Cyprys wiecznie zielony

Czym jest cyprys wiecznie zielony i skąd pochodzi olejek cyprysowy?

Cyprys wiecznie zielony (Cupressus sempervirens) to wiecznie zielone drzewo iglaste z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae), rosnące naturalnie w rejonie Morza Śródziemnego. Z jego igieł, gałązek i szyszek – metodą destylacji parą wodną – pozyskuje się olejek eteryczny o charakterystycznym, świeżym, żywiczno-drzewnym aromacie⁸. Wyciąg z szyszek cyprysa stanowi osobną formę, stosowaną przede wszystkim w preparatach wspierających układ żylny⁵. Olejek cyprysowy ma barwę jasnożółtą i rzadką konsystencję; surowcem do produkcji są głównie igły i gałązki⁹.

Jakie związki aktywne zawiera olejek cyprysowy?

Olejek z cyprysa wiecznie zielonego jest bogaty w monoterpeny węglowodorowe, które stanowią ponad 60–90% jego składu. Dominują dwa związki: α-pinen (40–65%) i δ-3-karen (12–27%)¹¹⁰. Badania składu olejku z liści i igieł wykazały również obecność α-cedrololu (ok. 12%), α-terpinolenu (ok. 8%), limonenu (ok. 5%) i kamfenu¹¹. Wśród estrów monoterpenowych wyróżnia się octan terpenylowy (α-terpinyl acetate) i octan bornylu, a z grupy alkoholi sesquiterpenowych – cedrol (0,8–7%)¹¹².

Skład olejku różni się w zależności od części rośliny, z której pochodzi, oraz rejonu uprawy. Olejek z gałązek i igieł (Cupressus sempervirens) wyróżnia się dominacją α-pinenu i δ-3-karenu, natomiast olejek z australijskiego cyprysa błękitnego (Callitris intratropica) zawiera głównie guajol (12,5–18,7%) i bulnesol (7,1–13,2%)². W dalszej części artykułu omawiana jest wyłącznie forma śródziemnomorska – Cupressus sempervirens.

Jak działa olejek cyprysowy na organizm?

Terpeny zawarte w olejku cyprysowym mogą oddziaływać na funkcje komórek i tkanek¹⁴. Składniku aktywne wykazują kilka dobrze opisanych właściwości.

Działanie przeciwdrobnoustrojowe. Kamfen jest wskazywany jako główny związek odpowiedzialny za aktywność antyseptyczną olejku. Badanie z 2014 roku potwierdziło, że olejek cyprysowy hamuje wzrost bakterii testowych, co sugeruje jego potencjał jako składnika kosmetycznego o działaniu konserwującym i antybakteryjnym¹⁵¹⁶. W badaniach laboratoryjnych wykazano też aktywność wobec grzybów i wybranych szczepów bakterii gram-dodatnich, w tym zdolność do zaburzania biofilmów bakteryjnych¹⁷. Wyniki te dotyczą warunków in vitro – nie należy ich traktować jako potwierdzenia skuteczności klinicznej u człowieka.

Działanie ściągające i wspomagające krążenie. Olejek cyprysowy jest silnym astringentem – obkurcza tkanki i naczynia krwionośne. Właściwość ta jest tradycyjnie wykorzystywana przy rozszerzonych naczyniach żylnych i włosowatych (np. żylakach, rozszerzone naczynka na twarzy), a wyciąg z szyszek cyprysa ma tradycyjne zastosowanie w objawowej terapii niewydolności żylnej, hemoroidów i zaburzeń naczyniowych okresu menopauzy⁵¹⁸. Mechanizm związany jest z hamowaniem enzymu konwertującego angiotensynę przez proantocyjanidole – wykazano to jednak tylko w badaniach in vitro¹⁹.

Działanie rozkurczające i przeciwzapalne. Właściwości antyspazmotyczne olejku cyprysowego pomagają łagodzić skurcze mięśni, bóle menstruacyjne i objawy niespokojnych nóg. Stosowanie go w masażu rozcieńczonym w oleju bazowym może wspierać ulgę przy bólach stawów i mięśni²⁰²¹. α-pinen, jeden z głównych składników, wykazuje w badaniach właściwości przeciwzapalne²².

Działanie na układ oddechowy. Stosowany wziewnie (w dyfuzorze lub inhalacji parowej) olejek cyprysowy działa dekongestywnie i mukolitycznie – pomaga rozrzedzić wydzielinę i ułatwia oddychanie przy katarze, zapaleniu zatok i kaszlu²³²⁴. Właściwości antyspazmotyczne mogą łagodzić napadowy kaszel. Uwaga: inhalacja parowa (miska z gorącą wodą) nie jest zalecana u astmatyków – dla nich bezpieczniejszą formą jest dyfuzor²⁵.

Działanie moczopędne i drenujące. Olejek cyprysowy wykazuje łagodne działanie moczopędne – stosowany w masażu może wspierać eliminację nadmiaru wody z tkanek, co ma znaczenie przy obrzękach i cellulicie²⁶²⁷.

Zastosowanie olejku cyprysowego w pielęgnacji skóry

Właściwości ściągające i przeciwdrobnoustrojowe sprawiają, że olejek cyprysowy jest popularnym składnikiem kosmetyków do cery tłustej i trądzikowej. Pomaga regulować wydzielanie sebum, zwężać pory i ograniczać namnażanie bakterii odpowiedzialnych za powstawanie wyprysków²⁸²⁹. W produktach do pielęgnacji skóry zalecane stężenie to 2 krople na 10 ml oleju bazowego lub kosmetyku bazowego³⁰.

Olejek sprawdza się też jako składnik preparatów do pielęgnacji skóry głowy i włosów – poprawia mikrokrążenie w cebulkach, działa przeciwgrzybiczo przy łupieżu i reguluje produkcję łoju³¹³². Zawsze stosuj go rozcieńczony – bezpośredni kontakt nierozcieńczonego olejku ze skórą może powodować podrażnienie lub uczulenie, szczególnie gdy olejek jest utleniony (przeterminowany)³³.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Olejek cyprysowy i wyciąg z szyszek cyprysa to preparaty stosunkowo bezpieczne przy prawidłowym rozcieńczaniu i zewnętrznym stosowaniu – jednak w kilku sytuacjach wymagają konsultacji medycznej lub należy z nich zrezygnować.

• Leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe: cyprys może wydłużać czas krwawienia. Jeśli przyjmujesz warfarynę, heparynę, acenokumarol, klopidogrel, aspirynę lub inne leki hamujące krzepnięcie – skonsultuj się z lekarzem przed regularnym stosowaniem⁶.
• Zaburzenia krzepnięcia: osoby ze skłonnością do siniaków i przedłużonego krwawienia powinny unikać stosowania bez nadzoru lekarza³⁶.
• Ciąża i karmienie piersią: brak danych potwierdzających bezpieczeństwo – nie stosować bez konsultacji z lekarzem lub położną³⁷.
• Dzieci poniżej 3. roku życia: nie stosować olejku cyprysowego³.
• Astma, padaczka, choroby wątroby, nowotwory: przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem³³³⁷.
• Reakcja alergiczna lub podrażnienie skóry: jeśli po zastosowaniu pojawi się zaczerwienienie, swędzenie, wysypka lub pieczenie – przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą. Olejek zawiera limonen i linalool, które mogą powodować reakcje alergiczne³.
• Połknięcie olejku: olejek eteryczny z cyprysa nie jest przeznaczony do spożycia. W razie przypadkowego połknięcia – zwłaszcza przez dziecko – natychmiast skontaktuj się z Centrum Informacji Toksykologicznej (tel. 42 657 99 00) lub jedź na izbę przyjęć⁴.

Olejek cyprysowy to wszechstronny preparat aromaterapeutyczny, który przy właściwym stosowaniu może wspierać pielęgnację cery tłustej, ułatwiać oddychanie podczas przeziębienia, łagodzić napięcie mięśniowe i wspierać komfort żylny. Pamiętaj, by zawsze rozcieńczać go przed użyciem, przechowywać w chłodnym i ciemnym miejscu (utleniony olejek częściej uczula) i nie przekraczać zalecanych stężeń. Jeśli stosujesz go regularnie przy konkretnej dolegliwości – warto omówić to ze swoim farmaceutą lub lekarzem, szczególnie gdy przyjmujesz jakiekolwiek leki na stałe.