,

Witamina K – na co pomaga? Jakie są skutki jej niedoboru?

Data publikacji:

Ostatnia aktualizacja:

W czym występuje witamina K? Poznaj preparaty z tą witaminą!

Witaminy to niezbędne składniki naszego organizmu. Odgrywają znaczną rolę w wielu procesach i reakcjach. W tym artykule pochylimy się nad witaminą rozpuszczalną w tłuszczach – witaminą K. Czy jest ona faktycznie niezbędna w naszym życiu? Do czego jest potrzebna? Czy warto ją suplementować?
Gdzie występuje witamina K? K2-Vitum, Naturell Witamina K2 MK7 (fot. leki.pl).

Jakie są rodzaje witaminy K?

Najczęściej z witaminą K kojarzy nam się reklamowana witamina K2-MK7. Czy to inny rodzaj witaminy, czy witamina K jest jedna i to tylko chwyt marketingowy? Jeśli mówimy o witaminie K, to mamy na myśli całą grupę witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Tytułowa witamina występuje w kilku formach, które różnią się między innymi strukturą chemiczną i pełnionymi funkcjami. Możemy wyróżnić 3 główne rodzaje witaminy K:

  1. filochinon – witamina K1 (PK);
  2. menachinon – witamina K2 (MK-n);
  3. menadion – witamina K3 [1,2].

W czym występuje witamina K?

Najprostszym sposobem na dostarczenie witaminy K do naszego organizmu będzie zróżnicowana dieta. W jakich produktach spożywczych jest jej najwięcej?

Witamina K1, czyli filochinon to naturalna forma witaminy K. Znajdziemy ją w największych ilościach w następujących produktach:

  • zielone warzywa liściaste, np.: jarmuż;
  • brukselka, brokuły;
  • kiełki roślin;
  • owoce, takie jak awokado, kiwi i zielone winogrona;
  • kolendra, pietruszka;
  • oleje roślinne, np. rzepakowy, sojowy lub oliwa z oliwek [1,2].

Drugą formą witaminy K jest K2, czyli menachinon. Poprawniej używać określenia menachinony, gdyż ten rodzaj ma jeszcze swoje podrodzaje – w sumie 12 (od MK-4 do MK-15) [2]. Co ciekawe nie wszystkie typy witaminy K2 produkowane są naturalnie w naszym organizmie. Jedynie witamina K2 MK-4 powstaje naturalnie z przemiany filochinonu. Naturalnie wytwarzamy również K2 od MK-6 do MK-11, ale w tym procesie pomagają nam bakterie [1,2].

Witamina K2 jest trudniej dostępna z pożywienia niż K1 i możemy dostarczyć ją, spożywając, np.:

  • fermentowane masło i ser;
  • twaróg;
  • żółtka jaj;
  • wątrobę wołową;
  • natto – tradycyjna japońska potrawa oparta na bazie soi, która powstaje w procesie fermentacji (duża zawartość MK-7) [1,2].

Menadion, czyli witamina K3 jest syntetyczną formą witaminy K, dlatego nie występuje naturalnie w produktach żywnościowych [2].

Witamina K – na co pomaga i jak działa?

Witamina K pełni wiele istotnych funkcji w organizmie. Jest odpowiedzialna za proces krzepnięcia krwi, za mocne kości, a także za prawidłowe funkcjonowanie naczyń krwionośnych. Dowiedzmy się więcej.

Proces krzepnięcia krwi

Właściwości witaminy K odgrywają dużą rolę w procesie krzepnięcia krwi, gdyż jest ona niezbędna do produkcji kilku czynników potrzebnych w tym procesie. Ich niedobór będzie powodował nieprawidłowe działanie kaskady krzepnięcia krwi, co w efekcie prowadzi do nadmiernych krwawień [3].

Największe niebezpieczeństwo związane z krwawieniami występuje u noworodków, gdyż mają one niedostateczny poziom witaminy K. Wynika to z tego, że witamina K nie przechodzi w odpowiednich ilościach przez łożysko matki. Dodatkowo mleko matki ma niewielkie ilości tej witaminy. W efekcie w przeszłości często obserwowało się nagłe i poważne krwawienia (również wewnątrz organizmu) u noworodków [3,4]. Warto zaznaczyć, że wspomniane krwawienie nie musi wystąpić od razu po urodzeniu! Dzieli się ono na 3 formy:

  • wczesne – pierwsze 24 godziny życia;
  • klasyczne – od 2. do 7. dnia życia;
  • późne – od 2. do 12. tygodnia życia [3,4].

Według Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego noworodkowi o masie powyżej 1500 g należy podać 1 mg witaminy K domięśniowo w ciągu pierwszych 6 godzin od urodzenia. U dzieci lżejszych podaje się 0,5 mg witaminy K. Późniejsza suplementacja witaminą K nie jest już potrzebna [5].

Niedobory witaminy K mogą być również niebezpieczne u dorosłych z powodu osłabienia procesu krzepnięcia krwi i ryzyka krwawień. Witaminę K stosuje się głównie do leczenia hipoprotrombinemii, czyli niedoboru protrombiny – II czynnika krzepnięcia krwi. Może być ona wywołana:

  • przedawkowaniem doustnych leków przeciwzakrzepowych (np. acenokumarol – Acenocumarol WZF, warfaryna – Warfin);
  • przyjmowaniem leków przeciwbakteryjnych, które niszczą naturalną florę bakteryjną jelit;
  • stosowaniem leków, które hamują działanie witaminy K, np. antybiotyki o szerokim spektrum działania lub salicylany);
  • w przebiegu żółtaczki mechanicznej [1,6].

Osteoporoza

Kolejną ważną funkcją witaminy K jest fakt, że jest niezbędna do działania enzymów, które odpowiadają za prawidłową strukturę i metabolizm procesów dotyczących kości i żył [1]. Prawidłowy poziom witaminy K jest niezbędny do przekształcania osteoblastów do osteocytów. Osteocyty to końcowe komórki tworzące kości. Witamina K (głównie MK-4 i MK-7) zmniejsza także procesy osteoklastogenezy, czyli tworzenia osteoklastów. Osteoklasty to z kolei komórki, tzw. kościogubne, które “niszczą” kości. W efekcie niedobory witaminy K i zaburzenia procesów z nią powiązanych mogą prowadzić do rozwoju osteoporozy i zwiększenia ryzyka złamań [1,7].

Zdrowe żyły

Niedobory witaminy K mogą prowadzić również do zwapnienia żył [1].

Jakie są skutki niedoboru witaminy K?

Niedobór witaminy K może prowadzić do różnych problemów zdrowotnych związanych z zaburzeniami krzepnięcia krwi. Oto niektóre z potencjalnych skutków niedoboru witaminy K:

  1. zwiększone ryzyko krwawień;
  2. długotrwałe gojenie się ran;
  3. łatwe powstawanie siniaków;
  4. niedokrwistość;
  5. problemy z krążeniem.

Jak leczyć niedobór witaminy K?

Witamina K, podobnie jak inne witaminy, powinna być suplementowana z rozwagą. Niedobory witaminy K, jak i jej nadmiar mogą być niebezpieczne. Określenie odpowiedniego poziomu witaminy K na podstawie badań krwi jest trudne. Nie ma również jednoznacznych zaleceń, które określają wymagany poziom witaminy K u zdrowych ludzi. Suplementację witaminą K wprowadza się na podstawie objawów pacjenta, takich jak np.: zaburzenia krzepnięcia krwi lub postępująca osteoporoza. W tym przypadku pomocne mogą być badania określające czas krzepnięcia krwi [2]. Tabela 1. przedstawia różne wytyczne dotyczące zalecanego dziennego spożycia witaminy K.

Tabela 1. Zalecane dziennie spożycie witaminy K [1].

RekomendacjePłećZalecane dziennie spożycie [µg]
USAKobiety90
Mężczyźni120
WHO*Kobiety55
Mężczyźni65
EuropaBez podziału75

* Zalecane spożycie: 1 μg/kg masy ciała dziennie.

Witamina K — jakie preparaty można kupić w aptece?

W aptekach znajdziemy wiele suplementów diety z witaminą K. Kapsułki i tabletki z witaminą K są najbardziej rozpowszechnione, ale witamina K występuje także w formie do podania domięśniowego.

Witamina K w tabletkach

Witamina K w tabletkach stanowi mniejszość preparatów dostępnych w aptekach. Jednak w tabletkach występuje jedyna forma witaminy K, która dostępna jest na receptę. Poniższa tabela przedstawia wybrane preparaty z witaminą K w tabletkach.

Tabela 2. Witamina K w tabletkach.

Nazwa handlowaZawartość witaminy KForma witaminy KIlość tabletekKategoria dostępności
Vitacon10 mgFitomenadion30Rp
Kinon75 µgK2 MK-7Suplementy diety
Kinon 200200 µg
Naturell Witamina K2 MK-775 µg60 (do rozgryzania i żucia)
MyVita Witamina K2 MK-7100 µg60

Witamina K w kapsułkach

Największą różnorodność preparatów z witaminą K stanowią kapsułki. Wszystkie to suplementy diety dostępne bez recepty.

Tabela 3. Witamina K w kapsułkach.

Nazwa handlowaZawartość witaminy KForma witaminy KIlość kapsułekKategoria dostępności
K2-Vitum Forte75 µgK2 MK-736 lub 60Suplement diety
Swanson Witamina K2100 µg30
Protego Witamina K275 µg

Krople z witaminą K

Dostępne są również krople z witaminą K. To dobre rozwiązanie dla osób, które nie lubią przyjmować tabletek lub kapsułek.

Tabela 4. Krople z witaminą K.

Nazwa handlowaZawartość witaminy KForma witaminy KIlośćKategoria dostępności
Witamina K2MK790 µg w 6 kroplachK2 MK-730 mlSuplement diety
Kinon75 µg w 6 kroplach10 ml

Witamina K w formie fitomenadionu dostępna jest jedynie na receptę jako preparat Vitacon. To roztwór do wstrzykiwań. W 1 ml znajduje się 10 mg witaminy K.

Kiedy nie wolno brać witaminy K?

Witamina K jest ważnym składnikiem odżywczym, który odgrywa kluczową rolę w procesie krzepnięcia krwi. Jednak istnieją okoliczności, kiedy nie można lub nie powinno się przyjmować witaminy K lub należy to robić ostrożnie. Oto niektóre z sytuacji, w których należy zachować ostrożność lub unikać suplementacji witaminą K:

  1. Przyjmowanie leków przeciwkrzepliwych (antykoagulantów): Osoby, które przyjmują leki przeciwkrzepliwne, takie jak warfaryna, często muszą kontrolować ilość witaminy K w diecie, ponieważ zmiany w jej spożyciu mogą wpływać na skuteczność tych leków.
  2. Przewlekłe choroby wątroby: Osoby z przewlekłymi schorzeniami wątroby mogą mieć zaburzoną zdolność do magazynowania i przetwarzania witaminy K. W takich przypadkach należy skonsultować się z lekarzem w celu określenia potrzeby suplementacji.
  3. Ciąża i karmienie piersią: Dla kobiet w ciąży lub karmiących piersią zalecane dzienne spożycie witaminy K jest zwykle pokrywane przez zrównoważoną dietę. Jednak przed rozpoczęciem suplementacji należy skonsultować się z lekarzem.
  4. Alergia lub nadwrażliwość na witaminę K: Jeśli występują objawy alergii lub nadwrażliwości na witaminę K, należy natychmiast przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem.

Niedobór witaminy K – czy warto suplementować? Podsumowanie

Jeśli masz zdrową, zróżnicowaną dietę, bogatą w warzywa i owoce to ryzyko niedoboru witaminy K jest niewielkie. Nie powinieneś również suplementować tabletek z witaminą K, jeśli nie masz żadnych objawów wymienionych w tekście powyżej. Co prawda okresowa suplementacja nie powinna ci zaszkodzić, ale nie ma to większego sensu.

Natomiast jeśli obserwujesz u siebie problemy z krzepnięciem krwi bądź obawiasz się o osteoporozę, to pierwsze co powinieneś zrobić to skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą i dopiero później rozważyć włączenie suplementacji preparatami z witaminą K. Pomocne w podjęciu decyzji może okazać się wykonanie badań kontrolnych. Jeśli chcesz zwiększyć poziom witaminy K w organizmie, to najbezpieczniej będzie rozpocząć od zmiany diety i zwiększeniu w niej ilości pokarmów bogatych w witaminę K.

Bibliografia

  1. M. Fusaro i in., „Vitamin K and Osteoporosis”, Nutrients, t. 12, nr 12, s. 3625, lis. 2020, doi: 10.3390/nu12123625.
  2. M. Fusaro i in., „Vitamin K plasma levels determination in human health”, Clin. Chem. Lab. Med. CCLM, t. 55, nr 6, s. 789–799, cze. 2017, doi: 10.1515/cclm-2016-0783.
  3. M. J. Sankar, A. Chandrasekaran, P. Kumar, A. Thukral, R. Agarwal, i V. K. Paul, „Vitamin K prophylaxis for prevention of vitamin K deficiency bleeding: a systematic review”, J. Perinatol., t. 36, nr Suppl 1, s. S29–S35, maj 2016, doi: 10.1038/jp.2016.30.
  4. E. Ng i A. D. Loewy, „Position Statement: Guidelines for vitamin K prophylaxis in newborns”, Can. Fam. Physician, t. 64, nr 10, s. 736–739, paź. 2018.
  5. T. Jackowska i J. Peregud-Pogorzelski, „Profilaktyka krwawienia z niedoboru witaminy K. Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego (2016)”, Pediatr. Pol., t. 91, nr 6, s. 602–605, lis. 2016, doi: 10.1016/j.pepo.2016.10.003.
  6. Vitacon – Charakterystyka Produktu Leczniczego.
  7. N. Tsugawa i M. Shiraki, „Vitamin K Nutrition and Bone Health”, Nutrients, t. 12, nr 7, s. 1909, cze. 2020, doi: 10.3390/nu12071909.

Powiązane produkty

Omawiane substancje

  • Witamina K

    Witamina K jest niezbędna do prawidłowego krzepnięcia krwi. Substancja ta występuje naturalnie w zielonych warzywach liściastych, takich jak szpinak czy jarmuż.
    Witaminy i mikro- i makroelementy
  • Witamina K2

    Witamina K2 jest niezbędna dla zdrowia kości i zębów. Substancja ta pomaga w utrzymaniu prawidłowego krzepnięcia krwi.
    Witaminy i mikro- i makroelementy

Omawiane schorzenia

  • Niedobór witaminy K

    Niedobór witaminy K może prowadzić do zaburzeń krzepnięcia krwi oraz wpływać na zdrowie kości. Występuje najczęściej u osób z zaburzeniami wchłaniania tłuszczów lub u osób z ograniczoną dietą.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: , .