Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
InterakcjeIndeks substancji czynnych
na litery “Kw”
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- witaminy i minerały
Kwarc, czyli dwutlenek krzemu (SiO₂), jest twardym, przezroczystym minerałem o strukturze czworościanów. Występuje w odmianach makro‑, mikro‑ i kryptokrystalicznych oraz w barwnych wersjach, np. ametyst czy różowy kwarc. Dzięki piezoelektryczności znajduje zastosowanie w zegarach i urządzeniach elektronicznych, a jego wytrzymałość sprawia, że jest ważnym składnikiem szkła, ceramiki i biżuterii.
- witaminy i minerały
Kwarc różowy (SiO₂) to kamień o twardości 7 Mohsa i charakterystycznym różowym zabarwieniu. W aptekach występuje w postaci rolek, kamieni gua sha oraz ozdobnych elementów do akwarium. Nie wywołuje reakcji chemicznych, a jego czyszczenie jest proste. Tradycyjnie uważa się, że wspiera emocje i relaks, jednak nie jest lekiem. Poznasz formy, sposób użycia i podstawowe zasady bezpieczeństwa.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas acetylosalicylowy (np. Aspirin) działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie oraz chroni układ krążenia, zapobiegając zakrzepom. Dostępny w wielu formach i dawkach, dopasowanych do potrzeb.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas agarowy to mykotoksyna z grzybów (*Polyporus officinalis*), regulowana w UE ze względu na toksyczność. Działa na mitochondria, wiążąc się z transloazą nukleotydów adeninowych. Nie jest lekiem ani suplementem – stosowany wyłącznie w badaniach laboratoryjnych.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas alendronowy wzmacnia kości, ogranicza ryzyko złamań i jest wykorzystywany w terapii osteoporozy u kobiet po menopauzie oraz mężczyzn z grup ryzyka. Dostępny również z witaminą D.
- witaminy i minerały
Kwas alfa-linolenowy (ALA) to niezbędny roślinny kwas omega-3 obecny w siemieniu lnianym, orzechach i oleju rzepakowym. Organizm częściowo przekształca go w EPA i DHA. 2 g ALA dziennie pomaga utrzymać prawidłowy poziom cholesterolu; niedobór może powodować zmiany skórne i zaburzenia widzenia.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas alfa-liponowy to antyoksydant produkowany naturalnie w organizmie, który wspiera produkcję energii w mitochondriach i pomaga utrzymać prawidłową ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. W suplementacji stosuje się go najczęściej w dawce 300–600 mg dziennie, a jego użycie wymaga ostrożności u osób z cukrzycą, chorobami wątroby i tarczycy.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas alginowy łagodzi zgagę i refluks, tworząc ochronny żel w żołądku. Chroni błonę śluzową przed działaniem kwasu solnego i wspiera komfort trawienny przy nadkwaśności.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas arachidonowy to kwas tłuszczowy omega-6 z błon komórkowych, prekursor prostaglandyn, tromboksanów i leukotrienów. Reguluje zapalenie, krzepnięcie i napięcie naczyń. Suplementacja do 1000–1500 mg/dobę jest bezpieczna u zdrowych dorosłych; przy chorobach zapalnych wskazane jest raczej ograniczenie jego spożycia.
- Kwas arachidowy
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Kwas arjunowy to triterpenoid z kory Terminalia arjuna o udokumentowanych in vitro właściwościach antyoksydacyjnych – silniejszych niż witamina C. Hamuje enzymy CYP wątrobowe, co może powodować interakcje z lekami. Kliniczne badania dotyczą całego ekstraktu z kory, nie izolowanego kwasu arjunowego.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas azjatycki to triterpenoid z wąkrotki azjatyckiej o udokumentowanym (przedklinicznie) działaniu przeciwzapalnym, przeciwfibrotycznym i antyoksydacyjnym. Badania kliniczne z wyizolowaną substancją są dopiero w toku – dotychczasowe dowody pochodzą z modeli komórkowych i zwierzęcych.
- surowce roślinne
Kwas azjatykowy to aktywny triterpenoid wąkrotki azjatyckiej, który w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwfibryczne i antyoksydacyjne. Kliniczne potwierdzenie tych właściwości u ludzi jest nadal przedmiotem badań.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas azotowy w lekach pełni rolę substancji pomocniczej – reguluje pH i stabilizuje preparaty płynne. W gotowym produkcie jego ilość jest śladowa i kontrolowana. To silnie żrący związek, bezpieczny wyłącznie w odpowiednio niskich stężeniach.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas behenowy to substancja pomocnicza stosowana w tabletkach, maściach i kremach. Zagęszcza, emulguje i poprawia wchłanianie składników aktywnych. Jest uznany za bezpieczny przez FDA i EFSA, a jego doustna LD50 u szczurów przekracza 2000 mg/kg.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas bempediowy skutecznie obniża cholesterol LDL, wspierając terapię u osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. Działa przez hamowanie syntezy cholesterolu w wątrobie.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas benzoesowy to substancja pomocnicza stosowana w lekach i kosmetykach jako konserwant hamujący wzrost drobnoustrojów oraz regulator pH. Typowe stężenie w preparatach wynosi 0,05–0,2%. Stosowany wyłącznie w odmianie farmaceutycznej o czystości ≥99,5%.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas bionowy (laktobionowy) to substancja pomocnicza stosowana w lekach i kosmetykach. Stabilizuje preparaty, chelatuje metale, reguluje pH i nawilża. W dermokosmetyce działa łagodniej niż klasyczne AHA dzięki większej cząsteczce.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas borowy działa antyseptycznie i przeciwbakteryjnie, stosowany zewnętrznie w leczeniu stanów zapalnych skóry, oparzeń, trądziku i nadpotliwości, dostępny w różnych postaciach.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas bosweliowy – aktywny składnik żywicy Boswellia serrata – hamuje 5-lipoksygenazę i szlak NF-κB, łagodząc stany zapalne. Metaanalizy RCT potwierdzają skuteczność w chorobie zwyrodnieniowej stawów; badano go też w astmie i chorobach zapalnych jelit. W dawkach do 1000 mg/dobę jest dobrze tolerowany, choć bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i osób z ciężką chorobą wątroby lub nerek nie zostało ustalone.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas bursztynowy to naturalny metabolit cyklu Krebsa, niezbędny do produkcji ATP w mitochondriach. Działa też jako cząsteczka sygnałowa regulująca odporność i ekspresję genów. Badania kliniczne obejmują objawy menopauzy, wspomaganie wchłaniania żelaza i neuropatię cukrzycową, lecz dowody skuteczności są wciąż niewystarczające.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas chlorogenowy to polifenol z zielonej kawy i wielu roślin – silny antyoksydant wpływający na ciśnienie tętnicze, poziom glukozy i masę ciała. W badaniach klinicznych dawki 140–500 mg dziennie obniżały ciśnienie skurczowe o 5–10 mm Hg i wspierały redukcję wagi. Wymaga ostrożności przy lekach na cukrzycę i nadciśnienie.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas chlorowodorowy w lekach pełni rolę regulatora pH i czynnika tworzącego sole chlorowodorkowe, które lepiej się rozpuszczają i wchłaniają. Stosowany w iniekcjach, syropach i kroplach do oczu. W gotowym preparacie jest zneutralizowany lub obecny śladowo – pacjent nie odczuwa jego działania.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas chondroitynosiarkowy to składnik chrząstki stawowej stosowany w osteoartrozie. Hamuje enzymy degradujące chrząstkę i działa przeciwzapalnie. Badania kliniczne dają niejednoznaczne wyniki co do redukcji bólu; mocniejsze dowody dotyczą spowalniania zwężania szpary stawowej. Może nasilać działanie warfaryny – zawsze skonsultuj stosowanie z lekarzem lub farmaceutą.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas cytrynowy to organiczny kwas występujący w cytrusach i niezbędny w cyklu Krebsa. W farmacji pełni rolę regulatora kwasowości, a w suplementach zwiększa przyswajalność magnezu i wapnia. Działa antybakteryjnie, przeciwutleniająco oraz keratolitycznie. Przy stosowaniu należy uważać na podrażnienia skóry i oczu oraz na przeciwwskazania żołądkowe.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas D-asparaginowy to aminokwas działający na oś hormonalną – stymuluje wydzielanie LH i testosteronu. Badania kliniczne dają mieszane wyniki: u wytrenowanych mężczyzn nie poprawia składu ciała ani siły. Najlepsze dane dotyczą poprawy jakości nasienia u mężczyzn z problemami z płodnością.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas D-glukonowy i jego sole (glukoniany) stosuje się w suplementacji elektrolitów, leczeniu niedoboru wapnia, anemii z niedoboru żelaza oraz wspomagająco przy przeziębieniu. Glukoniany są dobrze tolerowane i wykazują korzystny profil wchłaniania w porównaniu z innymi solami mineralnymi.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas dehydrocholowy wspiera funkcjonowanie wątroby i dróg żółciowych, łagodząc dolegliwości trawienne i ułatwiając wydzielanie żółci. Stosowany w terapii niestrawności i zaburzeń trawienia.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas deoksycholowy skutecznie redukuje nadmiar tkanki tłuszczowej pod podbródkiem u dorosłych, poprawiając kontur twarzy. Stosowany jest jako roztwór do wstrzykiwań, rozbija komórki tłuszczowe.
- witaminy i minerały
DHA to kwas omega-3 niezbędny dla mózgu, oczu i serca. Organizm wytwarza go w ilościach śladowych – główne źródła to tłuste ryby i suplementy. Kobiety w ciąży potrzebują dodatkowych 200 mg/dobę. Wysokie dawki wymagają konsultacji lekarskiej ze względu na wpływ na krzepnięcie krwi i ciśnienie.
- witaminy i minerały
DPA to kwas omega-3 zajmujący miejsce między EPA a DHA w łańcuchu metabolicznym. Badania łączą wyższy poziom DPA we krwi z niższym ryzykiem chorób serca. W badaniach laboratoryjnych działa silniej przeciwzakrzepowo niż EPA i wytwarza mediatory wygaszające stan zapalny.
- witaminy i minerały
EPA (kwas eikozapentaenowy) to omega-3, którego organizm nie produkuje samodzielnie. Wspiera pracę serca, pomaga utrzymać prawidłowe trójglicerydy i ciśnienie krwi. Suplementy dostępne są w postaci oleju rybiego, algowego lub preparatów na receptę z etylem eikozapentaenowym.
- Kwas eikozatrienowy
Opis w przygotowaniu
- surowce roślinne
Kwas elagowy to polifenol z malin, granatów i orzechów. Działa głównie przez metabolity jelitowe – urolityny. Wykazuje właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne; może wchodzić w interakcje z lekami na cukrzycę i preparatami metabolizowanymi przez CYP450.
- Kwas fenylbenzimidazolosulfonowy
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Kwas fenylobenzimidazolosulfonowy (ensulizol) to wodpuszczalny filtr UVB pochłaniający promieniowanie w zakresie 290–320 nm. W UE dopuszczony do 8% stężenia w kosmetykach. Wykazuje bardzo niskie wchłanianie przez skórę i brak aktywności estrogennej. Wymaga łączenia z filtrami UVA dla pełnej ochrony szerokopasmowej.