leki-orange

Jak leczyć silny ból?

Czym jest drabina analgetyczna?

Drabina analgetyczna to pojęcie, które związane jest z leczeniem bólu. Jest to schemat leczenia bólu, w zależności od jego natężenia. Jak wygląda leczenie bólu zgodne z drabiną analgetyczną? Jakie grupy leków wykorzystywane są na jej poszczególnych szczeblach?

Co to jest drabina analgetyczna?

Drabina analgetyczna została stworzona w 1986 roku przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Drabiną analgetyczną nazywamy schemat, według którego stosuje się leki przeciwbólowe, w celu zmniejszenia odczuwania bólu przez chorego. Pierwotnie drabina analgetyczna miała usystematyzować leczenie bólu nowotworowego, później jej zakres objął leczenie bólu przewlekłego każdego rodzaju [2].

Jak zmierzyć ból?

Skuteczne leczenie bólu wymaga określenie jego siły. W tym celu można wykorzystać metody samoopisu lub metody obserwacji.

Metod samoopisu jest co najmniej kilka. W tym przypadku to chory dostarcza informacji na temat nasilenia bólu. Może do tego wykorzystać różnego rodzaju skale, do popularniejszych należą:

  • Skala numeryczna — najczęściej stosuje się skalę numeryczną w przedziale od 0 do 10 (gdzie 0 to brak bólu, natomiast 10, to najgorszy ból, jaki chory może sobie wyobrazić).
  • Skala wizualno-analogowa — skalę tę tworzy linia, która może być pozioma lub pionowa. Początek linii oznacza brak bólu, natomiast jej koniec najsilniejszy ból. Często tej skali towarzyszą także kolory (np. zielony na początku skali i czerwony na końcu).
  • Skala Wonga-Bakera — tę skalę stosuje się przede wszystkim u małych dzieci, a także osób, z którymi utrudniony jest kontakt werbalny. Chory określa natężenie bólu, wykorzystując w tym celu rysunki przedstawiające różne wyrazy twarzy (np.uśmiech, smutek, płacz).

Do samoopisu bólu stosuje się także często kwestionariusze i diagramy.

W metodach obserwacji to nie chory, lecz osoba go obserwująca dokonuje oceny stopnia bólu. Obserwacji podlega m.in. wyraz twarzy, gestykulacja i postawa ciała, aktywność ruchowa, wydawane dźwięki, usposobienie (np. drażliwość) [1].

Jakie są stopnie drabiny analgetycznej?

Według drabiny analgetycznej, leki przeciwbólowe oraz ich dawki, powinno dobierać się w zależności od tego, jak silny jest ból. Drabina analgetyczna podpowiada jak leczyć silny ból, ale ten także umiarkowany i łagodny.

Kolejne stopnie drabiny oraz leki w nich stosowane, prezentują się następująco:

  • I stopień — ból o niewielkim nasileniu (1-4 w skali numerycznej), do jego leczenia wykorzystuje się nieopioidowe leki przeciwbólowe (NLPB), na które składają się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), paracetamol (np. Apap, Paracetamol Polfa Łódź) oraz metamizol sodu (np. Pyralgina).
  • II stopień — ból, którego nasilenie wynosi 4-6 według skali numerycznej. Na drugim stopniu drabiny analgetycznej stosuje się tzw. słabe opioidy (tramadol), a także nefopam.
  • III stopień — silny ból, którego nasilenie przekracza 6 według skali numerycznej. Na tym szczeblu drabiny analgetycznej, stosuje się silne opioidy (morfina, fentanyl, buprenorfina, oksykodon, metadon) [1,3].

Jakie leki przeciwbólowe można łączyć?

Łącząc ze sobą kilka leków przeciwbólowych, warto pamiętać o zasadzie kojarzenia ze sobą leków o różnych mechanizmach działania (przykładowo opioidów z nieopioidowymi lekami przeciwbólowymi). Nie powinno łączyć się leków o tym samym działaniu (np. kilku leków z grupy NLPZ), ze względu na fakt, że nie podnosi to ich skuteczności działania przeciwbólowego, a jedynie może narazić chorego na wystąpienie działań niepożądanych. Wyjątkiem są jednak opioidy, gdzie stosuje się np. preparat z fentanylem w formie plastra, a dodatkowo dawki tzw. ratunkowe morfiny w bólach przebijających. [2].

Jak leczyć silny ból? (fot. Canva)

Jakie są inne metody leczenia bólu?

Oprócz leków z drabiny analgetycznej przydatne mogą okazać się również inne leki uzupełniające terapię — tzw. koanalgetyki,  (jak np. leki przeciwdepresyjne, uspokajające, przeciwpadaczkowe). Ich celem jest wzmocnienie działania klasycznych leków przeciwbólowych. Koanalgetyki można dołączyć na każdym stopniu drabiny analgetycznej.

Drabina analgetyczna dotyczy farmakologicznego leczenia bólu, jednak niekiedy skuteczne i potrzebne mogą okazać się również inne — niefarmakologiczne metody leczenia bólu. Te ostatnie są szczególnie ważne u osób, którym ból towarzyszy przewlekle. Do metod niefarmakologicznych leczenia bólu można zaliczyć:

  • techniki anestezjologiczne (np. kriolezja, termolezja),
  • leczenie chirurgiczne (zniszczenie dróg nerwowych),
  • terapie rehabilitacyjne,
  • akupunktura,
  • terapie poznawczo-behawioralne [1,2].
Omawiane schorzenia
1. Definicja bólu i jego typy. Ból to nieprzyjemne wrażenie sensoryczne i emocjonalne związane z rzeczywistym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek. Istnieje wiele typów bólu, włączając ból ostry (krót…
Ból neuropatyczny to ból przewlekły powstający w wyniku uszkodzenia układu nerwowego. Efektem jest zaburzenie przewodzenia informacji czuciowych oraz ruchowych przez włókna nerwowe. Ból neuropatyczny …
Ból nowotworowy jest doznaniem subiektywnym i bardzo złożonym. Jest zawsze doznaniem nieprzyjemnym, a jeżeli jest silny i trwa długo, to jest związany z cierpieniem. Jeżeli doznania bólowe są intensyw…
Ból ostry to wyjątkowo nieprzyjemne i nasilone wrażenie zmysłowe o wysokiej skali natężenia, które jest wynikiem działania bodźca na receptory bólowe, tj. nocyceptory.
Omawiane substancje
Buprenorfina jest syntetycznym opioidem stosowanym w leczeniu bólu i uzależnienia od opioidów. Jest również stosowana w terapii zastępczej w przypadku uzależnienia od heroiny.
Fentanyl jest opioidowym lekiem przeciwbólowym, czasami nazywanym narkotykiem. Plastry z fentanylem są silnym lekiem przeciwbólowym na receptę. Są stosowane w leczeniu umiarkowanego do ciężkiego bólu…
Metadon jest lekiem opioidowym. Opioid jest czasami nazywany narkotykiem. Lek ten zmniejsza objawy odstawienia u osób uzależnionych od heroiny lub innych leków narkotycznych, nie powodując „haju” zwi…
Metamizol to substancja o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym i spazmolitycznym, która jest stosowana w przypadku wystąpienia bólu o różnym pochodzeniu oraz gorączki. Działania niepożądane …
Morfina to lek opioidowy. Opioid jest czasami nazywany narkotykiem. Działa ona poprzez blokowanie sygnałów bólowych przemieszczających się wzdłuż nerwów do mózgu. Morfina ma zastosowanie w leczeniu bó…
Nefopam jest lekiem przeciwbólowym stosowanym w przypadku ostrego bólu. Lek ten jest również silnym inhibitorem zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny, natomiast dużych dawkach działa cholinol…
Oksykodon jest opioidowym lekiem przeciwbólowym, czasami nazywanym narkotykiem. Lek ten jest stosowany w leczeniu bólu o nasileniu umiarkowanym do silnego. W preparatach występuje w postaci chlorowo…
Paracetamol to lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy. Nie wykazuje on działania przeciwzapalnego. Dokładny mechanizm jego działania nie został poznany. Lek ten jest stosowany w leczeniu wielu sch…
Tramadol jest lekiem przeciwbólowym podobnym do opioidów i jest klasyfikowany jako syntetyczny opioid. Działa on w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN) w celu złagodzenia bólu. Tramadol jest stosowany …
Podsumowanie