,

Czym jest zespół Cushinga?

Data publikacji:

Ostatnia aktualizacja:

Co to jest zespół Cushinga? Czy jest wyleczalny?

Zespół Cushinga związany jest z podwyższonym stężeniem glikokortykosteroidów we krwi. Jakie są przyczyny tego zespołu? Jak leczyć zespół Cushinga? Czy stosowane są sterydy? Czy zespół Cushinga jest wyleczalny?
Zespół Cushinga - objawy i sylwetka (fot. Canva).

Czym jest zespół Cushinga?

Zespół Cushinga to zespół objawów klinicznych, które są związane z podwyższonym stężeniem glikokortykosteroidów (GKS) we krwi. Glikokortykosteroidy są hormonami wytwarzanymi przez nadnercza. Normalnie, w przypadku prawidłowego działania nadnerczy, podlegają kontroli przysadki (gruczoł położony w środkowym dole czaszkowym). Dzieje się tak dokładnie przy pomocy hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), wydzielanego przez przysadkę. Pobudza on syntezę i wydzielanie kortyzolu przez nadnercza. GSK jest oczywiście hormonem koniecznym do funkcjonowania organizmu, jednakże w nadmiarze powoduje szereg niekorzystnych dla zdrowia objawów [1].

Zespół Cushinga po sterydach – czy da się zapobiec?

Generalnie, ciężko mówić o profilaktyce zespołu Cushinga, ponieważ w głównej mierze będzie on powodowany przez nowotwory przysadki lub nadnerczy. W takim przypadku dbanie o swój stan zdrowia, odpowiednia dieta czy aktywność fizyczna oczywiście mogą zmniejszyć szansę rozwoju nowotworu, ale nie muszą. Inaczej profilaktyka wygląda w sytuacji, gdy przyczyną zespołu Cushinga jest stosowanie przez długi czas leków kortykosteroidowych np. prednizonu w dużych dawkach. Oczywiście są to leki przepisywane przez lekarza, ale warto w takim przypadku wykonywać częste badania profilaktyczne i nie przekraczać zaleconych dawek sterydów. Monitorowanie ich poziomu we krwi lub szybkie działanie, gdy poziom będzie niepokojąco wysoki, może zapobiec wystąpieniu wielu potencjalnych groźnych objawów [2].

Zespół Cushinga – objawy. Po czym poznać chorobę?

Do najczęściej występujących objawów zespołu Cushinga należą:

  • otyłość centralna z zaokrągleniem twarzy, bawolim karkiem i nagromadzeniem tkanki tłuszczowej w okolicy tułowia, brzucha i nad obojczykami;
  • dla przeciwwagi kończyny dolne i górne wyglądają na szczupłe, co jest związane z zanikiem mięśni;
  • zaczerwienienie twarzy lub trądzik;
  • rozstępy widoczne na brzuchu, pośladkach, udach czy piersiach;
  • hirsutyzm u kobiet (nadmierne owłosienie typu męskiego);
  • obrzęki i zdecydowanie łatwiejsze tworzenie się siniaków;
  • zwiększony apetyt;
  • depresja, chwiejność emocjonalna, zaburzenia funkcji poznawczych i snu, psychozy;
  • bóle głowy;
  • podwyższone ciśnienie tętnicze krwi;
  • obniżona odporność i nawracające infekcje;
  • impotencja u mężczyzn i zaburzenia miesiączkowania u kobiet;
  • bóle brzucha, zgaga i objawy choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy;
  • szybkie męczenie się i brak siły do działania;
  • bóle kostne i podatność  na złamania kości;
  • problemy z prawidłowym widzeniem [1,3].

Warto jeszcze nadmienić, że oprócz pojęcia zespołu Cushinga, występuje również termin choroba Cushinga. Jest ona specyficznym typem zespołu Cushinga, w której guz przysadki sprawia, że organizm wytwarza zbyt dużo kortyzolu. Choroba Cushinga stanowi około 70% przypadków zespołu Cushinga [1].

Zespół Cushinga – sylwetka. Jak wygląda ciało?

Chorobę można rozpoznać po zmieniającym się wyglądzie. Charakterystyczne dla tego schorzenia jest otyłość centralna, z jednocześnie niewspółmiernie szczupłymi kończynami. Jest to związane z widocznymi zanikami mięśni. Dodatkowo, bardzo często widoczne są liczne rozstępy i zaczerwienienie skóry. Co więcej, może pojawić się trądzik i hirsutyzm [2].

Jak zdiagnozować zespół Cushinga?

Jeżeli pojawią się objawy choroby wymienione powyżej, nie warto ich bagatelizować. Szybkie udanie się do lekarza i dokładna diagnostyka może znacznie zwiększyć szansę udanego leczenia. Oprócz podstawowych badań, lekarz może zlecić bardziej specyficzne, takie jak badanie stężenie ACTH w osoczu rano, test stymulacyjny z CRH, test hamowania z deksametazonem, MR przysadki mózgowej i MR czy TK nadnerczy. Należy również poinformować lekarza, jeżeli w przeszłości przyjmowało się leki z grupy glikokortykosteroidów [2,3].

Jak leczyć zespół Cushinga?

Leczenie zespołu Cushinga będzie się różnić w zależności od przyczyny jego wystąpienia. Dla przykładu, w przypadku gdy jest on spowodowany przez guz nadnercza, konieczne może być operacyjne usunięcia całego nadnercza. Podobnie w najczęstszej przyczynie tego zespołu, chorobie Cushinga, najlepszą metodą leczenia jest operacyjne usunięcie guza przysadki.

Zespół Cushinga.

Ważne, żeby przed leczeniem operacyjnym przygotować chorego lekami hamującymi syntezę kortyzolu. Z reguły poprawia to warunki operacyjne i zmniejsza ryzyko powikłań okołooperacyjnych. Chorzy pozbawieni nadnerczy będą jednak musieli dożywotnio uzupełniać hormony nadnerczowe. Pomocniczo może być również stosowana radioterapia oraz farmakoterapii objawowa (leczenie objawów jakie towarzyszą chorobie). Jeżeli zespół Cushinga jest konsekwencją przyjmowania GSK, to leczenie rozpoczyna się poprzez zmniejszenie ich dawki. Lekarz ustala taką terapię indywidualnie i pod żadnym pozorem nie powinno się jej zmieniać [1,3]. 

Jaka dieta przy zespole Cushinga?

W przypadku rozwijających się objawów zespołu Cushinga warto poza leczeniem, wprowadzić również odpowiednią dietę. Może ona poprawić znacznie gospodarkę lipidową i glukozowo-insulinową. Ponieważ w przebiegu tego schorzenia istnieje zwiększone ryzyko rozwoju cukrzycy, należy ograniczyć spożywanie cukrów prostych i tłuszczów nasyconych. Z kolei do diety należy wprowadzić więcej produktów wysokobiałkowych. Warto udać się w tym celu do dietetyka, który dobierze dietę do indywidualnych potrzeb pacjenta [1].

Jakie są leki na zespół Cushinga?

Istnieją preparaty, które służą leczeniu hiperkortyzolemii przetrwałej po niedoszczętnej operacji, w sytuacji niemożności wykonania operacji lub znalezienia prawidłowej lokalizacji guza. Są to silne leki, dostępne na receptę. Powinny być stosowane bezwzględnie pod kontrolą lekarza, często pacjenci muszą stosować je już dożywotnio. Mogą być stosowane m.in. metyrapon, mitotan, rozyglitazonu czy kabergoliny. Ich użycie będzie jednak różniło się zasadniczo w zależności od stanu klinicznego pacjenta [1,3].

Zespół Cushinga – czy jest wyleczalny?

Zależy to od przyczyn wystąpienia choroby. Ważna jest szybka diagnoza choroby i podjęcie leczenia. Prawie połowa nieleczonych pacjentów umiera z powodu powikłań choroby w ciągu 5 lat jej trwania. Zdecydowanie najlepsze rokowania mają pacjenci, u których usunięto operacyjnie guza przysadki lub nadnerczy. Co ważne, pacjenci nawet po wyleczeniu wymagają stałej opieki w poradni endokrynologicznej. Wskazane są okresowe badania kontrolne krwi i badania obrazowe [1].

Podsumowanie

Leczenie zespołu Cushinga jest zależne od przyczyny jego występowania. W przypadku, gdy ma on podłoże nowotworowe, to najczęściej konieczna jest operacja. Jeżeli jednak zespół Cushinga rozwinął się w skutek przewlekłego leczenia glikokortykosteroidami, to leczenie opiera się na zmniejszenie ich poziomu. Warto nie zwlekać z wizytą u lekarza, ponieważ w przypadku braku leczenia śmiertelność jest dosyć wysoka. Przy zastosowaniu odpowiedniego leczenia rokowanie w wielu przypadkach jest dobre.

Bibliografia

  1. Newell-Price J, Bertagna X, Grossman AB, Nieman LK. Cushing’s syndrome. Lancet 2006;367:1605-17.
  2. Arnaldi G, Angeli A, Atkinson AB et al. Diagnosis and complications of Cushing’s syndrome: a consensus statement. J Clin Endocrinol Metab 2003;88:5593-602.
  3. Isidori AM, Kaltsas GA, Pozza C et al. The ectopic adrenocorticotropin syndrome: clinical features, diagnosis, management, and long-term follow-up. J Clin Endocrinol Metab 2006;91:371-7.

Powiązane produkty

Omawiane substancje

  • Kabergolina

    Kabergolina jest syntetycznym lekiem stosowanym w leczeniu chorób hormonalnych. Substancja ta działa na receptory dopaminowe, hamując wydzielanie prolaktyny.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Metyrapon

    Metyrapon jest syntetycznym lekiem stosowanym w diagnostyce chorób przysadki mózgowej. Substancja ta hamuje produkcję kortyzolu przez nadnercza.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Mitotan

    Mitotan jest lekiem stosowanym w leczeniu guzów nadnerczy. Substancja ta działa na komórki rakowe, hamując ich wzrost i rozwój.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Omawiane schorzenia

  • Zespół Cushinga

    Zespół Cushinga to choroba wywołana nadmierną produkcją kortyzolu przez nadnercza. Objawy obejmują m.in. otyłość, osłabienie mięśni, nadciśnienie i zaburzenia hormonalne.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: , .