Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
InterakcjeIndeks substancji czynnych
na literę “B”
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- surowce roślinne
Bryonia (przestęp biały) to pnącze zawierające toksyczne kukurbitacyny, flawonoidy i glikozydy. Surowa roślina jest silnie trująca – 15 jagód może zabić dziecko. Stosowana wyłącznie w formie homeopatycznych rozcieńczeń przy bólach stawów i suchym kaszlu, bez potwierdzenia skuteczności w badaniach klinicznych.
- surowce roślinne
Brzoskwinia zwyczajna (Prunus persica) zawiera polifenole, karotenoidy i glikozydy cyjanogenne. Liście i kora stosowane są tradycyjnie przy nudnościach, kaszlu i podrażnieniach skóry. Pestki wymagają szczególnej ostrożności ze względu na zawartość amygdaliny.
- surowce roślinne
Brzoza brodawkowata (Betula pendula) działa moczopędnie dzięki flawonoiom i saponiom w liściach. ESCOP zaleca ją przy stanach zapalnych i kamicy dróg moczowych. Kora zawiera betulinę i kwas betulinowy badane pod kątem gojenia ran. Ostrożność wymagana przy lekach moczopędnych, chorobach serca i nerek oraz w ciąży.
- syntetyczne i biologiczne
Budezonid to glikokortykosteroid o silnym działaniu przeciwzapalnym, szeroko stosowany w leczeniu astmy, POChP, alergicznego nieżytu nosa i chorób zapalnych przewodu pokarmowego.
- Budiodaron
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Hodowane komórki merystematyczne budlei Dawida dostarczają skórze glikozydów fenylpropanoidowych (m.in. werbaskozyd), flawonoidów, fitosteroli i polisacharydów. W badaniach laboratoryjnych wykazano ich działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne i fotoochronne. Składnik stosowany w kremach, serum i maskach.
- syntetyczne i biologiczne
Bufor fosforanowy to substancja pomocnicza utrzymująca stałe pH w lekach do wstrzykiwań, kroplach do oczu i płynach dożylnych. Zbudowany z soli fosforanowych, naśladuje fizjologiczne warunki organizmu i chroni substancję czynną przed degradacją.
- surowce roślinne
Bugenwilla zawiera flawonoidy, D-pinitol, betalainy i kwas galusowy. Badania na zwierzętach sugerują działanie przeciwzapalne, hipoglikemizujące i przeciwutleniające, jednak brak badań klinicznych na ludziach. Bezpieczeństwo w ciąży nie jest potwierdzone.
- surowce roślinne
Buk zwyczajny (Fagus sylvatica) – roślina lecznicza stosowana tradycyjnie przy biegunkach, gorączce i schorzeniach skóry. Kora zawiera garbniki i flawonoidy, pąki są składnikiem dermokosmetyków. Nasiona w nadmiarze toksyczne; preparaty wewnętrzne wymagają ostrożności.
- surowce roślinne
Bukko brzozowe (Agathosma betulina) to zioło z RPA z olejkiem eterycznym (diosphenol, pulegon) i flawonoidami (diosmina, rutyna, kwercetyna). Stosowane tradycyjnie jako środek moczopędny i antyseptyczny. Zawiera hepatotoksyczny pulegon – nie stosować w ciąży ani przy chorobach wątroby.
- syntetyczne i biologiczne
Bulewirtyd to innowacyjny lek przeciwwirusowy stosowany u dorosłych z przewlekłym WZW typu D, pomagający ograniczać replikację wirusa i poprawiać funkcje wątroby.
- syntetyczne i biologiczne
Bupiwakaina to skuteczny środek znieczulający miejscowo i regionalnie, używany w chirurgii i leczeniu bólu pooperacyjnego, ceniony za długotrwałe działanie i możliwość dopasowania dawki.
- syntetyczne i biologiczne
Bupropion to lek wpływający na neuroprzekaźniki, stosowany w leczeniu depresji oraz wspomaganiu rzucania palenia. Charakteryzuje się szerokim zastosowaniem i różnorodnymi formami podania.
- surowce roślinne
Burak cukrowy dostarcza betalainy, azotany i minerały (potas, żelazo, magnez). Sok z buraka może wspierać ciśnienie krwi i wydolność fizyczną. Syrop z buraka cukrowego jest mniej przetworzony niż biały cukier, lecz ma wysoki indeks glikemiczny i wymaga umiaru – szczególnie przy cukrzycy i chorobach nerek.
- surowce roślinne
Burak ćwikłowy dostarcza betalain, azotanów i betainy – związków wspierających ciśnienie krwi, wydolność fizyczną i pracę wątroby. Dostępny jako sok, proszek, koncentrat i kapsułki. Ostrożność zalecana przy kamicy nerkowej i chorobach nerek.
- Bursztyn
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Buselerina to agonista GnRH hamujący produkcję hormonów płciowych o ~95%. Stosowana w raku prostaty, endometriozie, protokołach IVF i centralnym przedwczesnym pokwitaniu. Dostępna jako iniekcja podskórna lub aerozol donosowy, wyłącznie na receptę.
Buserelina to syntetyczny analog GnRH, kontrolujący wydzielanie hormonów płciowych. Stosowana w leczeniu endometriozy, mięśniaków, nowotworów hormonozależnych i przedwczesnego dojrzewania. Mechanizm: początkowa stymulacja, potem supresja hormonów.
- syntetyczne i biologiczne
Buspiron wykazuje działanie przeciwlękowe, nie uzależnia i nie powoduje senności. Stosowany jest w krótkotrwałej terapii zaburzeń lękowych, także u pacjentów z depresją.
Butafosfan to organiczny związek fosforowy stosowany w weterynarii do wspomagania metabolizmu i regeneracji u zwierząt gospodarskich, poprawiający wykorzystanie energii oraz odbudowę tkanek po chorobach i wysiłku.
- syntetyczne i biologiczne
Butamirat to lek przeciwkaszlowy, który skutecznie łagodzi suchy kaszel bez ryzyka uzależnienia. Działa ośrodkowo, hamując odruch kaszlu i dostępny jest w różnych formach dla dorosłych i dzieci.
- syntetyczne i biologiczne
Butan nie jest substancją leczniczą, jest to gaz stosowany jako paliwo lub w aerozolach.
- syntetyczne i biologiczne
Butokonazol to przeciwgrzybicza substancja czynna stosowana miejscowo w leczeniu infekcji intymnych, zwłaszcza wywołanych przez Candida. Cechuje się skutecznością i wygodą jednorazowego dawkowania.
Butorfanol to syntetyczny opioid o działaniu agonistyczno-antagonistycznym, stosowany w leczeniu umiarkowanego i silnego bólu, premedykacji przed zabiegami oraz terapii migreny, z mniejszym ryzykiem depresji oddechowej niż klasyczne opioidy.
- Butyloacetyloaminopropionian etylu
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Butylocykloheksanol to składnik aktywny dermokosmetyków, który blokuje receptor TRPV1 w skórze, łagodząc pieczenie, kłucie i zaczerwienienie. Działa szybko – efekt odczuwalny już po kilku minutach. Stosowany m.in. w produktach dla skóry wrażliwej, z różowatością i atopowej.
- syntetyczne i biologiczne
BHT (butylohydroksytoluen) to syntetyczny przeciwutleniacz stosowany jako substancja pomocnicza w lekach, kosmetykach i żywności. Chroni tłuszcze, oleje i witaminy rozpuszczalne w tłuszczach przed utlenianiem, przedłużając trwałość preparatów. W kosmetykach obowiązują limity UE: maks. 0,001–0,8% zależnie od rodzaju produktu.
- syntetyczne i biologiczne
Butylometoksydibenzoylometan (awobenzon) to organiczny filtr UVA pochłaniający promieniowanie w zakresie 310–400 nm i zamieniający je w ciepło. Dopuszczalne stężenie w kosmetykach wynosi do 5% w UE i do 3% w USA. Ze względu na fotoniestabilność wymaga stosowania stabilizatorów oraz ponownej aplikacji co 2 godziny.
- syntetyczne i biologiczne
Butyloparaben to konserwant przeciwdrobnoustrojowy z grupy parabenów, stosowany w lekach i kosmetykach. W UE dozwolony w kosmetykach do 0,14%. Figuruje na liście SVHC ECHA jako potencjalny zaburzacz hormonalny; zakazany w produktach dla niemowląt stosowanych pod pieluchą.
- surowce roślinne
Buzdyganek naziemny to zioło tradycyjnie stosowane przy dysfunkcjach seksualnych i problemach z drogami moczowymi. Badania wskazują na możliwą poprawę libido, lecz nie potwierdzają wzrostu testosteronu ani korzyści sportowych. Wyciąg stosuje się zwykle w dawce 750–1500 mg/dobę, maksymalnie przez 90 dni.
- surowce roślinne
Bylica boże drzewko (Artemisia abrotanum) to zioło bogate w olejek eteryczny (1,8-cyneol, kamfor, tujone), flawonoidy i gorzkie laktony. Tradycyjnie stosowane jako tonik trawienny i środek przeciwrobaczkowy. Bezwzględnie przeciwwskazane w ciąży – zawarte tujone może działać neurotoksycznie w wyższych dawkach.
- surowce roślinne
Bylica davana (Artemisia pallens) to indyjska roślina aromatyczna, której olejek eteryczny zawiera głównie davanone (do ~65%). W badaniach laboratoryjnych wykazuje właściwości przeciwdrobnoustrojowe i przeciwzapalne; w tradycji ajurwedyjskiej stosowana przy cukrzycy, kaszlu i dolegliwościach menstruacyjnych. Nie jest lekiem – nie stosować w ciąży i przy chorobach wątroby.
- surowce roślinne
Bylica piołun (Artemisia absinthium) zawiera gorzkie laktony seskwiterpenowe pobudzające trawienie oraz α-tujon o właściwościach neurotoksycznych przy przedawkowaniu. Stosowana tradycyjnie jako tonik trawienny, w badaniach klinicznych wykazała działanie wspomagające w chorobie Leśniowskiego-Crohna. Wymaga ostrożności – przeciwwskazana w ciąży, padaczce, porfyrii i chorobach nerek.
- surowce roślinne
Bylica pospolita (Artemisia vulgaris) zawiera artemizinę, tujon, kamforę i flawonoidy. Tradycyjnie stosowana przy zaburzeniach miesiączkowania i problemach trawiennych. Bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży. Dowody kliniczne są ograniczone i wymagają dalszych badań.
- surowce roślinne
Bylica roczna to roślina lecznicza zawierająca artemisinę – składnik aktywny leków przeciwmalarycznych rekomendowanych przez WHO. Poza malariologią badana jest pod kątem działania przeciwzapalnego i łagodzenia bólu stawów. Stosowanie wymaga ostrożności ze względu na ryzyko hepatotoksyczności i interakcji z lekami.