Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
InterakcjeIndeks substancji czynnych
na literę “M”
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Metotreksat hamuje podziały komórek, znajduje zastosowanie w leczeniu nowotworów, chorób autoimmunologicznych i łuszczycy. Wymaga ścisłej kontroli lekarskiej ze względu na potencjalne działania niepożądane.
- syntetyczne i biologiczne
Metyldopa obniża ciśnienie tętnicze, działa na ośrodkowy układ nerwowy i jest szczególnie zalecana kobietom w ciąży. Wymaga kontroli przeciwwskazań oraz ostrożności u wybranych pacjentów.
- syntetyczne i biologiczne
Metylo-beta-cyklodekstryna to ekscypient farmaceutyczny poprawiający rozpuszczalność leków. Tworzy kompleksy inkluzyjne ze słabo rozpuszczalnymi substancjami czynnymi, umożliwiając ich stosowanie w kroplach, aerozolach i preparatach dermatologicznych. Przy wysokich stężeniach może powodować hemolizę, dlatego nie jest używana w zastrzykach.
- syntetyczne i biologiczne
Metylochloroizotiazolinon (MCI) to syntetyczny konserwant stosowany w kosmetykach spłukiwanych (szampony, żele pod prysznic) w stężeniu do 15 ppm. Ze względu na potencjał uczulający jest zakazany w kosmetykach pozostających na skórze w UE. Podejrzenie alergii kontaktowej można potwierdzić testem płatkowym u dermatologa.
- syntetyczne i biologiczne
Metylodigoksyna to glikozyd nasercowy stosowany w niewydolności serca i migotaniu przedsionków. Działa silniej i szybciej niż digoksyna po podaniu doustnym, ale wymaga ścisłego monitorowania ze względu na wąski zakres terapeutyczny i ryzyko toksyczności.
- syntetyczne i biologiczne
Metylofenidat jest substancją psychoaktywną stosowaną w leczeniu ADHD. Może powodować skutki uboczne, takie jak bóle głowy i zaburzenia snu.
- syntetyczne i biologiczne
Metyloglioksal (MGO) to reaktywny produkt uboczny glikolizy, który w nadmiarze tworzy szkodliwe AGE, nasila stres oksydacyjny i stan zapalny. Jego gromadzenie się wiąże się z cukrzycą, chorobami naczyń i starzeniem. Organizm neutralizuje MGO przez enzym glioksalaza 1. MGO jest też aktywnym składnikiem miodu manuka.
- syntetyczne i biologiczne
Metyloizotiazolinon (MIT) to konserwant stosowany w kosmetykach i preparatach farmaceutycznych. W UE dozwolony tylko w produktach spłukiwanych do 15 ppm; zakazany w produktach niespłukiwanych ze względu na ryzyko alergii kontaktowej i uczulenia skóry.
- syntetyczne i biologiczne
Metyloparaben to konserwant przeciwdrobnoustrojowy (E218) stosowany w lekach, kosmetykach i żywności. Hamuje wzrost bakterii, drożdży i pleśni w szerokim zakresie pH (3–8). SCCS UE potwierdził jego bezpieczeństwo w kosmetykach do 0,4% (samodzielnie) lub 0,8% w mieszaninach. Szybko się metabolizuje i nie kumuluje w organizmie.
- syntetyczne i biologiczne
Metyloprednizolon to silny glikokortykosteroid o działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym, stosowany w terapii chorób autoimmunologicznych, alergii i stanów nagłych.
- syntetyczne i biologiczne
Metylopropanediol to substancja pomocnicza – solwent i ekscypient w kosmetykach oraz preparatach farmaceutycznych. Poprawia wchłanianie składników aktywnych i wzmacnia działanie konserwantów. Panel CIR uznał go za bezpieczny przy typowych stężeniach kosmetycznych.
- syntetyczne i biologiczne
Metylopropanodiol to pomocniczy składnik kosmetyków i preparatów farmaceutycznych – działa jako rozpuszczalnik, humektant i modyfikator lepkości. Panel CIR uznał go za bezpieczny w kosmetykach. Może powodować podrażnienia u osób z wrażliwą skórą.
- syntetyczne i biologiczne
Metylosiarczan behenotrójmonium (BTMS) to łagodny składnik kondycjonujący z oleju rzepakowego, stosowany w odżywkach, maskach i kremach w stężeniu 0,5–10%. Wygładza włosy, redukuje elektryzowanie i stabilizuje emulsje. Zatwierdzony do stosowania w kosmetykach w UE.
- syntetyczne i biologiczne
MSM (metylosulfonylometan) to organiczny związek siarki stosowany głównie jako suplement na stawy. Badania kliniczne pokazują umiarkowane zmniejszenie bólu i poprawę sprawności przy dawkach 1,5–6 g dziennie. Jest dobrze tolerowany, choć długoterminowe dane dotyczące bezpieczeństwa są ograniczone.
- syntetyczne i biologiczne
Metylotrimetikon to lekki, syntetyczny silikon o niskiej lepkości, stosowany w kosmetykach jako emolient i substancja kondycjonująca skórę i włosy, a w preparatach farmaceutycznych jako substancja pomocnicza poprawiająca aplikację i rozprowadzanie.
- syntetyczne i biologiczne
Metyrapon hamuje syntezę kortyzolu, wykorzystywany jest w diagnostyce i terapii zaburzeń hormonalnych, zwłaszcza w zespole Cushinga i ocenie czynności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.
- MEXORYL®
Opis w przygotowaniu
Mezylan masitynibu to selektywny inhibitor kinaz tyrozynowych, stosowany głównie w mastocytozie układowej i guzach stromalnych przewodu pokarmowego. Działa cytostatycznie, immunomodulująco i wymaga kontroli lekarskiej.
- syntetyczne i biologiczne
Mezylan netarsudilu obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe, chroniąc wzrok u dorosłych z jaskrą pierwotną otwartego kąta lub nadciśnieniem ocznym. Stosowany miejscowo w kroplach do oczu.
- syntetyczne i biologiczne
Mianseryna działa przeciwdepresyjnie, łagodzi zaburzenia nastroju i poprawia sen, wyróżniając się korzystnym profilem bezpieczeństwa dla układu sercowo-naczyniowego.
- Microbiom Dermoprotect CPLX
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Micrococcus luteus Q24 to bakteria naturalnie bytująca na skórze, badana w formie probiotycznych balsamów i serum. Wstępne piloty sugerują poprawę nawilżenia i redukcję widocznych oznak starzenia skóry, lecz wyniki wymagają potwierdzenia w większych badaniach kontrolowanych.
- syntetyczne i biologiczne
Midodryna skutecznie podnosi ciśnienie tętnicze u osób z niedociśnieniem ortostatycznym, poprawiając tolerancję zmiany pozycji ciała. Wymaga kontroli parametrów i stosowania zgodnie z zaleceniami.
- syntetyczne i biologiczne
Midostauryna to innowacyjny lek stosowany w leczeniu niektórych nowotworów krwi, zwłaszcza ostrej białaczki szpikowej z mutacjami oraz mastocytozy układowej, działający poprzez blokowanie sygnałów w komórkach nowotworowych.
- surowce roślinne
Miechunka peruwiańska (Physalis peruviana) to owoc bogaty w witanolidy, witaminę C (ok. 46 mg/100 g), flawonoidy i karotenoidy. Badania laboratoryjne i na zwierzętach wskazują na potencjał antyoksydacyjny i przeciwzapalny. Niedojrzałe części rośliny zawierają toksyczne alkaloidy – solaninę i solanidynę.
- witaminy i minerały
Miedź to niezbędny pierwiastek śladowy wspierający produkcję energii, odporność, tkankę łączną i układ nerwowy. Dorośli potrzebują 1,3–1,6 mg dziennie wg EFSA. Niedobór może powodować anemię i osłabienie kości, a nadmiar powyżej 10 mg/dobę uszkadza wątrobę.
- surowce roślinne
Mierznica czarna (Ballota nigra) to zioło tradycyjnie stosowane przy nudnościach, niepokoją i zaburzeniach trawienia. Jej aktywne glikozydy fenylopropanoidowe działają neurousypiająco i przeciwutleniająco w badaniach laboratoryjnych. Przeciwwskazana w ciąży i przy lekach na chorobę Parkinsona.
- Mieszanina estrów dwuglicerolu i poliacyladypinianu
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Mieszanina polisiloksanów (silikony) to substancje pomocnicze w kremach, maściach, plastrach i lekach. Poprawiają konsystencję preparatu, chronią skórę i wspomagają uwalnianie substancji czynnej. Mają bardzo niską toksyczność i długą historię bezpiecznego stosowania w farmacji.
- syntetyczne i biologiczne
Kopolimer PVM/MA (sole sodowa i wapniowa) to ekscypient farmaceutyczny i kosmetyczny. Stosowany w klejach do protez, plastrach transdermalnych, pastach do zębów i powłokach o kontrolowanym uwalnianiu. Uznawany za substancję bezpieczną o niskiej toksyczności.
- surowce roślinne
Mięta jabłkowa (Mentha suaveolens) to zioło o niskiej zawartości mentolu i bogatym profilu polifenolowym. Olejek eteryczny z liści zawiera piperitenon tlenek odpowiedzialny za działanie przeciwdrobnoustrojowe i przeciwzapalne. Tradycyjnie stosowana jako herbata na trawienie, bóle głowy i przeziębienia.
- surowce roślinne
Mięta nadwodna (Mentha aquatica) to zioło bogate w mentofuran, kwas rozmarynowy i flawonoidy. Tradycyjnie stosowana przy problemach trawiennych i przeziębieniach. Olejek eteryczny jest toksyczny w dużych dawkach; rośliny nie należy stosować w ciąży.
- surowce roślinne
Mięta pieprzowa zawiera olejek eteryczny bogaty w menthol (30–55%), który rozkurcza mięśnie jelit i działa przeciwbólowo. Klinicznie potwierdzona skuteczność w IBS, napięciowych bólach głowy i nudnościach po chemioterapii. Nie stosować u niemowląt, w ciąży ani z cyklosporyną bez konsultacji z lekarzem.
- surowce roślinne
Mięta polna (Mentha arvensis) to główne naturalne źródło mentolu (60–90% olejku). Działa rozkurczowo, łagodzi dolegliwości trawienne, udrażnia drogi oddechowe i przynosi miejscową ulgę w bólu. Olejek ma monografię w Farmakopei Europejskiej; nie stosuje się go przy migotaniu serca, niedoborze G6PD ani u niemowląt.
- surowce roślinne
Mięta zielona (Mentha spicata) zawiera karwon (~79% olejku) i kwas rozmarynowy, które działają rozkurczowo na jelita, antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie. Badania kliniczne potwierdzają poprawę pamięci i łagodzenie objawów PCOS. Duże dawki mogą szkodzić wątrobie i nerkom; w ciąży stosuj tylko ilości spożywcze.