Rifamazid

Rifamazid to specjalistyczny produkt leczniczy stosowany w walce z gruźlicą. Jest to lek złożony, który łączy w sobie dwie substancje czynne o działaniu przeciwprątkowym: ryfampicynę i izoniazyd. Produkt dostępny jest w postaci kapsułek twardych w dwóch mocach: 150 mg + 100 mg oraz 300 mg + 150 mg. Dzięki połączeniu dwóch substancji aktywnych w jednej kapsułce, lek zapewnia kompleksowe leczenie gruźlicy, jednocześnie zapobiegając powstawaniu oporności bakterii na stosowane leki.

Rifamazid jest przeznaczony do leczenia wszystkich postaci gruźlicy – zarówno płucnej, jak i pozapłucnej. Lek może być stosowany u pacjentów, u których choroba została zdiagnozowana po raz pierwszy, jak również w przypadku wznowy choroby. Ważnym warunkiem jest zachowana wrażliwość prątków gruźlicy na ryfampicynę i izoniazyd.

Przed rozpoczęciem terapii oraz kilkakrotnie w trakcie leczenia konieczne jest wykonanie badań określających wrażliwość bakterii na składniki leku. Jeśli wykażą one oporność prątków na którąkolwiek z substancji aktywnych lub jeśli pacjent nie reaguje na leczenie, lekarz powinien zmienić schemat terapii. Rifamazid należy stosować zgodnie z oficjalnymi zaleceniami dotyczącymi właściwego stosowania leków przeciwbakteryjnych.

Skuteczność leku wynika z synergicznego działania dwóch substancji aktywnych:

Ryfampicyna

Jest to antybiotyk z grupy ansamycyn, który wywiera silne działanie bakteriobójcze na prątki gruźlicy. Substancja ta działa poprzez hamowanie aktywności polimerazy RNA zależnej od DNA, co uniemożliwia bakteriom namnażanie się. Ryfampicyna skutecznie niszczy prątki Mycobacterium tuberculosis znajdujące się zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz komórek. Działa szczególnie silnie na prątki rosnące powoli i średnio szybko. Dodatkowo wykazuje aktywność wobec niektórych bakterii Gram-dodatnich, takich jak gronkowce, oraz Gram-ujemnych.

Izoniazyd

Ta substancja wykazuje działanie bakteriobójcze głównie na prątki umiejscowione poza komórkami, w ścianach jam gruźliczych, które znajdują się w fazie aktywnego podziału i wzrostu. Dzięki temu skutecznie zwalcza bakterie w najbardziej aktywnej fazie ich rozwoju.

Dlaczego połączenie dwóch substancji?

Jednoczesne stosowanie ryfampicyny i izoniazydu ma kluczowe znaczenie, ponieważ zapobiega powstawaniu lekooporności prątków gruźlicy. Bakterie mają znacznie mniejszą szansę na rozwinięcie oporności na oba leki jednocześnie, co zwiększa skuteczność terapii i zmniejsza ryzyko niepowodzenia leczenia.

Dawkowanie leku jest uzależnione od masy ciała pacjenta:

Pacjenci o masie ciała poniżej 50 kg

Zalecana dawka to 3 kapsułki 150 mg + 100 mg na dobę, przyjmowane jednorazowo.

Pacjenci o masie ciała powyżej 50 kg

Zalecana dawka to 2 kapsułki 300 mg + 150 mg na dobę, przyjmowane jednorazowo.

Sposób przyjmowania

Kapsułki należy przyjmować raz na dobę, popijając szklanką wody. Bardzo ważne jest odpowiednie zaplanowanie pory przyjęcia leku względem posiłków – kapsułki należy zażywać 1 godzinę przed posiłkiem lub 2 godziny po posiłku. Pokarm znajdujący się w żołądku zaburza bowiem proces wchłaniania substancji czynnych, co może zmniejszyć skuteczność leczenia.

Czas trwania terapii

Leczenie należy kontynuować przez pełny okres chemioterapii przeciwprątkowej zalecony przez lekarza. Warunkiem zakończenia leczenia jest przebycie pełnej kuracji oraz uzyskanie ujemnych wyników badań bakteriologicznych wykrywających prątki gruźlicy.

Pacjenci w podeszłym wieku

U osób starszych, szczególnie ze stwierdzoną niewydolnością wątroby, należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania leku.

Leku nie można stosować w następujących sytuacjach:

• Nadwrażliwość na ryfampicynę, izoniazyd lub którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w produkcie.
• Ciężka niewydolność wątroby.
• Żółtaczka.
• Równoczesne leczenie sakwinawirem lub rytonawirem (leki stosowane w terapii HIV).

Kontrola lekarska

Podczas stosowania Rifamazidu pacjent powinien pozostawać pod stałą kontrolą pulmonologa lub innego lekarza odpowiedniej specjalności. Ze względu na to, że obie substancje czynne mogą zaburzać czynność wątroby, przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest wykonanie badań czynności wątroby i badań krwi.

Monitorowanie wątroby

Badania czynności wątroby należy powtórzyć, jeśli u pacjenta wystąpią takie objawy jak: gorączka, wymioty, żółtaczka lub inne dolegliwości pogarszające stan zdrowia. U pacjentów z niewydolnością wątroby lek należy przepisywać w mniejszych, dostosowanych dawkach, a kontrolę parametrów wątrobowych przeprowadzać bardzo regularnie: co tydzień przez pierwsze dwa tygodnie, a następnie co dwa tygodnie przez cały okres leczenia.

Pacjenci wymagający szczególnej uwagi

Szczególną ostrożność należy zachować u:

• Pacjentów w podeszłym wieku.
• Osób wyniszczonych.
• Pacjentów z predyspozycją do neuropatii, takich jak osoby chorujące na cukrzycę.
• Osób nadużywających alkoholu – ze względu na zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby.
• Pacjentów z porfirią – ryfampicyna może zaostrzyć objawy tej choroby.

Leczenie w schemacie przerywanym

Stosowanie leku rzadziej niż 2-3 razy w tygodniu wiąże się z ryzykiem nasilonych działań niepożądanych, zwłaszcza o charakterze immunologicznym. Tacy pacjenci wymagają ścisłego nadzoru medycznego i częstych badań kontrolnych.

Zabarwienie płynów ustrojowych

Podczas leczenia Rifamazidem ślina, plwocina, łzy i mocz mogą zabarwiać się na czerwonobrązowo lub pomarańczowo. Jest to normalny efekt działania leku i nie stanowi powodu do niepokoju. Należy jednak pamiętać, że miękkie soczewki kontaktowe również mogą ulec zabarwieniu.

Badania wzroku

Zaleca się okresowe badanie wzroku podczas leczenia, szczególnie u pacjentów z chorobami oczu.

Interakcje z innymi lekami

Jeśli pacjent przyjmuje stale inne leki (np. z powodu cukrzycy lub chorób układu krążenia), konieczne może być dostosowanie ich dawek ze względu na interakcje z Rifamazidem.

Rifamazid może wchodzić w liczne interakcje z innymi lekami, co wynika głównie z właściwości ryfampicyny, która przyspiesza metabolizm wielu substancji.

Leki wymagające dostosowania dawki

Ryfampicyna przyspiesza rozkład następujących leków, co może wymagać zwiększenia ich dawki:

• Leki przeciwzakrzepowe (pochodne kumaryny) – wymagają codziennego kontrolowania czasu protrombinowego.
• Leki hipoglikemizujące stosowane w cukrzycy.
• Kortykosteroidy (hormony steroidowe).
• Leki blokujące receptory beta-adrenergiczne.
• Leki przeciwpadaczkowe (fenytoina, karbamazepina).
• Digoksyna i digitoksyna (leki nasercowe).
• Teofilina (lek rozszerzający oskrzela).
• Leki przeciwgrzybicze (flukonazol, itrakonazol, ketokonazol).
• Wiele innych leków wymienionych w charakterystyce produktu.

Środki antykoncepcyjne

Rifamazid może zmniejszać skuteczność doustnych środków antykoncepcyjnych. W celu uniknięcia nieplanowanej ciąży należy zastosować dodatkowo niehormonalną metodę antykoncepcji.

Produkty zobojętniające sok żołądkowy

Leki zobojętniające sok żołądkowy mogą zmniejszać wchłanianie substancji czynnych Rifamazidu. W celu zapobieżenia tej interakcji Rifamazid należy przyjmować co najmniej 1 godzinę przed przyjęciem takiego produktu.

Kwas p-aminosalicylowy (PAS)

Jednoczesne stosowanie PAS i ryfampicyny powoduje zmniejszenie stężenia ryfampicyny we krwi. Zaleca się zachowanie 8-godzinnej przerwy między przyjęciem jednego i drugiego leku.

Inne interakcje izoniazydu

Izoniazyd hamuje metabolizm takich leków jak: etosuksymid, diazepam, triazolam i teofilina, co może prowadzić do zwiększenia ich toksyczności. Izoniazyd podawany razem z karbamazepiną może powodować zwiększenie jej stężenia we krwi i prowadzić do ciężkiego uszkodzenia wątroby.

Ciąża

Rifamazid można podawać kobietom w ciąży tylko wówczas, gdy istnieje pewność, że proces gruźliczy jest czynny i korzyść dla matki przeważa zagrożenie dla płodu. Brak jest wystarczająco dużych i dobrze kontrolowanych badań u kobiet w ciąży.

Ryfampicyna stosowana w ostatnich miesiącach ciąży może spowodować poporodowe krwawienia zarówno u matki, jak i u noworodka. W takich przypadkach zaleca się podawanie witaminy K.

Karmienie piersią

Zarówno ryfampicyna, jak i izoniazyd przenikają do mleka ludzkiego. Jeśli konieczne jest podanie leku matce karmiącej, zaleca się przerwanie karmienia piersią.

Jak każdy lek, Rifamazid może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią. Mogą one być spowodowane przez ryfampicynę lub izoniazyd.

Działania niepożądane związane z ryfampicyną

Zaburzenia krwi

Może wystąpić małopłytkowość (często z plamicą), która pojawia się głównie u pacjentów leczonych w schemacie przerywanym. W przypadku wystąpienia małopłytkowości lek należy natychmiast odstawić, gdyż mogą wystąpić groźne krwawienia. Opisywano również niedokrwistość hemolityczną, leukopenię, eozynofilię.

Reakcje immunologiczne

Mogą wystąpić: obrzęk twarzy i kończyn, objawy grypopodobne (gorączka, dreszcze, bóle głowy i mięśni, zawroty głowy), krótki oddech, sapanie, spadek ciśnienia krwi, a nawet wstrząs anafilaktyczny. Objawy te najczęściej pojawiają się między trzecim a szóstym miesiącem leczenia.

Reakcje skórne

Możliwe są: wysypka, pokrzywka, świąd, zaczerwienienie skóry, opryszczkowe zapalenie jamy ustnej i języka, obrzęk naczynioruchowy, złuszczające zapalenie skóry, zespół Lyella.

Układ pokarmowy

Zgaga, bóle w nadbrzuszu, zmniejszenie łaknienia, nudności, wymioty, wzdęcia, biegunka (może być objawem rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego).

Wątroba

Przemijające zmiany wyników badań czynnościowych wątroby (zwiększenie stężenia bilirubiny, aktywności fosfatazy zasadowej, aminotransferaz), rzadko toksyczne zapalenie wątroby.

Inne działania niepożądane

Zaburzenia miesiączkowania u kobiet długotrwale leczonych, ból i zawroty głowy, senność i znużenie, ataksja, stan splątania, zaburzenia koncentracji uwagi, ból i drętwienie kończyn, zaburzenia widzenia, osłabienie mięśni, miopatia, hemoglobinuria, krwiomocz, śródmiąższowe zapalenie nerek.

Działania niepożądane związane z izoniazydem

Zaburzenia układu nerwowego

Zapalenie wielonerwowe objawiające się drętwieniem kończyn, mrowieniem, osłabieniem mięśni, niezbornością ruchów. Objawy te pojawiają się bardzo rzadko i dotyczą pacjentów przyjmujących większe niż zalecane dawki. Duże dawki mogą powodować wystąpienie drgawek. U pacjentów z padaczką izoniazyd może zwiększać częstość napadów padaczkowych.

Wątroba

Zwiększenie aktywności aminotransferaz, bilirubinemia, żółtaczka. Niezbyt często może wystąpić zapalenie wątroby, niekiedy ciężkie, w skrajnych przypadkach prowadzące do śmierci, poprzedzone takimi objawami jak: brak łaknienia, nudności, wymioty, zmęczenie, osłabienie.

Inne działania niepożądane

Małopłytkowość, agranulocytoza, niedokrwistość, zapalenie naczyń krwionośnych, nudności, wymioty, bóle w nadbrzuszu, zapalenie trzustki, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka.

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek niepokojących objawów należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.

W przypadku przyjęcia zbyt dużej dawki leku mogą wystąpić poważne objawy:

• Nudności i wymioty.
• Śpiączka.
• Niewydolność wątroby i żółtaczka.
• Intensywne pomarańczowe lub czerwonobrązowe zabarwienie skóry, śliny, plwociny, moczu, łez, potu.
• Zawroty głowy, niewyraźna mowa.
• Niewyraźne i zamglone widzenie, omamy wzrokowe.
• Zahamowanie czynności układu oddechowego i nerwowego.
• Napady padaczkowe.
• Ciężka kwasica metaboliczna, acetonuria, hiperglikemia.

W razie przedawkowania należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub zgłosić się do szpitala. Postępowanie polega na jak najszybszym usunięciu niewchłoniętego jeszcze leku z organizmu (sprowokowanie wymiotów, płukanie żołądka, podanie węgla aktywowanego) oraz leczeniu objawowym z monitorowaniem i podtrzymywaniem podstawowych czynności życiowych. W razie potrzeby możliwe jest usunięcie substancji czynnych z organizmu w procesie hemodializy.

Brak danych dotyczących bezpośredniego wpływu Rifamazidu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Jeśli jednak pojawią się działania niepożądane zmniejszające zdolność koncentracji, takie jak ból głowy, zawroty głowy czy zaburzenia widzenia, nie zaleca się prowadzenia pojazdów ani obsługiwania maszyn.

Rifamazid należy przechowywać:

• W temperaturze do 25°C.
• W pojemniku szczelnie zamkniętym w celu ochrony przed światłem i wilgocią.
• W miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci.
• Nie należy stosować leku po upływie terminu ważności zamieszczonego na opakowaniu (termin ważności to ostatni dzień danego miesiąca).

Rifamazid dostępny jest w postaci kapsułek twardych w dwóch mocach:

Rifamazid 150 mg + 100 mg

Jedna kapsułka zawiera 150 mg ryfampicyny i 100 mg izoniazydu. Kapsułki są wielkości nr 0, w kolorze wiśniowym.

Rifamazid 300 mg + 150 mg

Jedna kapsułka zawiera 300 mg ryfampicyny i 150 mg izoniazydu. Kapsułki są wielkości nr 00, w kolorze wiśniowym.

Substancje pomocnicze

Lek zawiera również substancje pomocnicze, w tym azorubinę (E 122), która może powodować reakcje alergiczne u osób wrażliwych. Produkt uznaje się za wolny od sodu (zawiera mniej niż 1 mmol, czyli 23 mg sodu na kapsułkę).