowana (dejonizowana) to substancja pomocnicza w farmacji – pozbawiona jonów mineralnych, stosowana jako nośnik i rozpuszczalnik w produkcji leków oraz do mycia sprzętu. Od wody oczyszczonej i wody do iniekcji różni się klasą czystości i zakresem zastosowań.
- Woda mineralna
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Woda bromkowo-jodkowo-borowa to naturalna woda podziemna zawierająca bromki, jodki i bor. W badaniach in vitro wykazuje właściwości sprzyjające gojeniu skóry i działanie bakteriobójcze. WHO określa TDI boru na 0,16 mg/kg masy ciała. Przed regularnym stosowaniem skonsultuj się ze specjalistą.
Woda morska to roztwór zawierający sole mineralne i mikroelementy naturalnie obecne w wodzie morskiej. W preparatach do nosa występuje najczęściej jako roztwór izotoniczny, do codziennego oczyszczania i nawilżania śluzówki, lub hipertoniczny, pomocny przy obrzęku i zatkanym nosie. Mechanicznie usuwa wydzielinę, alergeny i zanieczyszczenia oraz ułatwia swobodne oddychanie. W aptekach dostępnych jest wiele takich preparatów, np. z serii Marimer lub Sterimar.