Wprowadzenie do działań niepożądanych inaktywowanego wirusa kleszczowego zapalenia mózgu
Inaktywowany wirus kleszczowego zapalenia mózgu, stosowany w szczepionkach, jest bardzo skuteczny w zapobieganiu tej chorobie, ale – jak każdy lek – może powodować działania niepożądane. Większość objawów po szczepieniu jest łagodna i szybko ustępuje, jednak ich rodzaj i nasilenie mogą różnić się w zależności od wieku pacjenta, dawki, postaci szczepionki oraz drogi podania123. Niektóre działania niepożądane występują częściej u dzieci, inne u dorosłych. Warto pamiętać, że nie każda osoba zaszczepiona doświadczy objawów niepożądanych, a decyzja o szczepieniu zawsze powinna opierać się na rozważeniu korzyści i ryzyka12. Objawy mogą być różne także w zależności od tego, czy szczepionka jest podawana domięśniowo czy podskórnie, a w przypadku szczepionek dla dzieci i dorosłych – od dawki preparatu43.
Działania niepożądane – podział według częstości występowania
Bardzo często (u co najmniej 1 na 10 osób)
- Ból w miejscu wstrzyknięcia – najczęściej występujący objaw, pojawia się zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Zazwyczaj jest łagodny i szybko ustępuje56.
- Ból głowy – dotyczy głównie dzieci powyżej 3 lat oraz dorosłych52.
- Gorączka – szczególnie częsta u dzieci młodszych (1-2 lata), ale może wystąpić także u starszych dzieci i dorosłych. Najczęściej gorączka nie przekracza 39°C i mija w ciągu kilku dni7.
- Ból mięśni – może pojawić się u osób w każdym wieku6.
Często (u co najmniej 1 na 100 osób, ale rzadziej niż 1 na 10)
- Nudności, wymioty, biegunka – objawy żołądkowo-jelitowe, które są zwykle krótkotrwałe26.
- Ból stawów – występuje zarówno u dzieci, jak i dorosłych, najczęściej jest łagodny52.
- Zmęczenie, ogólne osłabienie – objawy przypominające przeziębienie lub grypę, pojawiają się częściej po pierwszej dawce szczepionki6.
- Zaczerwienienie, obrzęk, stwardnienie w miejscu wstrzyknięcia – mogą wystąpić obok bólu w miejscu wkłucia87.
- Dreszcze, objawy grypopodobne – zazwyczaj ustępują w ciągu 72 godzin6.
- Niepokój, zaburzenia snu – częściej u dzieci7.
- Dla dzieci: możliwa wyższa gorączka po pierwszej dawce
- Dla dorosłych: częściej ból głowy i objawy grypopodobne
- Objawy miejscowe (ból, zaczerwienienie) są najczęstsze
Niezbyt często (u co najmniej 1 na 1000 osób, ale rzadziej niż 1 na 100)
- Limfadenopatia – powiększenie węzłów chłonnych7.
- Ból brzucha – może wystąpić u dzieci7.
- Ból stawów – również możliwy w tej grupie częstości7.
- Dreszcze – mogą towarzyszyć gorączce7.
Rzadko (u co najmniej 1 na 10 000 osób, ale rzadziej niż 1 na 1000)
- Pokrzywka, świąd, wysypka – reakcje skórne, zazwyczaj szybko ustępujące9.
- Drgawki, w tym gorączkowe – głównie u dzieci9.
- Reakcja anafilaktyczna, nadwrażliwość – bardzo rzadko, ale mogą być poważne9.
- Zaburzenia czucia, parestezje (mrowienie, drętwienie) – zwykle przemijające9.
- Zawroty głowy, zaburzenia widzenia – rzadko zgłaszane9.
- Duszność – może być objawem reakcji alergicznej9.
Bardzo rzadko (rzadziej niż 1 na 10 000 osób) oraz częstość nieznana
- Ciężkie reakcje alergiczne – jak uogólniona pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, świst oddechowy, skurcz oskrzeli, spadek ciśnienia krwi, mogą być groźne dla zdrowia1011.
- Ziarniniak w miejscu podania – sporadycznie obserwowany, niekiedy z nagromadzeniem płynu1011.
- Odczyn oponowy (podrażnienie opon mózgowo-rdzeniowych) – bardzo rzadko, ustępuje samoistnie1213.
- Zespół Guillaina-Barrégo, polineuropatia, zapalenie nerwu, niedowład, porażenie – pojedyncze zgłoszenia9.
- Zaburzenia ruchu, chodu, objawy neurologiczne – bardzo rzadko, mogą wymagać dalszej diagnostyki149.
Objawy zależne od drogi podania i liczby dawek
Podanie szczepionki podskórnie może powodować nieco częstsze reakcje miejscowe, takie jak obrzęk czy zaczerwienienie, zwłaszcza u kobiet. Najwięcej objawów ogólnych (np. gorączka, złe samopoczucie) pojawia się po pierwszej dawce, a kolejne dawki są zwykle lepiej tolerowane415.
- Większość działań niepożądanych jest łagodna i przemijająca.
- Najczęstsze objawy to ból w miejscu wkłucia, gorączka i złe samopoczucie.
- Ciężkie reakcje alergiczne są bardzo rzadkie, ale wymagają natychmiastowej interwencji.
- Dzieci, szczególnie najmłodsze, mogą silniej reagować na szczepienie gorączką.
- Wszelkie podejrzewane działania niepożądane warto zgłaszać do odpowiednich instytucji.
Zgłaszanie działań niepożądanych
Każde działanie niepożądane, które pojawi się po podaniu szczepionki, można zgłosić do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL). Zgłoszenia można dokonać również u producenta szczepionki lub jego przedstawiciela16151718.
Podsumowanie: Bezpieczeństwo szczepionek z inaktywowanym wirusem kleszczowego zapalenia mózgu
Szczepionki zawierające inaktywowany wirus kleszczowego zapalenia mózgu są generalnie bezpieczne i dobrze tolerowane przez większość osób, zarówno dorosłych, jak i dzieci. Najczęstsze działania niepożądane to ból w miejscu wstrzyknięcia, gorączka, bóle głowy oraz objawy przypominające przeziębienie. Większość z nich ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni. Ciężkie reakcje alergiczne lub poważne powikłania neurologiczne występują niezwykle rzadko. W przypadku jakichkolwiek niepokojących objawów po szczepieniu, szczególnie o ciężkim przebiegu, należy niezwłocznie poszukać pomocy medycznej i rozważyć zgłoszenie przypadku do odpowiednich służb. Zgłaszanie działań niepożądanych pomaga w dalszym monitorowaniu bezpieczeństwa szczepionek16151718.
Tabela – działania niepożądane szczepionek z inaktywowanym wirusem kleszczowego zapalenia mózgu
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ nerwowy | Ból głowy, senność | Zawroty głowy | Drgawki, parestezje | Odczyn oponowy, zespół Guillaina-Barrégo | Porażenie, niedowład | |
| Układ żołądkowo-jelitowy | Nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha | |||||
| Mięśnie i stawy | Ból mięśni | Ból stawów | Obrzęk stawów, sztywność karku | |||
| Skóra i tkanka podskórna | Świąd, wysypka, pokrzywka | Rumień, nadmierne pocenie się | ||||
| Reakcje miejscowe | Ból w miejscu wstrzyknięcia | Zaczerwienienie, obrzęk, stwardnienie | Ziarniniak | |||
| Układ immunologiczny | Nadwrażliwość | Reakcja anafilaktyczna | Zaostrzenie chorób autoimmunologicznych | |||
| Inne | Gorączka, złe samopoczucie | Dreszcze, objawy grypopodobne | Powiększenie węzłów chłonnych | Duszność | Ciężkie reakcje alergiczne | Świst oddechowy, spadek ciśnienia |

















