,

Jakie leki cytostatyczne stosuje się obecnie?

Data publikacji:

Ostatnia aktualizacja:

Sprawdź, co musisz wiedzieć o cytostatykach

Cytostatyki są grupą leków, które mają za zadanie hamowanie rozwoju i spowodowanie obumierania komórek nowotworowych. Innymi słowy, są to substancje przeciwnowotworowe, które podajemy pacjentom w trakcie trwania chemioterapii.
Sprawdź, co musisz wiedzieć o cytostatykach

Co to są cytostatyki?

Leki cytostatyczne stosowane są w terapii nowotworów. Ich mechanizm działania opiera się o uszkodzenie DNA komórek nowotworowych. Dzięki temu w zależności od cytostatyku można osiągnąć różne efekty:

  • blokowanie syntezy DNA, co powoduje hamowanie rozwoju komórek nowotworowych. Dzięki temu zapobiegamy rozwojowi nowotworu oraz występowaniu możliwych przerzutów.
  • hamowanie funkcji enzymów, które uczestniczą w replikacji DNA
  • zaburzenie podziału komórki nowotworowej przez hamowanie aktywności wrzeciona podziałowego
  • bezpośrednie uszkodzenie struktury DNA.

Cytostatyki w niskich dawkach są wykorzystywane również jako leki immunosupresyjne, czyli takie, które hamują aktywność układu odpornościowego. To działanie jest wykorzystywane po przeszczepach w celu prewencji odrzucenia nowego organu oraz w terapii chorób autoimmunologicznych takich jak na przykład reumatoidalne zapalenie stawów [1].

Jakie są powikłania leczenia cytostatykami?

Niestety cytostatyki są lekami wysoce toksycznymi, co jest wskazane w kontekście walki z komórkami nowotworowymi, ale nie jeśli chodzi o zdrowe komórki naszego organizmu. Powikłania leczenia cytostatykami obejmują:

  • reakcje alergiczne
  • nudności i wymioty
  • wypadanie włosów
  • uszkodzenia szpiku (mielosupresja)
  • uszkodzenia błon śluzowych przewodu pokarmowego
  • uszkodzenia narządów, w tym nerek, wątroby
  • utrudnione gojenie się ran

Ponadto konkretne preparaty mogą charakteryzować się specyficznymi dla siebie działaniami niepożądanymi. Na przykład leki z grupy antracyklin powodują uszkodzenie komórek serca, a oksaliplatyna komórek układu nerwowego [1].

Jakie leki zaliczamy do cytostatyków?

Leki cytostatyczne stanowią bardzo liczną i zróżnicowaną pod względem budowy i działania grupą. Zaliczamy do nich:

  • leki alkilujące (chlormetyna, cyklofosfamid, chlorambucyl, cisplatyna, busulfan i wiele innych)
  • antymetabolity (metotreksat, merkaptopuryna, fluorouracyl i inne)
  • antybiotyki przeciwnowotworowe (antracykliny, daktynomycyna)
  • pochodne epipodofilotoksyny (etopozyd, tenipozyd)
  • pochodne barwinka różyczkowego (winkrystyna, winblastyna)
  • taksany (paklitaksel, docetaksel)
  • pochodne kamptotecyny (topotekan, irynotekan) [1]

Jak stosuje się cytostatyki?

Dobór leku cytostatycznego jest w pełni uzależniony od rodzaju występującego nowotworu, stopnia jego zaawansowania oraz chorób współistniejących. Często korzysta się z polichemioterapii, która obejmuje stosowanie 2, lub 3 preparatów przeciwnowotworowych, co znacznie podnosi skuteczność leczenia.

Ze względu na bardzo duże obciążenie zdrowych komórek organizmu leki podaje się w blokach, które dzieli 2-3 tygodniowa przerwa na regenerację. Leczenie nowotworów wymaga wielokrotnego podawania cytostatyków.

Stosowanie leków cytotoksycznych nie zawsze oznacza klasyczne dożylne podawanie złożonych preparatów. Niektóre guzy można usunąć chirurgicznie, a cytostatyki podawane są jako leczenie adjuwantowe, które ma na celu ograniczenie powstawania mikroprzerzutów. W niektórych przypadkach leki podawane są indukcyjnie, czyli bezpośrednio przed zabiegiem operacyjnym, aby zmniejszyć objętość guza i ułatwić zabieg [1].

Jak zapobiec działaniom niepożądanym cytostatyków?

W przypadku występowania działań niepożądanych stosujemy środki, które mają na celu ich złagodzenie. Jest to terapia towarzysząca głównemu leczeniu, mająca na celu poprawę funkcjonowania chorego w możliwie jak największym stopniu. Przykładowo najczęściej występujące nudności i wymioty są redukowane przez leki przeciwwymiotne należące do glikokortykosteroidów, antagonistów receptora 5-HT3, czy antagonistów receptora dopaminowego. Uszkodzenie szpiku kostnego wymaga podania leków stymulujących powstawanie białych i czerwonych krwinek. W celu zapobiegania wypadania włosów można stosować zimny czepek, który ogranicza przepływ krwi, zapobiegając uszkodzeniu mieszków włosowych. Niestety metody tej nie można stosować w przypadku nowotworów, które mogą dawać przerzuty do głowy [1].

Bibliografia

  1. Korbut R.: Farmakologia po prostu, 2009; s.219, 363-381, 396-402

Powiązane produkty

Omawiane substancje

  • Busulfan

    Busulfan jest lekiem stosowanym w chemioterapii do leczenia chorób nowotworowych. Substancja ta działa poprzez hamowanie podziału komórek nowotworowych.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Chlorambucyl

    Chlorambucyl jest lekiem stosowanym w leczeniu chłoniaka i białaczki. Substancja ta działa poprzez hamowanie podziału komórek nowotworowych.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Cisplatyna

    Cisplatyna to lek stosowany w chemioterapii w leczeniu nowotworów. Cisplatyna działa poprzez hamowanie podziału komórek nowotworowych.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Cyklofosfamid

    Cyklofosfamid jest lekiem stosowanym w chemioterapii. Substancja ta hamuje podział komórek nowotworowych.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Docetaksel

    Docetaksel jest lekiem stosowanym w leczeniu raka piersi i jajnika. Substancja ta działa poprzez hamowanie podziału komórek nowotworowych.
    substancje syntetyczne
  • Etopozyd

    Etopozyd jest lekiem stosowanym w chemioterapii do leczenia niektórych rodzajów nowotworów. Substancja ta działa poprzez hamowanie replikacji DNA komórek nowotworowych.
    substancje syntetyczne
  • Fluorouracyl

    Fluorouracyl jest lekiem stosowanym w leczeniu nowotworów. Substancja ta hamuje podział komórek nowotworowych.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Metotreksat

    Metotreksat jest lekiem stosowanym w leczeniu chorób autoimmunologicznych oraz nowotworów. Substancja ta hamuje podział komórek, co przyczynia się do zahamowania rozwoju choroby.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Paklitaksel

    Paklitaksel jest lekiem stosowanym w leczeniu raka piersi oraz raka jajnika. Substancja ta działa poprzez hamowanie podziału komórek nowotworowych.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Topotekan

    Topotekan jest lekiem stosowanym w chemioterapii do leczenia niektórych rodzajów nowotworów. Substancja ta hamuje podział komórek nowotworowych i powoduje ich śmierć.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Winkrystyna

    Winkrystyna to naturalna substancja o właściwościach przeciwnowotworowych. Jest stosowana w leczeniu różnych typów nowotworów.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Omawiane schorzenia

W tym poradniku nie omawiamy konkretnych schorzeń.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: , .