Czarny tulipan

Czym jest wyciąg z czarnego tulipana i skąd się go pozyskuje?

Wyciąg z czarnego tulipana to ekstrakt otrzymywany z kwiatów i cebulek ciemnopigmentowanych odmian Tulipa gesneriana – gatunku tulipana ogrodowego, uprawianego na wielką skalę w Holandii. Nie jest to lek ani suplement diety, lecz surowiec kosmetyczny i dermokosmetyczny. W składach INCI produktów widnieje jako Tulipa Gesneriana Flower Extract⁵. Wyciąg w formie wyciągu z tulipana (ang. tulip extract) bywa pozyskiwany zarówno z płatków kwiatowych, jak i z cebulek – każda część rośliny ma nieco inny profil fitochemiczny.

Kolor płatków ma tu znaczenie: im głębszy, ciemniejszy pigment, tym wyższa koncentracja flawonoidów i antocyjanów w tkance kwiatowej¹. Czarne i ciemnofioletowe odmiany tulipana są pod tym względem bogatsze niż odmiany żółte czy białe. Właśnie dlatego do produkcji ekstraktów dermokosmetycznych wybiera się odmiany o intensywnym zabarwieniu.

Jakie związki aktywne kryją się w cebulkach i płatkach tulipana?

Analiza fitochemiczna etanolowego ekstraktu z cebulek Tulipa gesneriana metodą GC-MS wykazała obecność kilku grup biologicznie czynnych substancji². Dominują kwasy tłuszczowe: kwas palmitynowy (heksadekanowy), oleinowy, linolowy, linoelaidynowy, oktanowy i eikozanowy. Obok nich zidentyfikowano fitosterole – kampesterol, klionasterol i stygmasterol – związane z modulacją procesów zapalnych w badaniach laboratoryjnych. Wśród innych związków wymieniane są: gamma-sitostenonem, melezytoza (trisacharyd o potencjalnej aktywności antyoksydacyjnej) oraz substancje lotne – furfural i 2-furanometanol.

W płatkach kwiatowych szczególną rolę odgrywają antocyjany i flawonoidy – barwniki roślinne z grupy polifenoli. Całkowita zawartość antocyjanów (wyrażona jako pelargonidyno-3-glukozyd) wynosi w zależności od koloru odmiany: 265 mg/kg s.m. (fioletowa), 404 mg/kg s.m. (różowa), 236 mg/kg s.m. (pomarańczowoczerwona) i aż 839 mg/kg s.m. w odmianie karmazynowoczerwonej³. Całkowita zawartość fenolów w ekstrakcie karmazynowoczerwonym sięga 126,5 mg GAE/g suchego ekstraktu, a w pomarańczowoczerwonym – 113,8 mg GAE/g³.

W ekstraktach kosmetycznych wymienia się ponadto auksynę (hormon roślinny pochodny tryptofanu, związany z podziałem komórkowym) oraz kinetyną (cytokinina roślinna)⁶. Są to związki aktywne biologicznie w tkankach roślinnych; ich działanie na ludzką skórę nie zostało potwierdzone w niezależnych badaniach klinicznych.

Co mówią badania laboratoryjne o właściwościach ekstraktów z tulipana?

Większość dostępnych danych pochodzi z badań in vitro (na hodowlach komórkowych) i badań laboratoryjnych – nie z badań klinicznych na ludziach. Trzeba o tym pamiętać, oceniając potencjał tego surowca.

Ekstrakty antocyjaninowe z kwiatów tulipana wykazały w warunkach laboratoryjnych aktywność przeciwbakteryjną wobec trzech patogenów: Listeria monocytogenes, Staphylococcus aureus i Yersinia enterocolitica⁷. Wyciąg z tulipana charakteryzował się też wysoką aktywnością antyoksydacyjną – 63,4 mg równoważnika kwasu askorbinowego na gram suchego ekstraktu⁸. Badania cytotoksyczności na komórkach raka piersi MCF-7 wykazały, że ekstrakt z odmian żółtych i karmazynowoczerwonych zmniejszał żywotność tych komórek w sposób zależny od dawki i czasu, natomiast ekstrakty z odmian różowych i fioletowych nie wykazywały takiego efektu⁹. Wyniki te są wstępne i nie oznaczają, że wyciąg z tulipana leczy raka – badania in vitro na liniach komórkowych to odległy punkt startowy, nie dowód kliniczny.

W badaniu GC-MS opisano też związki takie jak furfural i 2-furanometanol – substancje lotne o odnotowanej w literaturze aktywności przeciwdrobnoustrojowej². Ich rola w gotowym ekstrakcie kosmetycznym jest jednak niejasna.

Tulipaliny i tulipozydy – kiedy tulipan może uczulać?

Tulipany zawierają związki o nazwie tulipozydy (glukozydowe estry kwasów organicznych) i tulipaliny – ich produkty rozpadu. Tulipalina A jest głównym czynnikiem odpowiedzialnym za alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, potocznie zwane „palcami tulipanowymi”⁴. Schorzenie to dotyczy przede wszystkim osób zawodowo mających kontakt z surowymi cebulkami i łodygami tulipanów – pracowników kwiaciarni, ogrodników, hodowców.

W gotowych, właściwie przygotowanych produktach kosmetycznych stężenie tulipalin jest zazwyczaj znacznie niższe niż w świeżej roślinie. Niemniej osoby z potwierdzoną alergią kontaktową na tulipozydy lub z historią „palców tulipanowych” powinny zachować ostrożność przy stosowaniu preparatów zawierających wyciąg z tulipana i przed użyciem skonsultować się z dermatologiem lub farmaceutą.

Wyciąg z czarnego tulipana w dermokosmetykach – jaką rolę pełni?

W składach produktów dermokosmetycznych wyciąg z tulipana pojawia się najczęściej obok innych składników aktywnych – niacynamidu, kwasu hialuronowego, retinoidów, peptydów czy ekstraktów z centelli azjatyckiej⁵¹⁰. Pełni rolę surowca dostarczającego polifenole (flawonoidy, antocyjany) oraz naturalne czynniki nawilżające (aminokwasy, kwasy tłuszczowe).

Warto podkreślić: zdecydowana większość twierdzeń o działaniu wyciągu z czarnego tulipana na skórę – stymulacja kolagenu, pogrubienie skóry, wzrost produkcji kwasu hialuronowego – pochodzi wyłącznie z materiałów marketingowych producentów, a nie z niezależnych, recenzowanych badań klinicznych. Dane in vitro (np. wyniki cytowane w materiałach reklamowych: -70% stresu oksydacyjnego, +54% grubości skóry) dotyczą badań wykonanych przez samych producentów i nie zostały zweryfikowane przez niezależne instytucje naukowe¹¹. Nie oznacza to, że produkt jest nieskuteczny – oznacza, że poziom dowodów jest na razie niski i wymaga potwierdzenia w niezależnych badaniach.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Wyciąg z czarnego tulipana stosowany miejscowo w produktach kosmetycznych jest u większości ludzi dobrze tolerowany. Istnieją jednak sytuacje, w których warto skonsultować się z dermatologiem lub lekarzem:

• Jeśli po zastosowaniu preparatu z wyciągiem z tulipana pojawi się zaczerwienienie, obrzęk, świąd, pieczenie lub pęcherze – mogą to być objawy alergicznego kontaktowego zapalenia skóry⁴.
• Jeśli masz potwierdzoną alergię na tulipany lub przebyłeś/aś epizod „palców tulipanowych” – przed sięgnięciem po produkt z tym składnikiem skonsultuj się z alergologiem lub dermatologiem.
• Jeśli stosujesz preparat na skórę zmienioną chorobowo, z otwartymi ranami lub w przebiegu aktywnego wyprysku – wyciąg z tulipana nie jest wskazany bez wcześniejszej konsultacji.
• Jeśli jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak danych o bezpieczeństwie stosowania tego składnika w tych stanach; zachowaj ostrożność i skonsultuj się z lekarzem.

Wyciąg z czarnego tulipana to obiecujący surowiec kosmetyczny z ciekawym profilem fitochemicznym – bogaty w flawonoidy, antocyjany i kwasy tłuszczowe. Jeśli chcesz go wypróbować, zacznij od testu płatkowego na małym fragmencie skóry. Wybieraj produkty od sprawdzonych producentów, ze składem INCI, gdzie wyciąg z tulipana jest wymieniony jako jeden ze składników aktywnych, a nie jedyny. Pamiętaj, że w dermokosmetykach rzadko działa jeden składnik w izolacji – efekt to zwykle wynik całej formuły. Jeśli masz wątpliwości co do doboru produktu, farmaceuta w aptece pomoże ci przejrzeć skład i ocenić, czy preparat jest odpowiedni dla twojego typu skóry.