Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
InterakcjeIndeks substancji czynnych
na litery “Ba”
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- surowce roślinne
Babka jajowata to błonnikowy suplement z łuski Plantago ovata, stosowany przy zaparciach, podwyższonym cholesterolu i zaburzeniach glikemii. Działa przez tworzenie żelu w jelitach. Typowa dawka wynosi 5–15 g dziennie, zawsze z dużą ilością wody.
- surowce roślinne
Babka lancetowata (Plantago lanceolata) zawiera aukubinę, śluzy, garbniki i flawonoidy, które łagodzą suchy kaszel, podrażnienia gardła i wspomagają gojenie ran. EMA uznaje jej tradycyjne zastosowanie przy kaszlu i nieżycie dróg oddechowych. Dostępna w aptece jako syrop, herbatka lub suplement.
- surowce roślinne
Babka płesznik (Plantago ovata) dostarcza błonnika arabinoxylanowego, który w jelitach tworzy żel regulujący pracę jelit, obniżający LDL-cholesterol i wspomagający kontrolę glikemii. Zawsze przyjmuj ją z pełną szklanką wody i z odstępem od innych leków.
- surowce roślinne
Babka zwyczajna (Plantago major) zawiera aukubinę, allantoinę, śluz i garbniki, które działają przeciwzapalnie, wykrztuśnie i wspomagają gojenie ran. Niemiecka Komisja E zatwierdziła jej stosowanie przy kaszlu i stanach zapalnych skóry. Wymaga ostrożności u osób przyjmujących warfarynę i w ciąży.
- syntetyczne i biologiczne
Bacillus clausii to probiotyk przetrwalnikujący, który dociera do jelit żywy nawet podczas antybiotykoterapii. Skraca czas biegunki u dzieci o ponad 9 godzin, łagodzi dolegliwości przy eradykacji H. pylori i wspomaga odbudowę mikrobioty po leczeniu antybiotykami. Nie należy stosować go u osób z niedoborami odporności.
- syntetyczne i biologiczne
Bacillus coagulans to probiotyk tworzący przetrwalniki, który przeżywa kwas żołądkowy i kiełkuje w jelicie cienkim. Badania kliniczne potwierdzają jego skuteczność w IBS, wzdęciach i zaparciach. Typowa dawka wynosi 2 miliardy CFU dziennie; suplementy są stabilne w temperaturze pokojowej.
- syntetyczne i biologiczne
Bacillus coagulans GBI-30, 6086 to przetrwalnikowy probiotyk odporny na kwas żołądkowy i wysoką temperaturę. Badania kliniczne wskazują na jego rolę w łagodzeniu objawów IBS, poprawie wchłaniania aminokwasów i wsparciu odporności. Dostępny bez recepty, stosowany w dawce 1–2 mld CFU dziennie.
- syntetyczne i biologiczne
Bacillus ferment pochodzi z bakterii Bacillus subtilis, tworzącej przetrwalniki odporne na kwas żołądkowy. Suplement stosuje się przy wzdęciach, zaparciach i dyskomforcie trawiennym. Dawki w badaniach wynoszą 1–5 mld CFU dziennie. Osoby immunosupresyjne powinny skonsultować stosowanie z lekarzem.
- syntetyczne i biologiczne
Bacillus subtilis to probiotyk tworzący spory odporne na kwas żołądkowy. Badania kliniczne potwierdzają poprawę komfortu trawiennego i wsparcie odporności śluzówkowej. Posiada status bezpieczeństwa EFSA (QPS) i FDA (GRAS). Osoby z obniżoną odpornością powinny skonsultować stosowanie z lekarzem.
- syntetyczne i biologiczne
Bacytracyna to miejscowy antybiotyk skuteczny przeciw bakteriom Gram-dodatnim, stosowany w leczeniu i profilaktyce zakażeń skóry, ran i oparzeń. Często łączona z innymi lekami dla szerszego działania.
- surowce roślinne
Bagno zwyczajne to krzew o bogatym składzie olejku eterycznego, zdominowanym przez ledol i palustrol. Ma długą historię stosowania przy dolegliwościach oddechowych i bólach stawów, ale duże dawki są toksyczne. Roślina jest bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży i wchodzi w interakcje z lekami nasennymi.
- Baicapil
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Bakłażan dostarcza nasuninu, kwasu chlorogenowego i flawonoidów o działaniu antyoksydacyjnym. Badania przedkliniczne wskazują na potencjalne korzyści dla lipidów krwi, ciśnienia i poziomu glukozy – wyciąg z bakłażana wymaga jednak ostrożności w ciąży i przy niektórych lekach.
- syntetyczne i biologiczne
Baklofen to lek rozluźniający mięśnie, stosowany głównie przy spastyczności związanej z chorobami neurologicznymi. Działa na ośrodkowy układ nerwowy, redukując napięcie i poprawiając komfort życia.
- surowce roślinne
Bakopa drobnolistna (brahmi) to ajurwedyjska roślina stosowana dla wsparcia pamięci i koncentracji. Aktywne bakozydy hamują acetylocholinesterazę i działają antyoksydacyjnie. Typowa dawka ekstraktu to 300–450 mg dziennie przez 12 tygodni. Może wchodzić w interakcje z lekami metabolizowanymi przez CYP450 i nie jest zalecana w ciąży.
- surowce roślinne
Bakozyd to aktywny składnik brahmi (Bacopa monnieri) – triterpenoidowa saponina wspierająca pamięć, koncentrację i ochronę neuronów. Badania kliniczne z dawką 300–450 mg standaryzowanego ekstraktu potwierdzają poprawę pamięci i redukcję stresu; najczęstsze działania niepożądane to łagodne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
- syntetyczne i biologiczne
Bakuchiol pochodzi z nasion Psoralea corylifolia i działa podobnie do retinolu – pobudza syntezę kolagenu, redukuje zmarszczki i przebarwienia. Stosowany w stężeniu 0,5–1%, wykazuje lepszą tolerancję niż retinol przy porównywalnej skuteczności w badaniach trwających 12 tygodni. Kobiety w ciąży i karmiące powinny unikać stosowania ze względu na brak danych bezpieczeństwa.
- syntetyczne i biologiczne
Baloksawir marboksylu to innowacyjny lek przeciwwirusowy stosowany w leczeniu i profilaktyce grypy, działający poprzez hamowanie namnażania wirusa i skracający czas trwania objawów.
- surowce roślinne
Balsam peruwiański to żywica z drzewa Myroxylon balsamum stosowana zewnętrznie na rany, owrzodzenia i hemoroidy. Jest silnym alergenem kontaktowym, a doustne przyjmowanie grozi uszkodzeniem nerek. Nie stosować w ciąży, podczas karmienia piersią ani przy chorobach nerek.
- surowce roślinne
Balsamowiec mirra (Commiphora myrrha) dostarcza żywicy bogatej w furanoseswiterpenoidy o działaniu przeciwzapalnym, przeciwdrobnoustrojowym i analgetycznym. Preparaty z myrry stosuje się przy problemach z jamą ustną, dolegliwościach trawiennych i ranach. Mirra jest przeciwwskazana w ciąży i może wchodzić w interakcje z warfaryną oraz lekami przeciwcukrzycowymi.
- surowce roślinne
Bambus zwyczajny dostarcza flawonoidów, kwasów fenolowych, fitosteroli i krzemionki. Badania przedkliniczne sugerują działanie przeciwutleniające, przeciwzapalne i hipoglikemizujące. Surowe pędy zawierają taksyfilinę – glikozyd zdolny do uwalniania cyjanowodoru – wymagają więc gotowania. Przed stosowaniem suplementów z bambusem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
- syntetyczne i biologiczne
Bamlaniwimab to neutralizujące przeciwciało monoklonalne IgG1 blokujące domenę RBD białka kolca SARS-CoV-2. W badaniu BLAZE-1 kombinacja z etesewimabem zmniejszyła hospitalizacje o 70%. Autoryzacja awaryjna FDA wygasła w 2023 r. z powodu oporności wariantu Omikron.
- surowce roślinne
Banan zwyczajny (Musa paradisiaca) to bogate źródło witaminy C, A, B6, potasu i błonnika. Zawiera polifenole i flawonoidy o właściwościach antyoksydacyjnych. Dostępny jako proszek, ekstrakt, koncentrat soku i przecier.
- surowce roślinne
Wyciąg z kwiatu bananowca zawiera flawonoidy, polifenole, taniny, żelazo i potas. Badania laboratoryjne wskazują na właściwości przeciwutleniające i przeciwdrobnoustrojowe, jednak potwierdzające badania kliniczne u ludzi są nadal ograniczone.
- surowce roślinne
Baobab to afrykański surowiec bogaty w witaminę C (280–300 mg/100 g), błonnik prebiotyczny i polifenole. Wspiera odporność, zdrowie jelit i stabilizację glikemii. Dostępny jako proszek z pulpy, olej z nasion i wyciąg z liści.
- surowce roślinne
Barro (Terminalia bellirica, Bibhitaki) to owoc bogaty w garbniki, kwas galusowy i elagowy. Tradycyjnie stosowany w ajurwedzie na dolegliwości trawienne, oddechowe i wątrobowe. Może wchodzić w interakcję z lekami przeciwcukrzycowymi – zawsze skonsultuj stosowanie z farmaceutą lub lekarzem.
- surowce roślinne
Barwinek pospolity (Vinca minor) zawiera ponad 50 alkaloidów, z których najważniejsza jest winkamina – związek poprawiający krążenie mózgowe i wykorzystanie tlenu przez mózg. Jego pochodna, winpocetyna, jest lekiem stosowanym w Europie. Barwinek obniża ciśnienie krwi i jest przeciwwskazany w ciąży, przy niskim ciśnieniu oraz chorobach nerek i wątroby.
- Barwnik FCF niebieski
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Bataty dostarczają beta-karotenu (prowitaminy A), antocyjanów, flawonoidów i błonnika prebiotycznego. Badania wskazują na działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne i potencjalnie hipoglikemizujące. Osoby z chorobami nerek powinny skonsultować regularne spożycie z lekarzem.
- surowce roślinne
Wyciąg z kory bauhinii zmiennej to surowiec roślinny bogaty we flawonoidy, terpenoidy i związki fenolowe. Badania przedkliniczne sugerują właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne i ochronne dla wątroby oraz nerek, lecz brak potwierdzenia w badaniach klinicznych na ludziach. Wysokie dawki mogą być szkodliwe.
- surowce roślinne
Olej z nasion bawełny to roślinny olej bogaty w kwas linolowy, witaminę E i fitosterole. Wspiera prawidłowy profil lipidowy krwi i nawilżenie skóry; surowy olej zawiera gossypol, który jest usuwany podczas rafinacji.
- surowce roślinne
Bawełna indyjska (Gossypium herbaceum) to roślina, której nasiona zawierają kwas linolowy, tokoferole, flawonoidy i gossypol. Wyciąg z nasion stosuje się w kosmetykach jako składnik nawilżający i łagodzący. Gossypol wyizolowany z nasion wykazuje silne działanie biologiczne, ale jest toksyczny i bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży.
- surowce roślinne
Bazylia pospolita (Ocimum basilicum) zawiera eugenol, kwas rozmarynowy i linalool o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym. Olejek bazyliowy w dużych dawkach może być niebezpieczny ze względu na estragol. Wyciągi mogą wchodzić w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi i hipotensyjnymi.
- surowce roślinne
Bazylia azjatycka (tulsi) to adaptogenne zioło z Ayurwedy zawierające eugenol, kwas ursolowy i kwas rozmarynowy. Badania kliniczne potwierdzają skromne działanie przeciwstresowe i hipoglikemizujące. Wchodzi w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwcukrzycowymi; przeciwwskazana w ciąży i laktacji.
- surowce roślinne
Bażyna czarna to źródło antocyjanów (do 460 mg/100 g), flawonoidów i garbników o silnych właściwościach przeciwutleniających. W medycynie ludowej wspierała układ moczowy i trawienny. Dane z badań na ludziach są wciąż skąpe.