Rifamazid

Rifamazid to specjalistyczny produkt leczniczy zawierający dwie substancje czynne: ryfampicynę i izoniazyd. Lek jest dostępny w dwóch mocach: kapsułki zawierające 150 mg ryfampicyny i 100 mg izoniazydu oraz kapsułki zawierające 300 mg ryfampicyny i 150 mg izoniazydu. Produkt ma postać wiśniowych kapsułek twardych, które należy przyjmować doustnie.

Rifamazid jest lekiem na receptę, przeznaczonym do leczenia wszystkich postaci gruźlicy płuc i pozapłucnej. Połączenie dwóch substancji czynnych w jednym produkcie jest celowe – zapobiega to powstawaniu oporności prątków na leczenie, co jest kluczowe dla skutecznej terapii.

Rifamazid jest przepisywany w leczeniu wszystkich postaci gruźlicy – zarówno płucnej, jak i pozapłucnej. Lek może być stosowany u pacjentów z gruźlicą zdiagnozowaną po raz pierwszy, jak również w przypadku wznów choroby. Warunkiem jest zachowana wrażliwość prątków gruźlicy na obie substancje czynne leku.

Ważne: Przed rozpoczęciem leczenia Rifamazidem oraz kilkakrotnie w trakcie terapii konieczne jest wykonanie badań określających wrażliwość prątków na ryfampicynę i izoniazyd. Jeśli badania wykażą oporność prątków na którąkolwiek z tych substancji lub jeśli pacjent nie reaguje na leczenie, konieczna jest zmiana sposobu terapii. Lek powinien być stosowany zgodnie z lokalnymi zaleceniami dotyczącymi właściwego stosowania leków przeciwbakteryjnych.

Rifamazid działa dzięki połączeniu dwóch mechanizmów niszczenia prątków gruźlicy:

Działanie ryfampicyny

Ryfampicyna należy do grupy antybiotyków ansamycynowych. Jej działanie bakteriobójcze polega na hamowaniu aktywności polimerazy RNA zależnej od DNA – enzymu niezbędnego do funkcjonowania bakterii. Substancja ta niszczy prątki gruźlicy zarówno te znajdujące się wewnątrz komórek, jak i poza nimi. Ryfampicyna działa szczególnie skutecznie na prątki rosnące powoli i średnio szybko.

Działanie izoniazydu

Izoniazyd wykazuje działanie bakteriobójcze głównie na prątki znajdujące się poza komórkami, w ścianach jam gruźliczych, będące w fazie podziału i wzrostu. Substancja ta skutecznie uzupełnia działanie ryfampicyny, atakując prątki w różnych fazach ich rozwoju.

Połączenie obu substancji w jednym leku jest kluczowe – jednoczesne podawanie dwóch leków przeciwprątkowych zapobiega powstawaniu lekooporności prątków, co mogłoby się zdarzyć przy stosowaniu tylko jednej substancji czynnej.

Dawkowanie u dorosłych

Dawka leku jest dobierana w zależności od masy ciała pacjenta:

• Pacjenci o masie ciała poniżej 50 kg: przyjmują 3 kapsułki o mocy 150 mg + 100 mg raz na dobę, w pojedynczej dawce.
• Pacjenci o masie ciała powyżej 50 kg: przyjmują 2 kapsułki o mocy 300 mg + 150 mg raz na dobę, w pojedynczej dawce.

Sposób przyjmowania

Kapsułki Rifamazid należy przyjmować raz na dobę, popijając szklanką wody. Bardzo ważne jest, aby zażywać lek 1 godzinę przed posiłkiem lub 2 godziny po posiłku. Pokarm znajdujący się w żołądku zaburza proces wchłaniania leku, dlatego przyjmowanie na czczo jest kluczowe dla skuteczności terapii.

Czas leczenia

Leczenie gruźlicy jest procesem długotrwałym. Warunkiem zakończenia terapii jest przebycie pełnej chemioterapii przeciwprątkowej oraz uzyskanie ujemnego wyniku badań bakteriologicznych wykrywających prątki. Nie należy samodzielnie przerywać leczenia – decyzję o zakończeniu terapii podejmuje lekarz prowadzący.

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów starszych, zwłaszcza ze stwierdzoną niewydolnością wątroby, należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania leku.

Rifamazidu nie można stosować w następujących sytuacjach:

• Jeśli jest się uczulonym na ryfampicynę, izoniazyd lub którąkolwiek inną substancję wchodzącą w skład leku.
• W przypadku ciężkiej niewydolności wątroby lub żółtaczki.
• Podczas jednoczesnego leczenia sakwinawirem lub rytonawirem – lekami stosowanymi w terapii zakażenia wirusem HIV.

Kontrola lekarska

Podczas stosowania Rifamazidu pacjent musi pozostawać pod stałą kontrolą pulmonologa lub innego lekarza odpowiedniej specjalności. Lek zawiera dwie substancje czynne, które mogą zaburzać czynność wątroby, dlatego konieczne jest regularne monitorowanie stanu zdrowia.

Badania wątroby

Przed rozpoczęciem leczenia u każdego pacjenta należy wykonać badania czynności wątroby i badania krwi. Badania te należy powtórzyć, jeśli wystąpią takie objawy jak: gorączka, wymioty, żółtaczka lub inne dolegliwości pogarszające stan pacjenta.

U pacjentów z niewydolnością wątroby lek należy przepisywać w mniejszych dawkach, dostosowanych do stopnia niewydolności. Pacjenci ci wymagają ścisłej kontroli lekarskiej i regularnych badań czynności wątroby:

• Badanie przed rozpoczęciem leczenia.
• Badania co tydzień przez pierwsze 2 tygodnie.
• Następnie badania co 2 tygodnie przez cały okres leczenia.

Ważne: Jeśli wystąpią objawy świadczące o uszkodzeniu komórek wątrobowych, lek należy natychmiast odstawić i rozważyć alternatywną metodę leczenia gruźlicy.

Grupy pacjentów wymagające szczególnej uwagi

Szczególną ostrożność należy zachować u:

• Pacjentów w podeszłym wieku.
• Osób wyniszczonych.
• Pacjentów z predyspozycją do neuropatii, na przykład chorych na cukrzycę.
• Osób nadużywających alkoholu – ze względu na zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby.
• Pacjentów z chorobami oczu – zalecane są okresowe badania wzroku.
• Chorych na porfirię – ryfampicyna może zaostrzyć objawy choroby.

Leczenie w schemacie przerywanym

Leczenie gruźlicy w schemacie przerywanym, czyli rzadziej niż 2 do 3 razy w tygodniu, jest obarczone ryzykiem nasilonych działań niepożądanych, zwłaszcza o charakterze immunologicznym. Pacjent leczony w takim schemacie wymaga ścisłego nadzoru personelu medycznego i częstych badań kontrolnych.

Zabarwienie płynów ustrojowych

W trakcie leczenia Rifamazidem ślina, plwocina, łzy i mocz mogą zabarwiać się na czerwonobrązowo lub pomarańczowo. Jest to normalne zjawisko związane z działaniem leku i nie powinno budzić niepokoju. Należy jednak pamiętać, że lek może zabarwiać również miękkie soczewki kontaktowe.

Leki, których działanie może być osłabione

Ryfampicyna przyspiesza metabolizm wielu leków, co może prowadzić do zmniejszenia ich skuteczności. Dotyczy to między innymi:

• Środków antykoncepcyjnych: Rifamazid może zmniejszać skuteczność doustnych środków antykoncepcyjnych. W celu uniknięcia nieplanowanej ciąży należy zastosować dodatkowo niehormonalną metodę antykoncepcji.
• Leków przeciwzakrzepowych: Jeśli jednocześnie podaje się Rifamazid i leki przeciwzakrzepowe z grupy pochodnych kumaryny, wskazane jest codzienne oznaczanie czasu protrombinowego i odpowiednie dostosowanie dawki leku przeciwzakrzepowego.
• Leków hipoglikemizujących: U pacjentów z cukrzycą może być konieczne dostosowanie dawek leków obniżających poziom cukru we krwi.
• Kortykosteroidów, leków blokujących receptory beta-adrenergiczne, digoksyny, teofiliny i wielu innych leków.

Po odstawieniu ryfampicyny należy pamiętać o ponownej modyfikacji dawek tych leków.

Leki, które mogą zwiększać toksyczność

Izoniazyd hamuje metabolizm niektórych leków, co często prowadzi do zwiększenia ich toksyczności. Dotyczy to między innymi: etosuksymidu, diazepamu, triazolamu i teofiliny.

Izoniazyd podawany razem z karbamazepiną powoduje zwiększenie jej stężenia we krwi, co może doprowadzić do ciężkiego uszkodzenia wątroby.

Leki zmniejszające wchłanianie Rifamazidu

Produkty zobojętniające sok żołądkowy, takie jak wodorowęglan sodu, wodorotlenek glinu czy trójkrzemian magnezu, mogą zmniejszać wchłanianie ryfampicyny i izoniazydu. W celu zapobieżenia tej interakcji Rifamazid należy przyjmować co najmniej 1 godzinę przed przyjęciem produktu zobojętniającego sok żołądkowy.

Kwas p-aminosalicylowy

Jednoczesne stosowanie kwasu p-aminosalicylowego i ryfampicyny powoduje zmniejszenie stężenia ryfampicyny we krwi. Dlatego zaleca się zachowanie 8-godzinnej przerwy między przyjęciem jednego i drugiego leku.

Ważne: Jeśli przyjmuje się stale inne leki, na przykład w związku z cukrzycą lub chorobami układu krążenia, należy poinformować o tym lekarza, który odpowiednio zmodyfikuje leczenie.

Jak każdy lek, Rifamazid może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią. Działania niepożądane mogą być wywoływane przez ryfampicynę lub izoniazyd.

Działania niepożądane związane z wątrobą

Mogą wystąpić przemijające zmiany wyników badań czynnościowych wątroby, takie jak zwiększenie stężenia bilirubiny czy aktywności niektórych enzymów. Rzadko może pojawić się toksyczne zapalenie wątroby. Objawy zapalenia wątroby to: brak łaknienia, nudności, wymioty, zmęczenie, osłabienie, żółtaczka. W przypadku wystąpienia takich objawów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem.

Zaburzenia krwi

Może wystąpić małopłytkowość z plamicą lub bez, która pojawia się głównie u pacjentów leczonych w schemacie przerywanym. Jeśli wystąpi małopłytkowość, lek należy natychmiast odstawić, gdyż mogą wystąpić krwawienia do mózgu, nawet ze skutkiem śmiertelnym. Opisywano również niedokrwistość hemolityczną, leukopenię, eozynofilię.

Objawy grypopodobne

Mogą wystąpić objawy przypominające grypę: gorączka, dreszcze, bóle głowy i mięśni, zawroty głowy. Objawy te najczęściej pojawiają się podczas trzeciego do szóstego miesiąca leczenia, szczególnie u pacjentów leczonych w schemacie jednotygodniowym.

Reakcje alergiczne

Możliwe reakcje alergiczne obejmują: wysypkę, pokrzywkę, świąd, zaczerwienienie skóry, obrzęk twarzy i kończyn. W rzadkich przypadkach mogą wystąpić poważne reakcje skórne, takie jak złuszczające zapalenie skóry czy zespół Lyella.

Zaburzenia układu nerwowego

Może wystąpić zapalenie wielonerwowe objawiające się drętwieniem kończyn, mrowieniem, osłabieniem mięśni, niezbornością ruchów. Objawy te pojawiają się bardzo rzadko i dotyczą pacjentów przyjmujących większe niż zalecane dawki izoniazydu. Mogą również wystąpić bóle i zawroty głowy, senność, znużenie, zaburzenia koncentracji uwagi.

Zaburzenia żołądka i jelit

Często występują: zgaga, bóle w nadbrzuszu, zmniejszenie łaknienia, nudności, wymioty, wzdęcia, biegunka. Biegunka może być objawem rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego.

Inne działania niepożądane

• Zaburzenia widzenia.
• Osłabienie mięśni, miopatia.
• Hemoglobinuria, krwiomocz, śródmiąższowe zapalenie nerek – występują sporadycznie, głównie u pacjentów stosujących leczenie przerywane.
• Zapalenie trzustki.
• Zapalenie naczyń krwionośnych.

Jeśli wystąpi którykolwiek z powyższych objawów w nasilonym stopniu lub zauważy się jakiekolwiek objawy niepożądane niewymienione w tej informacji, należy powiedzieć o tym lekarzowi lub farmaceucie.

Ciąża

Brak odpowiednio liczebnych i dobrze kontrolowanych badań dotyczących stosowania Rifamazidu u kobiet w ciąży. Dlatego lek można podawać kobietom w ciąży tylko wówczas, gdy istnieje pewność, że proces gruźliczy jest czynny i korzyść dla matki przeważa zagrożenie dla płodu.

Ważne: Ryfampicyna stosowana w ostatnich miesiącach ciąży może spowodować poporodowe krwawienia zarówno u matki, jak i u noworodka. W takich przypadkach zaleca się podawanie witaminy K.

Karmienie piersią

Ryfampicyna i izoniazyd przenikają do mleka ludzkiego. Jeśli konieczne jest podanie produktu leczniczego matce karmiącej, zaleca się przerwanie karmienia piersią.

Jeśli podczas stosowania leku pojawią się działania niepożądane zmniejszające zdolność koncentracji, takie jak ból głowy, zawroty głowy czy zaburzenia widzenia, nie zaleca się prowadzenia pojazdów ani obsługiwania maszyn. W razie wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem.

W przypadku przyjęcia zbyt dużej dawki leku mogą wystąpić następujące objawy:

Objawy przedawkowania ryfampicyny

Nudności, wymioty, śpiączka. Może również wystąpić niewydolność wątroby i żółtaczka, a także pomarańczowe lub czerwonobrązowe zabarwienie skóry, śliny, plwociny, moczu, łez, potu.

Objawy przedawkowania izoniazydu

Nudności, wymioty, zawroty głowy, niewyraźna mowa, niewyraźne i zamglone widzenie, omamy wzrokowe. Po znacznym przedawkowaniu może wystąpić zahamowanie czynności układu oddechowego i nerwowego, śpiączka, napady padaczkowe, ciężka kwasica metaboliczna.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W razie przedawkowania należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem lub zgłosić się do szpitala. Lekarz podejmie odpowiednie działania, w tym usunięcie niewchłoniętego jeszcze leku z organizmu. Substancje czynne produktu leczniczego Rifamazid mogą być usunięte z organizmu w procesie hemodializy.

Rifamazid należy przechowywać w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci. Lek należy przechowywać w temperaturze do 25 stopni Celsjusza, w szczelnie zamkniętym pojemniku, w celu ochrony przed światłem i wilgocią.

Nie należy stosować leku po upływie terminu ważności zamieszczonego na opakowaniu. Termin ważności oznacza ostatni dzień danego miesiąca.

Leków nie należy wyrzucać do kanalizacji ani domowych pojemników na odpadki. Należy zapytać farmaceutę, jak usunąć leki, których się już nie używa. Takie postępowanie pomoże chronić środowisko.

Substancje czynne to:

• Rifamazid 150 mg + 100 mg: jedna kapsułka twarda zawiera 150 mg ryfampicyny i 100 mg izoniazydu.
• Rifamazid 300 mg + 150 mg: jedna kapsułka twarda zawiera 300 mg ryfampicyny i 150 mg izoniazydu.

Substancje pomocnicze to: krzemionka koloidalna bezwodna, laurylosiarczan sodu, magnezu stearynian, talk, karboksylometyloskrobia sodowa typu A.

Skład otoczki kapsułki: azorubina (E 122), indygokarmina (E 132), tytanu dwutlenek (E 171), żelatyna.

Uwaga: Produkt zawiera azorubinę (E 122), która może powodować reakcje alergiczne u osób uczulonych na tę substancję.