Jakie leki są niebezpieczne przy przewlekłej niewydolności nerek?

Choroby nerek i stosowane leki

Nerki to organ, który odpowiada za filtrację niepotrzebnych i niebezpiecznych związków z krwi. Leki oraz ich metabolity, czyli związki powstałe w wyniku skomplikowanym przemian w dużej mierze są wydalane wraz z moczem przez nerki. Jeśli twoje nerki nie pracują prawidłowo, to niektóre leki mogą się, np. nadmiernie gromadzić w organizmie. W efekcie lek, który miał pomóc na jedną dolegliwość, będzie niszczył inne organy. Z tego powodu warto poznać leki, których nie wolno brać przy chorobach nerek.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

NLPZ, czyli Niesteroidowe Leki Przeciwzapalne to grupa leków o działaniu przeciwzapalnym, przeciwgorączkowym i przeciwbólowym. Są dostępne szeroko jako leki OTC (dostępne bez recepty) oraz Rx (dostępne wyłącznie na receptę). NLPZ to leki I wyboru na często spotykane problemy, z którymi pacjenci przychodzą do apteki, np. ból głowy, gorączka lub przeziębienie. NLPZ to również jedne z głównych leków stosowanych w poważniejszych schorzeniach, np. chorobach zwyrodnieniowych lub reumatologicznych. Jednak pomimo pozornego łatwego do nich dostępu i bezpieczeństwa stosowania nie powinny być one stosowane przez osoby z poważnymi chorobami nerek.

NLPZ działają jako inhibitory enzymów COX-1 i COX-2. Ich działanie jest skomplikowane, natomiast warto wiedzieć, że biorą udział w prawidłowym funkcjonowaniu nerek. Z tego powodu ich inhibicja, czyli blokada, może negatywnie wpłynąć na nerki [1].

Długotrwałe stosowanie NLPZ, szczególnie w dużych dawkach, to główny czynnik rozwoju chorób nerek. Stosowanie NLPZ przez krótki czas w jak najmniejszych, działających dawkach jest bezpieczne. Jednak należy tu pamiętać o osobach, które już cierpią na choroby nerek. W tym przypadku (w zależności od schorzenia) może być wymagane zmniejszenie dawki, a najbezpieczniej całkowicie wyeliminować taki lek [2]. Leki, których powinieneś unikać przy chorobach nerek z grupy NLPZ, to np.:

• diklofenak (np. Diclac, Majamil PPH, Voltaren Express Forte, Olfen);
• ibuprofen (np. Ibuprom, Ibum, Mig);
• meloksykam (np. Mel, Moilec, Opokan, Aglan, Trosicam);
• naproksen (np. Naxii, Apo-Napro, Anapran, Aleve, Nalgesin);
• piroksykam (np. Piroxicam, Flamexin);
• celekoksyb (np. Aclexa, Celebrex);
• kwas acetylosalicylowy (np. Aspirin, Polopiryna S) [3].

Co na przeziębienie?

Jakie leki na przeziębienie, katar i ból gardła są bezpieczne dla osób z chorobami nerek? Na podstawie rozdziału wcześniej, wiemy już, że klasyczne NLPZ, takie jak ibuprofen, naproksen czy kwas acetylosalicylowy są przeciwwskazane u pacjentów z chorobą nerek. Co w takim razie brać na ból głowy i gorączkę? Najbezpieczniejszym lekiem będzie paracetamol.

Skoro paracetamol to bezpieczny lek, to czy popularne saszetki na przeziębienie są wskazane do objawowego leczenia przeziębienia i grypy u osób z chorobami nerek? Niestety nie. Oprócz paracetamolu znajdują się tam substancje, które redukują przekrwienie błony śluzowej nosa, takie jak fenylefryna lub pseudoefedryna. Są one przeciwwskazane u osób z ciężką niewydolnością nerek oraz chorujących na nadciśnienie tętnicze krwi. Jedynym rozwiązaniem jest klasyczny paracetamol w tabletkach lub formach płynnych.

Ból gardła to kolejny objaw przeziębienia. Wiemy już, że nie możemy stosować ibuprofenu, ale co z innymi preparatami, np. w formie sprayu lub tabletek do ssania? Z pewnością należy unikać tych, które zawierają flurbiprofen (np. Polopiryna Gardło lub Strepsils Intensive), bo należy on do przeciwwskazanych NLPZ. Bezpiecznie będzie stosować leki z substancjami odkażającymi i znieczulającymi, np. Uniben, Tantum Verde, Hascosept, Gardimax, Orofar Max lub Orofar Total Action.

W przypadku kataru najbezpieczniejsza będzie sól morska w formie sprayu lub do nebulizacji. Przy mocno zatkanym nosie można rozważyć włączenie sprayu z ksylometazoliną lub oksymetazoliną (np. Nasic, Otrivin, Nasivin Vicks Classic) – nie powinno się go stosować dłużej niż kilka dni. Warto wybierać preparaty wzbogacone o składniki nawilżające i wspomagające regenerację błony śluzowej, takie jak dekspantenol (np. wcześniej wspomniany Nasic, SeptaNazal) czy kwas hialuronowy (np. Sudafed Xylospray HA), które łagodzą podrażnienia i chronią śluzówkę przed wysuszeniem.

Leki na wrzody i zgagę

Wrzody i nadżerki żołądka oraz dwunastnicy powodują ból. Zgaga to nieprzyjemny objaw refluksu żołądkowo-jelitowego. Z tymi schorzeniami często zmagamy się po zbyt obfitym, pełnym tłustego i smażonego jedzenia posiłku. Czasami pomaga zmiana diety na lekkostrawną, jednak nie zawsze i wtedy pacjenci często sięgają po leki na zgagę, które są też dostępne bez recepty.

Istnieją pewne doniesienia, że długotrwałe przyjmowanie leków z grupy inhibitorów pompy protonowej (IPP) może zwiększać ryzyko rozwoju przewlekłej choroby nerek. Sam mechanizm zaburzeń związanych z nerkami nie został do końca poznany. Uznaje się, że może to wynikać ze zmian mikrobioty jelit, niedoborów magnezu lub zaburzeń elektrolitowych. Jedno jest pewne – jeśli cierpisz na chorobę nerek, to przed terapią IPP powinieneś skontaktować się z lekarzem. Pacjenci dializowani również powinni zasięgnąć opinii lekarskiej przed włączeniem IPP. Nie ma co prawda ogólnych zasad, które wskazują na przerwanie terapii bądź zmniejszenie dawki. Jednak w niektórych przypadkach może dojść do zaburzeń elektrolitowych [4,5]. Przykładowe leki z grupy IPP to:

• omeprazol (Bioprazol, Helicid, Polprazol);
• pantoprazol (Anesteloc, Contix, Nolpaza, IPP);
• lansoprazol (Lanzul, Zalanzo);
• dekslansoprazol (Dexilant);
• rabeprazol (Zulbex).

IPP to nie jedyne leki na wrzody i zgagę. Stosuje się także antagonistów receptora H2 – famotydynę (Famotydyna Ranigast, Famogast). W przypadku osób cierpiących na przewlekłą chorobę nerek (III i IV stopień) wymagana jest modyfikacja dawki. Zaleca się zmniejszenie dawki do połowy stosowanej lub wydłużenie okresu pomiędzy dawkami do 36 bądź 48 godzin [3,6].

Leki na cukrzycę

Kolejne grupy leków, na które muszą uważać pacjenci z chorobami nerek to leki na cukrzycę. Lekiem I wyboru w leczeniu cukrzycy typu 2 jest metformina (np. Avamina, Formetic, Glucophage). Kiedyś była przeciwwskazana u pacjentów z poziomem kreatyniny wynoszącym od 1,5 mg/dl u mężczyzn i od 1,4 mg/dl u kobiet. Przyjmowanie leku wiązano z ryzykiem wystąpienia kwasicy mleczanowej. Ryzyko jest bardzo małe, dlatego teraz takich rekomendacji nie ma. Przy III stopniu PChN zalecane jest ewentualne zmniejszenie dawki, ale przy IV stopniu rozważa się wyeliminowanie leku na rzecz bezpieczniejszych [3,7].

Glimepiryd (Amaryl, Glibetic, Symglic) powiniene być wprowadzany od jak najniższych dawek u pacjentów z cukrzycą i PChN, gdyż jego metabolity są wydalane przez nerki i przy niewydolności może dojść do ich nagromadzenia [7]. Akarboza (Adeksa, Glucobay) jest przeciwwskazana w przypadku ciężkiej niewydolności nerek (klirens poniżej 25 ml/min) ze względu na ryzyko niebezpiecznej akumulacji [3].

Antybiotyki

Antybiotyki to kolejna grupa leków, na którą powinni uważać pacjenci z chorobami nerek. W tym przypadku najczęściej potrzebna jest modyfikacja dawki i wiele zależy od aktualnego wyniku eGFR, czyli wskaźnika filtracji kłębuszkowej. W Tabeli 1. zebraliśmy najczęściej spotykane antybiotyki wraz ze wskazaniami do ewentualnej modyfikacji dawki lub zaniechania terapii.

Leki na cholesterol – statyny

Statyny to kolejne leki, na które powinni uważać pacjenci cierpiący na PChN. Nie znaczy to, że są one przeciwwskazane całkowicie, bo utrzymywanie poziomu cholesterolu na prawidłowym poziomie jest bardzo ważne, ale należy zwrócić uwagę na pewne aspekty i poziomy eGFR. U pacjentów z klirensem kreatyniny poniżej 60 ml/min należy rozpocząć terapię od 5 mg na dobę i powoli zwiększać dawkę [11].

U niektórych pacjentów, którzy leczeni są wysokimi dawkami statyn (powyżej 20 mg), obserwuje się działania niepożądane związane z układem mięśniowym (bóle mięśni, miopatia czy nawet rabdomioliza). Są to zwykle działania nasilające się wraz ze wzrostem dawki. Czynnikiem, który sprzyja szczególnie rabdomiolizie, czyli niebezpiecznemu rozpadowi mięśni, są zaburzenia czynności nerek (już poniżej 60 ml/min klirensu). W tym przypadku nie zaleca się stosowania dawek 30 mg i 40 mg rosuwastatyny (Rosutrox, Roswera, Suvardio, Zahron). Jeśli klirens jest poniżej 30 ml/min, to rosuwastatyna jest przeciwwskazana [11].

Gdzie szukać pomocy?

Choroby nerek i problemy z nimi związane są obszarem zainteresowań wielu organizacji propacjenckich. Jednym z nich jest Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki.

­­Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki (OSMN) zrzesza osoby z chorobami nerek na różnym etapie rozwoju choroby. Wspiera pacjentów z Przewlekłą Chorobą Nerek oraz ich bliskich, pomaga uporać się z przeciwnościami, jakie niesie konieczność leczenia. Służy dobrym słowem, radą i pomocą w znajdowaniu rozwiązań problemów zdrowotnych. Promuje badania profilaktyczne nerek oraz ideę transplantacji jako najlepszą metodę ratowania życia ciężko chorych osób.