Indeks substancji czynnych
na litery “Kw”
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas szikimowy to naturalny związek z anyżu gwiazdkowego, kluczowy jako chemiczny punkt wyjścia do produkcji leku przeciwgrypowego oseltamiwiru (Tamiflu). Badania laboratoryjne i na zwierzętach wskazują na jego działanie przeciwzapalne, przeciwzakrzepowe i antyoksydacyjne. Jest też składnikiem dermokosmetyków złuszczających.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas taurochenodeoksycholowy (TCDCA) to naturalny kwas żółciowy sprzężony z tauryną, uczestniczący w trawieniu tłuszczów. Jego stężenie we krwi rośnie wraz z nasileniem uszkodzenia wątroby, co czyni go użytecznym markerem diagnostycznym. Badania przedkliniczne sugerują działanie przeciwzapalne, lecz brakuje potwierdzających badań klinicznych u ludzi.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas taurocholowy to naturalny kwas żółciowy wytwarzany w wątrobie, niezbędny do emulgowania i wchłaniania tłuszczów pokarmowych. Jako agonista receptora TGR5 wpływa na wydzielanie GLP-1 i PYY, a jego podwyższone stężenie we krwi jest markerem uszkodzenia wątroby.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas taurodeoksycholowy to sprzężony z tauryną kwas żółciowy, który wspiera pracę wątroby i dróg żółciowych. Zmniejsza wchłanianie cholesterolu, zwiększa wydzielanie żółci i chroni komórki wątroby przed uszkodzeniem. Stosowany jest w kamicy żółciowej, pierwotnej marskości żółciowej i cholestazie. Dzięki połączeniu z tauryną jest lepiej tolerowany niż wolne kwasy żółciowe.
Kwas tauroselcholowy (75 Se) to radioznacznik stosowany w diagnostyce scyntygraficznej układu żółciowego, umożliwiający ocenę funkcji pęcherzyka, drożności przewodów i wykrywanie stanów zapalnych.
- Kwas tioglikolowy
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Kwas tioktynowy działa silnie antyoksydacyjnie i wspiera leczenie zaburzeń czucia w polineuropatii cukrzycowej, pomagając łagodzić objawy takie jak ból, drętwienie czy pieczenie.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas tolfenamowy, należący do NLPZ, stosowany jest głównie w leczeniu ostrych napadów migreny u dorosłych. Działa szybko przeciwbólowo i przeciwzapalnie, potwierdzono jego skuteczność kliniczną.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas trójchlorooctowy (TCA) to silny kwas stosowany miejscowo w stężeniach 30–85% do usuwania brodawek, kłykcin, peelingów chemicznych i chemochirurgii nieżytu nosa. Denaturuje białka skóry, powodując kontrolowane złuszczenie lub martwicę tkanki. Dostępny wyłącznie w gabinecie lekarskim lub pod ścisłą kontrolą specjalisty.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas undecylenowy to środek przeciwgrzybiczy wykorzystywany miejscowo w leczeniu i profilaktyce grzybic skóry, dostępny w maściach i roztworach, często łączony z innymi substancjami.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas ursodeoksycholowy wspomaga leczenie kamieni żółciowych oraz chorób wątroby i dróg żółciowych, poprawiając funkcjonowanie układu żółciowego u dorosłych i dzieci.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas ursolowy to triterpenoid z jabłek i rozmarynu, który w badaniach przedklinicznych wspiera masę mięśniową, wrażliwość na insulinę i profil lipidowy. Dane u ludzi są wstępne. Typowe dawki suplementacyjne wynoszą 150–450 mg/dobę. Może wchodzić w interakcje z lekami metabolizowanymi przez wątrobę.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas usninowy to związek z porostów o udokumentowanym działaniu przeciwbakteryjnym w badaniach laboratoryjnych. Stosuje się go zewnętrznie w kosmetykach, ale doustne suplementy z tym składnikiem wiążą się z ryzykiem ciężkiego uszkodzenia wątroby i nie są zalecane.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas wakcenowy to naturalny trans-tłuszcz z nabiału i mięsa wołowych, stanowiący 2–5% tłuszczu przeżuwaczy. Jest jedynym prekursorem CLA w diecie. Badania nie łączą go z chorobami serca ani insulinoopornością, a wstępne dane sugerują potencjał w modulacji odporności przeciwnowotworowej.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas walerianowy to metabolit bakterii jelitowych z grupy krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Hamuje deacetylazy histonowe i aktywuje receptory GPR41/GPR43. Badania przedkliniczne wskazują na potencjał neuroprotekcyjny, przeciwzapalny i metaboliczny – jednak badania kliniczne na ludziach są wciąż potrzebne.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas walproinowy stosuje się w leczeniu padaczki i zaburzeń nastroju. Różne formy i dawki pozwalają na indywidualizację terapii, jednak wymagają uwagi ze względu na możliwe działania niepożądane.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas wersenowy (EDTA) to substancja pomocnicza w lekach i kosmetykach, która wiąże jony metali i chroni składniki aktywne przed rozkładem. Stosuje się go w kroplach do oczu, iniekcjach, syropach i kremach. Jest dopuszczony przez europejską i amerykańską farmakopeę.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas winowy to substancja pomocnicza w tabletkach musujących, syropach i iniekcjach. Reguluje pH, poprawia rozpuszczalność substancji czynnych i maskuje gorzki smak leków. Jest dopuszczony przez główne farmakopee świata i uznawany za bezpieczny w dawkach farmaceutycznych.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas zoledronowy, bisfosfonian stosowany do ochrony kości przy chorobach nowotworowych i leczenia hiperkalcemii, cechuje się wysoką skutecznością, lecz wymaga ostrożności u pacjentów z zaburzeniami nerek.
- syntetyczne i biologiczne
Kwasy AHA to alfa-hydroksykwasy (kwas glikolowy, mlekowy, cytrynowy i inne) złuszczające naskórek, pobudzające kolagen i rozjaśniające przebarwienia. W stężeniach do 10% są bezpieczne przy domowym stosowaniu, pod warunkiem używania filtra SPF. Wyższe stężenia wymagają opieki specjalisty.
- surowce roślinne
Kwasy gymnemowe blokują receptory słodkiego smaku i hamują wchłanianie glukozy w jelitach. Metaanalizy randomizowanych badań potwierdzają skromne, ale istotne obniżenie glukozy na czczo i HbA1c. Typowa dawka to 400–600 mg standaryzowanego ekstraktu dziennie; łączenie z lekami przeciwcukrzycowymi wymaga kontroli lekarskiej.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas nieorganiczny to związek chemiczny, który zawiera w swojej strukturze co najmniej jeden atom wodoru i jeden atom nie-metalu. Kwas nieorganiczny jest charakterystyczny ze względu na swoje właściwości kwasowe, takie jak zdolność do reakcji z zasadami i tworzenia soli.
- syntetyczne i biologiczne
Kwasy omega-3 (EPA, DHA, ALA) to niezbędne tłuszcze, których organizm nie wytwarza sam. Wspierają serce, mózg i wzrok. Najlepszym źródłem EPA i DHA są tłuste ryby; ALA pochodzi z siemienia lnianego, orzechów włoskich i nasion chia. Dorosłe kobiety potrzebują ok. 1,1 g ALA dziennie, mężczyźni – 1,6 g.
- syntetyczne i biologiczne
Kwasy omega-5 to wielonienasycone kwasy tłuszczowe, których głównym przedstawicielem jest kwas punikowy z oleju z pestek granatu. Badania wstępne wskazują na działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, jednak większość danych pochodzi z eksperymentów na zwierzętach – klinicznych dowodów u ludzi nadal brakuje.
- witaminy i minerały
Kwasy omega-6 są niezbędnymi tłuszczami wielonienasyconymi, których organizm nie produkuje. Głównym źródłem w diecie są oleje roślinne, orzechy i nasiona. Zalecane spożycie kwasu linolowego to 12–17 g dziennie dla dorosłych, zależnie od płci i wieku.
- syntetyczne i biologiczne
Kwasy omega-7 (głównie kwas palmitoleinowy) to jednonienasycone tłuszcze produkowane przez organizm, obecne też w oleju z rokitnika, orzechach makadamia i tłustych rybach. Działają jak lipokin – wpływają na insulinooporność, profil lipidowy i stan błon śluzowych. Badania kliniczne na ludziach są obiecujące, ale wciąż ograniczone.
- witaminy i minerały
Kwasy omega-9 (głównie kwas oleinowy) to jednonienasycone tłuszcze produkowane przez organizm, ale dostarczane też z oliwą z oliwek, awokado i orzechami. Wspierają profil lipidowy (↓LDL, ↑HDL), ciśnienie krwi i działają przeciwzapalnie. Nie ma oficjalnego RDA, ale zaleca się 15–30 g kwasów jednonienasyconych dziennie.
- witaminy i minerały
Kwasy tłuszczowe jednonienasycone (MUFA) – głównie kwas oleinowy – obniżają LDL, wspierają prawidłowy profil lipidowy i pomagają w kontroli glikemii. Najlepsze źródła to oliwa z oliwek, awokado i orzechy. Zalecane spożycie wynosi 15–20% dziennej energii.
- syntetyczne i biologiczne
Kwasy tłuszczowe nasycone to tłuszcze z czerwonego mięsa, nabiału i olejów tropikalnych. Ich nadmiar podnosi cholesterol LDL i może zwiększać ryzyko chorób serca. Zalecane spożycie to mniej niż 10% dziennej energii, czyli ok. 22–23 g przy diecie 2000 kcal.
- syntetyczne i biologiczne
Kwasy tłuszczowe nienasycone (omega-3 i omega-6) są niezbędne dla błon komórkowych, poziomu trójglicerydów i regulacji stanu zapalnego. EPA i DHA w dawkach 2–4 g/dobę obniżają trójglicerydy o ok. 15–20% i redukują ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych u pacjentów wysokiego ryzyka.
- syntetyczne i biologiczne
Kwasy żółciowe powstają z cholesterolu w wątrobie, emulgują tłuszcze w jelicie i krążą w obiegu wątrobowo-jelitowym. Działają też jak hormony – przez receptory FXR i TGR5 wpływają na cholesterol, glukozę i energię. Leki oparte na kwasach żółciowych stosuje się m.in. w cholestazowym zapaleniu dróg żółciowych, hipercholesterolemii i cukrzycy typu 2.
- surowce roślinne
Kwazja gorzka (Quassia amara) to gorzka roślina tropikalna stosowana przy zaburzeniach trawienia, pasożytach i wszawicy. Jej aktywne składniki – kwazzynoidy – wykazują działanie pobudzające wydzielanie soku żołądkowego. Bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży; długotrwałe wysokie dawki mogą uszkadzać wzrok.
- syntetyczne i biologiczne
Kwercetyna to roślinny flawonoid o właściwościach antyoksydacyjnych i przeciwzapalnych. Może wspierać ciśnienie krwi, profil lipidowy i łagodzić objawy alergii. Wchodzi w interakcje z wieloma lekami, dlatego przed stosowaniem skonsultuj się ze specjalistą.
- Kwiat gardenii tahitańskiej
Opis w przygotowaniu
- Kwiat głogu jednoszyjkowego
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Kwizartynib stosowany jest w leczeniu ostrej białaczki szpikowej z mutacją FLT3, hamując wzrost komórek nowotworowych. Wymaga ścisłego monitorowania pracy serca i parametrów krwi.
