Bolą Cię stawy? Sprawdź, które składniki naprawdę pomagają

Czym są glukozamina, chondroityna i MSM i dlaczego mówi się o nich w kontekście stawów?

Choroba zwyrodnieniowa stawów, nazywana też osteoartrozą, to jedno z najczęstszych schorzeń układu ruchu, dotykające około 60% osób powyżej 60. roku życia. Polega na stopniowym niszczeniu chrząstki stawowej, czyli gładkiej warstwy amortyzującej ruchy i zmniejszającej tarcie między kośćmi w stawie. Gdy chrząstka się zużywa, pojawia się ból, sztywność i ograniczenie ruchomości. Do najczęstszych przyczyn degeneracji chrząstki należą:^1,2

• wiek i naturalne zużycie stawów;
• nadwaga i otyłość;
• przeciążenia związane z pracą fizyczną lub sportem;
• urazy stawów;
• predyspozycje genetyczne;
• zaburzenia hormonalne i wady postawy.

W poszukiwaniu skutecznej pomocy pacjenci coraz częściej sięgają po preparaty zawierające glukozaminę, chondroitynę i metylosulfonylometan (MSM). Warto więc wiedzieć, co może wspierać stawy i jak te trzy składniki ze sobą współpracują.

Glukozamina, chondroityna i MSM należą do grupy substancji określanych skrótem SYSADOA (Symptomatic Slow Acting Drugs for Osteoarthritis), czyli wolno działających leków objawowych stosowanych w chorobie zwyrodnieniowej stawów. Ich działanie nie jest natychmiastowe, jak w przypadku typowych leków przeciwbólowych. Efekty pojawiają się stopniowo, zwykle po kilku tygodniach regularnego stosowania, ale utrzymują się jeszcze przez pewien czas po zakończeniu kuracji.^1,3

Jak działa glukozamina i jaka glukozamina jest najlepsza?

Glukozamina to naturalny aminocukier, który organizm wytwarza samodzielnie z glukozy i glutaminy. Jest kluczowym budulcem glikozaminoglikanów i proteoglikanów, czyli substancji tworzących „rusztowanie” chrząstki stawowej oraz wchodzących w skład mazi stawowej. Niestety zdolność organizmu do jej produkcji obniża się z wiekiem, a substancja ta nie występuje w podstawowych produktach spożywczych, więc nie da się jej uzupełnić zwykłą dietą. Badania wykazały, że glukozamina pobudza komórki chrząstki (chondrocyty) do wytwarzania nowych składników tkanki chrzęstnej, a jednocześnie hamuje działanie enzymów, które tę chrząstkę rozkładają.^1,4

Pytanie o to, jaka glukozamina jest najlepsza, pojawia się bardzo często. Na rynku dostępne są trzy główne formy:¹

• siarczan glukozaminy – forma najlepiej przebadana i najczęściej rekomendowana przez ekspertów;
• chlorowodorek glukozaminy – stosowany w niektórych preparatach złożonych, ale z mniej jednoznacznymi dowodami skuteczności;
• n-acetyloglukozamina – rzadziej stosowana, o słabiej udokumentowanym działaniu terapeutycznym.

Siarczan glukozaminy prawdopodobnie zawdzięcza swoją przewagę lepszemu wchłanianiu, a zawarta w nim siarka odgrywa istotną rolę w stabilizacji struktury chrząstki. Obniżony poziom siarki we krwi stwierdzano właśnie u osób cierpiących na chorobę zwyrodnieniową stawów. Europejskie Towarzystwo ds. Klinicznych i Ekonomicznych Aspektów Osteoporozy, Choroby Zwyrodnieniowej i Chorób Układu Mięśniowo-Szkieletowego (ESCEO) w swoim stanowisku z 2019 roku silnie rekomenduje stosowanie krystalicznego siarczanu glukozaminy klasy farmaceutycznej w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego.^1,5,6

Chondroityna – co to jest i jak wspiera chrząstkę?

Chondroityna – co to jest? Siarczan chondroityny to złożony cukier z rodziny glikozaminoglikanów, będący jednym z głównych składników chrząstki stawowej. Łączy się z białkami, tworząc proteoglikany, od których zależą mechaniczne i elastyczne właściwości chrząstki. Chondroityna działa wielokierunkowo: pobudza komórki chrząstki do wytwarzania nowych proteoglikanów i kwasu hialuronowego, hamuje działanie enzymów rozkładających chrząstkę (takich jak kolagenaza czy elastaza) oraz wykazuje właściwości przeciwzapalne.^3,4

Chondroityna stosowana w preparatach leczniczych jest pozyskiwana z chrząstki zwierzęcej, na przykład wołowej, wieprzowej lub rekina. Warto zwrócić uwagę na jakość preparatu, ponieważ badania wskazują, że preparaty klasy farmaceutycznej mogą dawać lepsze efekty niż produkty o nieokreślonym standardzie. W badaniach klinicznych najczęściej stosowane dawki wynosiły od 800 do 1200 mg na dobę. Chondroityna jest ogólnie dobrze tolerowana, a ewentualne działania niepożądane mają zwykle łagodny charakter.^3,6,7,8

MSM – co to za składnik i co wnosi do preparatów na stawy?

MSM – co to właściwie jest? Metylosulfonylometan, w skrócie MSM, to organiczny związek siarki naturalnie występujący w niewielkich ilościach w niektórych pokarmach. Siarka jest niezbędna do prawidłowej budowy tkanki łącznej, w tym chrząstki, ścięgien i więzadeł. MSM dostarcza organizmowi ten pierwiastek w łatwo przyswajalnej formie. Wiele suplementów na stawy łączy MSM z glukozaminą i chondroityną, tworząc formułę wspierającą chrząstkę na wielu poziomach jednocześnie.^1,8

Metaanaliza oceniająca skuteczność suplementów diety w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego wykazała, że MSM może przynosić korzyści zwłaszcza w zakresie zmniejszania sztywności stawów. Wśród analizowanych suplementów MSM znalazł się w ścisłej czołówce pod względem łagodzenia sztywności, a także wykazał korzystny wpływ na ból i sprawność fizyczną w porównaniu z placebo. Liczba badań poświęconych wyłącznie MSM jest wciąż mniejsza niż w przypadku glukozaminy czy chondroityny, dlatego naukowcy podkreślają potrzebę dalszych badań. Mimo to dotychczasowe wyniki są na tyle obiecujące, że MSM jest coraz częściej włączany do składu preparatów na stawy.⁹

Czym różnią się glukozamina, chondroityna i MSM?

Choć wszystkie trzy składniki wspierają stawy, każdy z nich pełni nieco inną rolę i pochodzi z innego źródła. Glukozamina dostarcza budulca chrząstki, chondroityna nadaje jej elastyczność i chroni przed rozkładem, a MSM zapewnia siarkę potrzebną do budowy tkanki łącznej i pomaga zmniejszać sztywność. Poniższa tabela zestawia najważniejsze różnice między nimi.

Dlaczego warto łączyć chondroitynę i glukozaminę w jednym preparacie?

Chondroityna i glukozamina stosowane razem mogą dawać lepsze efekty niż każda z tych substancji osobno. Badania laboratoryjne wykazały, że jednoczesne podawanie obu składników działa synergistycznie: razem pobudzają wytwarzanie zarówno kolagenu, jak i proteoglikanów, co sprzyja odbudowie chrząstki. Przegląd systematyczny obejmujący ponad 100 badań potwierdził, że połączenie obu składników wydaje się szczególnie korzystne, ponieważ badania z samą glukozaminą nie wykazywały takich korzyści.^4,8

Duże wieloośrodkowe badanie GAIT, przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych z udziałem ponad 1500 pacjentów, wykazało, że wśród osób z bólem o umiarkowanym i silnym nasileniu terapia skojarzona (chondroityna i glukozamina razem) przyniosła znaczące zmniejszenie bólu w porównaniu z placebo. Polskie badanie OACT, z udziałem ponad 5000 pacjentów i 158 ortopedów, potwierdziło te obserwacje, wykazując wyraźne zmniejszenie dolegliwości bólowych po zastosowaniu terapii skojarzonej. Na tej podstawie autorzy sformułowali wniosek, że skojarzona terapia glukozaminą i chondroityną stanowi wartościową opcję leczniczą dla pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów.^2,4

Jakie dawki glukozaminy, chondroityny i MSM stosować w zależności od potrzeb?

Standardowe dawkowanie, potwierdzone w większości badań klinicznych, to 1500 mg glukozaminy i 1200 mg chondroityny na dobę, przyjmowane w dwóch lub trzech porcjach. Dawka 1500 mg glukozaminy jest wystarczająca do osiągnięcia efektu terapeutycznego, a jej podwyższanie nie przynosi dodatkowych korzyści. W przypadku chondroityny standardowa dawka to 800 mg na dobę, natomiast w cięższych przypadkach zaleca się rozpoczęcie od 1200 mg dziennie przez pierwsze 4 do 6 tygodni, a następnie zmniejszenie do 800 mg.^1,3,8

Dawkowanie może się różnić w zależności od sytuacji pacjenta. Sportowcy i osoby wykonujące ciężką pracę fizyczną mogą stosować glukozaminę w dawce od 1500 do nawet 3000 mg na dobę przez okres kilku miesięcy. U zdrowych osób nawet mniejsze dawki (500-1000 mg) wykazywały korzystny wpływ na stawy. Przy poważniejszych zmianach zwyrodnieniowych z silnym bólem zalecana jest pełna dawka terapeutyczna, stosowana systematycznie przez co najmniej 3 do 6 miesięcy. Pierwsze odczuwalne efekty mogą pojawić się dopiero po 6-8 tygodniach.^3,4,5,8

Czy dawkowanie zależy od rodzaju aktywności fizycznej?

U sportowców glukozamina może wspomagać regenerację chrząstki stawowej. Podawanie 1500 mg dziennie przez 4 tygodnie poprawiło sprawność kolan u 106 sportowców po ostrym urazie stawu, a dawki 1500-3000 mg stosowane przez 4 miesiące wspierały procesy naprawcze chrząstki u zawodowców. W badaniu z niższą dawką (1000 mg) nie uzyskano jednak poprawy, co sugeruje, że odpowiednio wysoka dawka ma znaczenie.⁵

Przy ćwiczeniach siłowych i intensywnej pracy fizycznej warto rozważyć preparat łączący glukozaminę, chondroitynę i MSM. Glukozamina dostarcza budulca, chondroityna chroni przed degradacją, a MSM pomaga zmniejszać sztywność towarzyszącą przeciążonym stawom. Taka kompleksowa formuła może być szczególnie przydatna dla osób odczuwających dyskomfort w stawach po intensywnym wysiłku. Przed rozpoczęciem suplementacji w wyższych dawkach warto skonsultować się z lekarzem.⁹

Jakie preparaty na stawy dostępne są w polskich aptekach?

Pacjenci szukający preparatów na stawy mają w polskich aptekach do wyboru zarówno leki wydawane na receptę, jak i suplementy diety dostępne bez recepty. Warto znać różnice między nimi, aby świadomie dobrać odpowiedni produkt.

Leki na receptę z chondroityną i glukozaminą

W Polsce dostępnych jest kilka leków na receptę zawierających chondroitynę i glukozaminę:

• Cartexan – 400 mg siarczanu chondroityny w kapsułce, dawka 2 kapsułki (800 mg) raz na dobę przez co najmniej 3 miesiące, w cięższych przypadkach 3 kapsułki (1200 mg) na początku leczenia. Leczenie prowadzi się w trzymiesięcznych cyklach z dwumiesięcznymi przerwami;
• Structum – 500 mg siarczanu chondroityny w kapsułce, dawka 2 kapsułki (1000 mg) na dobę;
• Chronada – lek łączący 200 mg siarczanu chondroityny i 250 mg chlorowodorku glukozaminy w kapsułce, dawka 2 kapsułki 3 razy dziennie przez co najmniej 6 miesięcy.^3,4,10

Cartexan i Structum bywają okresowo niedostępne w aptekach, co stawia chorych w trudnej sytuacji, szczególnie w trakcie wielomiesięcznej kuracji. W takiej sytuacji warto skontaktować się z lekarzem, który może przepisać inny lek o podobnym składzie albo zaproponować rozwiązanie tymczasowe. Można również zapytać farmaceutę o suplementy zawierające te same składniki aktywne w odpowiednich dawkach.

Suplementy diety dostępne bez recepty

Na polskim rynku dostępna jest szeroka gama suplementów diety zawierających glukozaminę, chondroitynę i MSM. Wiele z nich łączy te trzy składniki w jednym preparacie, co jest wygodne i zgodne z ideą synergicznego działania. Wśród preparatów bez recepty warto zwrócić uwagę na Rotoxal oraz Rotoxal Senior, które łączą kluczowe składniki wspierające stawy. Rotoxal Senior to wariant dostosowany do potrzeb osób starszych z dodatkiem wapnia.⁸

Rotoxal, kapsułki

O produkcie

• suplement diety, dostępny bez recepty; 
• w dziennej porcji (4 kapsułki) zawiera 1000 mg siarczanu glukozaminy, 800 mg MSM, 600 mg siarczanu chondroityny, a także bor, mangan oraz witaminy D i K; 
• glukozamina pochodzi ze skorupiaków, a chondroityna z ryb i skorupiaków (istotne dla alergików); 
• odpowiedni dla diabetyków; 
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości (60 i 120 kapsułek); 
• preparat dla dorosłych (nieprzeznaczony dla dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią).

Przy wyborze suplementu warto zwrócić uwagę na formę glukozaminy, ponieważ siarczan glukozaminy ma lepiej udokumentowaną skuteczność niż inne postacie.^5,11

Czy glukozamina i chondroityna są bezpieczne i jakie mogą mieć skutki uboczne?

Zarówno glukozamina, jak i chondroityna są ogólnie uznawane za substancje bezpieczne. Przegląd systematyczny obejmujący ponad 100 badań potwierdził, że w większości z nich nie wykazano poważnych działań niepożądanych. Do najczęstszych skutków ubocznych należą:^4,8

• nudności i niestrawność;
• biegunka lub zaparcia;
• wzdęcia i gazy jelitowe;
• bóle głowy;
• wysypka skórna (rzadko).

Szczególną ostrożność powinny zachować następujące grupy pacjentów:

• osoby z alergią na skorupiaki – powinny wybierać produkty z glukozaminą syntetyczną;
• pacjenci przyjmujący leki przeciwzakrzepowe (np. warfarynę) – glukozamina może nasilać ich działanie;
• osoby z cukrzycą – zaleca się kontrolowanie poziomu cukru we krwi;
• kobiety w ciąży i karmiące piersią – brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa.^1,4,6,10

Co mówią wytyczne ekspertów na temat glukozaminy i chondroityny?

Stanowiska różnych towarzystw medycznych na świecie nie są jednolite. Europejskie towarzystwo ESCEO silnie rekomenduje siarczan glukozaminy i siarczan chondroityny klasy farmaceutycznej w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego. Amerykańska Akademia Chirurgów Ortopedów (AAOS) w wytycznych z 2021 roku uznała je za potencjalnie pomocne u pacjentów z łagodną do umiarkowanej chorobą zwyrodnieniową, zastrzegając jednak, że dowody są niejednoznaczne.⁶

Z drugiej strony Amerykańskie Kolegium Reumatologiczne (ACR) w 2019 roku odradzało stosowanie glukozaminy i chondroityny, argumentując brakiem istotnych korzyści w dostępnych danych. Te rozbieżności wynikają z różnic w ocenie jakości badań i rodzaju analizowanych preparatów. Polscy ortopedzi i reumatolodzy stosują te preparaty w praktyce klinicznej, a polskie badania obserwacyjne OACT i MAPS potwierdziły ich wartość terapeutyczną.^2,6

Podsumowanie

Glukozamina, chondroityna i MSM to trzy składniki wspierające stawy na różnych poziomach. Glukozamina dostarcza budulca do odbudowy chrząstki, chondroityna nadaje jej elastyczność i chroni przed rozkładem, a MSM zapewnia siarkę niezbędną do prawidłowej struktury tkanki łącznej. Stosowane razem chondroityna i glukozamina działają synergistycznie, co potwierdziły zarówno badania laboratoryjne, jak i obserwacje kliniczne. Standardowe dawki to 1500 mg glukozaminy i 1200 mg chondroityny na dobę, przyjmowane regularnie przez co najmniej 3 miesiące.

W polskich aptekach dostępne są leki na receptę (Cartexan, Structum, Chronada) oraz suplementy diety, takie jak Rotoxal i Rotoxal Senior. Pamiętajmy, że preparaty na stawy są elementem uzupełniającym kompleksowego leczenia i nie zastąpią regularnego ruchu, utrzymania prawidłowej masy ciała ani rehabilitacji, ale mogą stanowić cenne wsparcie w walce z bólem i sztywnością stawów. Decyzję o wyborze preparatu i dawkowania najlepiej podjąć wspólnie z lekarzem.

Najczęściej zadawane pytania