Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
InterakcjeIndeks substancji czynnych
na litery “Ma”
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- surowce roślinne
Maca to andyjski korzeń bogaty w macamidy, glukozynolany i polifenole. Wstępne badania sugerują możliwe działanie na libido, płodność i objawy menopauzy. Stosowana w dawkach 1,5–3 g/dobę; przeciwwskazana w ciąży, przy nowotworach hormonozależnych i chorobach tarczycy.
- surowce roślinne
Macierzanka piaskowa (Thymus serpyllum) to zioło zawierające tymol i karwakrol, które wykazują działanie antyseptyczne, wykrztuśne i rozkurczowe. Stosuje się je przy kaszlu, przeziębieniu, dolegliwościach trawiennych oraz zewnętrznie na skórę i błony śluzowe.
- syntetyczne i biologiczne
Macymorelina to doustny lek diagnostyczny naśladujący ghrelin – stosowany w teście na niedobór hormonu wzrostu u dorosłych. Podaje się ją jednorazowo na czczo w dawce 0,5 mg/kg; szczyt wyrzutu GH następuje 30–90 minut po przyjęciu. Lek jest zatwierdzony przez FDA i EMA jako bezpieczna alternatywa dla insulinowego testu tolerancji.
- syntetyczne i biologiczne
Macytentan to doustny antagonista receptorów endoteliny stosowany w tętniczym nadciśnieniu płucnym. Dawka 10 mg raz na dobę zmniejsza ryzyko zgonu lub pogorszenia choroby o 45% (badanie SERAPHIN). Lek jest przeciwwskazany w ciąży i wymaga regularnej kontroli morfologii krwi.
- surowce roślinne
Maczużnik chiński (Cordyceps) to grzyb leczniczy bogaty w kordycepinę, β-glukany i ergosterol. Badania przedkliniczne sugerują działanie immunomodulujące, przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Przed stosowaniem warto skonsultować się ze specjalistą, szczególnie przy przyjmowaniu leków rozrzedzających krew lub obniżających cukier.
- syntetyczne i biologiczne
Madekasozyd pochodzi z Centella asiatica i wykazuje udokumentowane działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i wspomagające gojenie. Pobudza produkcję kolagenu, wzmacnia barierę skóry i łagodzi podrażnienia – szczególnie przydatny w pielęgnacji skóry wrażliwej i atopowej.
- witaminy i minerały
Magnez uczestniczy w ponad 300 reakcjach enzymatycznych w organizmie. Zapotrzebowanie dorosłych wynosi 310–420 mg/dobę z diety; suplementy stosuje się do 250–350 mg/dobę. Niedobór objawia się skurczami, zmęczeniem i zaburzeniami rytmu serca. Cytrynian i glicynian magnezu wchłaniają się najlepiej; tlenek magnezu działa głównie jako środek przeczyszczający i antacidum.
- witaminy i minerały
Magnez L-treonian to forma magnezu przenikająca barierę krew–mózg, wspierająca pamięć, sen i redukcję stresu. Panel EFSA uznał suplementację do 3000 mg/dobę za bezpieczną. Przed zastosowaniem warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza przy chorobach nerek lub przyjmowaniu innych leków.
- surowce roślinne
Wyciąg z kory magnolii lekarskiej dostarcza honokiolu i magnololu – neolignany te modulują receptory GABA-A, pomagają obniżyć kortyzol i wspierają zasypianie. Typowa dawka to 200–500 mg dziennie; preparat jest przeciwwskazany w ciąży i może wchodzić w interakcje z lekami uspokajającymi.
- surowce roślinne
Mahoniowiec (Mahonia aquifolium) – wyciąg z kory zawierający berberynę i inne alkaloidy izochinolinowe. Stosowany miejscowo (krem 10%) w łuszczycy i atopowym zapaleniu skóry; wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe i antyproliferacyjne. Wymaga ostrożności przy stosowaniu doustnym – liczne interakcje lekowe i przeciwwskazanie w ciąży.
- surowce roślinne
Majeranek ogrodowy to tradycyjne zioło uznane przez HMPC za produkt leczniczy przy łagodnych zaburzeniach trawienia i stanach zapalnych nosa. Zawiera olejek eteryczny bogaty w terpinen-4-ol, kwas rozmarynowy i ursolowy. Wymaga ostrożności w ciąży i przy lekach przeciwzakrzepowych.
- surowce roślinne
Mak lekarski (Papaver somniferum) dostarcza ponad 80 alkaloidów, w tym morfinę, kodeinę, papawerynę i noskopinę, które są podstawą wielu leków przeciwbólowych, przeciwkaszlowych i rozkurczowych. Nasiona i olej z nasion maku lekarskiego są bezpieczne w żywności i nie zawierają aktywnych alkaloidów opioidowych.
- surowce roślinne
Mak polny (Papaver rhoeas) zawiera alkaloidy (głównie reozynę), flawonoidy i antocyjany. Tradycyjnie stosowany przy kaszlu, bezsenności i łagodnym bólu – bez uzależnienia. Brakuje badań klinicznych u ludzi. Suszone płatki są prawdopodobnie bezpieczne dla dorosłych, ale świeże części rośliny mogą szkodzić dzieciom.
- surowce roślinne
Makadamia to orzech z wyjątkowo dużą zawartością jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (omega-7 i omega-9), który wspiera prawidłowy poziom cholesterolu. Dostarcza też fitosteroli, skwalenu, witaminy E, flawonoidów i manganu. Stosowana zarówno jako żywność, jak i w postaci oleju do pielęgnacji skóry.
- syntetyczne i biologiczne
Makrogol (polietylenoglikol, PEG) to osmotyczny środek przeczyszczający i wszechstronna substancja pomocnicza w lekach. Wiąże wodę w jelicie, zmiękczając stolec bez wchłaniania do krwi. Stosowany w zaparciach u dzieci i dorosłych, w ciąży i przy chorobach nerek. W farmacji – składnik tabletek, maści, kropli do oczu i leków do wstrzykiwań.
- surowce roślinne
Malina właściwa (Rubus idaeus) – owoce bogate w antocyjany i witaminę C, liście klasyfikowane przez HMPC jako tradycyjny ziołowy produkt leczniczy na łagodne skurcze menstruacyjne i biegunkę. Liście zawierają garbniki, flawonoidy i minerały; herbata z liści wymaga ostrożności w ciąży.
- Maltitol
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Maltodekstryna to substancja pomocnicza w lekach i suplementach – wypełniacz, spoiwo i nośnik składników aktywnych. Jej właściwości zależą od wartości DE. Osoby z celiakią powinny weryfikować źródło skrobi użytej do jej produkcji.
- syntetyczne i biologiczne
Maltoza to cukier słodowy zbudowany z dwóch cząsteczek glukozy. Dostarcza 405 kcal/100 g, szybko podnosi poziom cukru we krwi i nie zawiera tłuszczu ani białka. Naturalnie występuje w słodzie, pieczywie i gotowanych słodkich ziemniakach. Nadmiar jako cukier dodany jest niekorzystny dla zdrowia.
- surowce roślinne
Kwiat malwy afrykańskiej zawiera mucylaginy (6–9%), flawonoidy i kwasy fenolowe. Tworzy ochronną warstwę na błonach śluzowych gardła, dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. Może spowalniać wchłanianie leków – należy zachować odstęp czasowy między preparatem a innymi lekami.
- Malwa biała
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Malwa czarna (Alcea rosea) to roślina o ciemnofioletowych kwiatach bogatych w antocyjany, flawonoidy i polisacharydy śluzowe. Tradycyjnie stosowana przy podrażnieniach gardła i układu pokarmowego. Wymaga ostrożności u diabetyków i kobiet w ciąży.
- surowce roślinne
Malwa sudańska (Hibiscus sabdariffa) to roślina bogata w antocyjany i kwas protokatechowy, stosowana tradycyjnie w naparach. Wstępne badania wskazują na działanie hipotensyjne i przeciwutleniające. Może wchodzić w interakcje z lekami na ciśnienie, cukrzycę i chlorochiną. Niewskazana w ciąży.
- surowce roślinne
Malwa zwyczajna (Alcea rosea) zawiera śluzowe polisacharydy, flawonoidy i antocyjany. Tradycyjnie stosowana przy podrażnieniach gardła, kaszlu i dolegliwościach trawiennych. Może wchodzić w interakcje z lekami przeciwcukrzycowymi i spowalniać wchłanianie leków doustnych.
- surowce roślinne
Mandarynka (Citrus reticulata) dostarcza hesperydyny, nobiletyny i tangeretyny – flawonoidów o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym. Olejek mandarynkowy zawiera głównie d-limonen i wykazuje właściwości uspokajające oraz fotouczulające. Skórka może wchodzić w interakcje z lekami metabolizowanymi przez CYP3A4.
- surowce roślinne
Mandarynka japońska (Citrus unshiu) to cytrus bogaty w hesperydynę, narirutynę i beta-kryptoksantynę. Badania wskazują na właściwości antyoksydacyjne i możliwy wpływ na elastyczność naczyń krwionośnych. Skórka od wieków używana jest w medycynie tradycyjnej jako chenpi.
- syntetyczne i biologiczne
Mandur Bhasma to ajurwedyjski preparat z tlenku żelaza (Fe₂O₃), stosowany tradycyjnie przy niedokrwistości z niedoboru żelaza, zaburzeniach wątroby i żółtaczce. Typowa dawka dla dorosłych wynosi 125–375 mg dwa razy dziennie. Preparat wymaga nadzoru specjalisty – przedawkowanie grozi przeładowaniem żelazem i uszkodzeniem wątroby.
- witaminy i minerały
Mangan to niezbędny pierwiastek śladowy – składnik enzymu MnSOD chroniącego mitochondria przed stresem oksydacyjnym. Wspiera metabolizm energii, zdrowie kości i tkanki łącznej. Dzienne zapotrzebowanie dorosłych wynosi 1,8–2,3 mg, górna bezpieczna granica to 11 mg. Nadmiar, zwłaszcza wdychany, może być neurotoksyczny.
- surowce roślinne
Mangiferyna to naturalny ksanton z liści mango o silnych właściwościach antyoksydacyjnych i przeciwzapalnych. W badaniach na zwierzętach wspiera gospodarkę glukozową i lipidową, a jedyne badanie kliniczne u ludzi wykazało wzrost HDL przy dawce 150 mg/dobę. Biodostępność po podaniu doustnym wynosi ok. 1,2%, co ogranicza translację wyników do praktyki klinicznej.
- surowce roślinne
Mango i koncentrat soku z mango dostarczają mangifieryny, witamin C, A i E, beta-karotenu oraz potasu. Mangiferin wykazuje działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne w badaniach przedklinicznych. Osoby z alergią lub przyjmujące leki powinny skonsultować spożywanie z lekarzem.
- surowce roślinne
Mango afrykańskie (Irvingia gabonensis) – ekstrakt z pestek stosowany jako suplement diety na odchudzanie i regulację metabolizmu. Badania kliniczne są obiecujące, lecz nieliczne i niskiej jakości. Wymaga ostrożności przy lekach na cukrzycę i chorobach nerek.
- surowce roślinne
Mangostan właściwy (Garcinia mangostana) dostarcza ksantonów – polifenoli o właściwościach przeciwutleniających i przeciwzapalnych. Ekstrakty z perikarpu stosuje się w suplementach diety (200–400 mg/dobę). Może spowalniać krzepnięcie krwi i wchodzić w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi. Nie stosować w ciąży i podczas karmienia piersią.
- surowce roślinne
Maniok jadalny to roślina bogata w skrobię oporną, witaminę C i flawonoidy. Surowy jest toksyczny przez glikozydy cyjanogenne – prawidłowe gotowanie neutralizuje to zagrożenie. Może wchodzić w interakcje z lekami na tarczycę.
- syntetyczne i biologiczne
Mannitol to alkohol cukrowy używany w tabletkach jako wypełniacz i środek słodzący oraz jako lek dożylny obniżający ciśnienie śródczaszkowe i wewnątrzgałkowe. W postaci wziewnej stosowany pomocniczo w mukowiscydozie. Zastępując cukier, przyczynia się do utrzymania mineralizacji zębów.
- syntetyczne i biologiczne
D-mannoza to prosty cukier obecny w żurawinie, borówkach i jabłkach, stosowany głównie jako suplement wspierający zdrowie układu moczowego. Działa przez wiązanie bakterii E. coli i blokowanie ich przylegania do ścian pęcherza. Wyniki badań klinicznych są niejednoznaczne, a suplement jest ogólnie dobrze tolerowany.
- syntetyczne i biologiczne
Mannuronian metylosilanolu to organiczny silanol stosowany w kremach przeciwstarzeniowych. Wspiera syntezę kolagenu, chroni elastynę przed glikacją i działa antyoksydacyjnie. Poziom krzemu w skórze spada z wiekiem – silanole pomagają uzupełniać ten niedobór.
- surowce roślinne
Miód manuka zawiera methylglyoksal (MGO), który nadaje mu silne właściwości antybakteryjne. Stosowany jest w opatrywaniu ran, oparzeń i owrzodzeń, a także pomocniczo przy bólu gardła i problemach z jamą ustną. Potencjał leczniczy rośnie wraz ze wskaźnikiem MGO lub UMF na etykiecie.
- syntetyczne i biologiczne
Maprotylina to czteropierścieniowy lek przeciwdepresyjny, stosowany w terapii depresji dorosłych. Wyróżnia się wpływem na układ noradrenaliny, łagodząc objawy obniżonego nastroju, lęku i pobudzenia.
- surowce roślinne
Marakuja (Passiflora edulis) to źródło flawonoidów, pikeatannolu, witaminy C i kwasów nienasyconych. Wykazuje działanie przeciwutleniające; badania na zwierzętach sugerują efekt hipotensyjny i przeciwzapalny. Nasiona zawierają bogaty w kwas linolowy olej z tokoferolami. Niedojrzałe owoce są toksyczne – zawierają glikozydy cyjanogenne.
- syntetyczne i biologiczne
Maraliksybat łagodzi świąd związany z chorobami wątroby, m.in. zespołem Alagille’a i PFIC, poprzez redukcję stężenia kwasów żółciowych w jelicie. Przeznaczony dla dzieci i dorosłych.