Kwas azjatykowy

Czym jest kwas azjatykowy i skąd pochodzi?

Kwas azjatykowy to naturalny związek chemiczny należący do grupy pentacyklicznych saponin triterpenowych. Pozyskuje się go przede wszystkim z Centella asiatica – rośliny leczniczej znane pod nazwami wąkrotka azjatycka, Gotu Kola lub tygrysie ziele. Ta wieloletnia roślina z rodziny selerowatych (Apiaceae) rośnie dziko w tropikalnych regionach Azji, Afryce równikowej, na Madagaskarze, w Australii oraz w Ameryce Środkowej i Południowej.

W samej roślinie kwas azjatykowy nie jest jedynym cennym składnikiem. Towarzyszą mu inne związki triterpenowe – azjatykozyd, madekasozyd, kwas madekasowy, bramozyd, braminozyd, centellozyd, tankunizyd i scefoleozyd – a także flawonoidy (np. kwercetyna, apigenina), kwasy fenolowe, fitosterole, aminokwasy oraz witaminy A, C, E i K. Spośród wszystkich tych związków to właśnie kwas azjatykowy, obok azjatykozydu, madekasozydu i kwasu madekasowego, wywiera największy wpływ na gojenie ran i regenerację skóry.

W czystej postaci kwas azjatykowy to biały lub beżowy proszek, bezwonny, dobrze rozpuszczalny w etanolu i rozpuszczalnikach organicznych, ale słabo w wodzie. Ta ostatnia właściwość ma znaczenie praktyczne – ogranicza jego biodostępność w produktach wodnistych, dlatego producenci kosmetyków stosują specjalne systemy nośnikowe poprawiające przenikanie składnika przez skórę.

Jak kwas azjatykowy działa na skórę?

Mechanizm działania kwasu azjatykowego jest wielokierunkowy. Najprościej mówiąc – pobudza skórę do naprawy i ochrony siebie samej, działając na kilku poziomach jednocześnie.

• Synteza kolagenu – stymuluje produkcję kolagenu typu I (odpowiedzialnego za jędrność i elastyczność) oraz typu III (biorącego udział w zabliźnianiu ran). Jednocześnie hamuje aktywność metaloproteinaz macierzowych (MMP) – enzymów rozkładających kolagen – co zapobiega jego nadmiernemu rozpadowi.
• Proliferacja fibroblastów – pobudza komórki skóry odpowiedzialne za produkcję składników macierzy pozakomórkowej, w tym fibronektyny i glikozaminoglikanów.
• Nawilżenie – zwiększa syntezę kwasu hialuronowego, co wzmacnia barierę naskórkową i poprawia zdolność skóry do zatrzymywania wody.
• Działanie antyoksydacyjne – neutralizuje wolne rodniki, chroniąc komórki skóry przed stresem oksydacyjnym wywołanym m.in. promieniowaniem UV. Aktywność przeciwutleniająca ekstraktu z Centella asiatica jest porównywalna z aktywnością witaminy C.
• Działanie przeciwzapalne – łagodzi zaczerwienienia i podrażnienia, m.in. poprzez hamowanie COX-2 (cyklooksygenazy-2) i modulację szlaku NF-κB.
• Działanie antybakteryjne i przeciwgrzybicze – wykazuje aktywność wobec bakterii takich jak Escherichia coli, Staphylococcus aureus i Proteus vulgaris oraz grzybów, np. Candida albicans.

W jakich produktach znajdziesz kwas azjatykowy?

Kwas azjatykowy lub ekstrakty z Centella asiatica można spotkać w bardzo różnorodnych produktach – zarówno aptecznych, jak i kosmetycznych.

• Kremy i serum anti-aging – stosowane przy cerze dojrzałej, zmęczonej, pozbawionej elastyczności. Regularne stosowanie przez 2–3 miesiące może poprawiać gęstość i sprężystość skóry.
• Preparaty na blizny i rozstępy – maści, żele i balsamy wspomagające remodeling tkanki łącznej.
• Produkty do cery trądzikowej – dzięki właściwościom antybakteryjnym i przeciwzapalnym pomaga ograniczać stany zapalne i powstawanie nowych wykwitów.
• Kosmetyki do cery wrażliwej i reaktywnej – toniki, pianki, płyny micelarne, bazy pod makijaż wzbogacone ekstraktem z wąkrotki azjatyckiej.
• Preparaty na cellulit i obrzęki nóg – kwas azjatykowy poprawia mikrokrążenie skórne, wzmacnia ścianki naczyń krwionośnych i zmniejsza ich przepuszczalność, co przekłada się na redukcję cellulitu i uczucia ciężkich nóg.
• Suplementy diety z Gotu Kola – stosowane doustnie w celu wsparcia funkcji poznawczych, poprawy pamięci i jakości snu. Typowe dawki ekstraktu wynoszą 60–180 mg dziennie.

Na etykietach kosmetyków kwas azjatykowy znajdziesz pod nazwą INCI: Asiatic Acid. Stężenie w produktach kosmetycznych wynosi zazwyczaj 0,01–1%. W preparatach farmaceutycznych stosowany jest często jako składnik kompleksu TECA (połączenie azjatykozydu, kwasu azjatykowego i madekasowego).

Kto może skorzystać z preparatów z kwasem azjatykowym?

Kwas azjatykowy sprawdza się w bardzo różnych sytuacjach. Skóra sucha, pozbawiona blasku i elastyczności zyska na nawilżeniu i poprawie napięcia. Cera trądzikowa skorzysta z właściwości antybakteryjnych i przeciwzapalnych. Osoby z bliznami pooperacyjnymi lub przerostowymi, a także z rozstępami po ciąży lub szybkim wzroście, mogą liczyć na wsparcie w procesie remodelingu tkanek.

W medycynie tradycyjnej wąkrotka azjatycka od stuleci stosowana była również przy niewydolności żylnej nóg, poprawie koncentracji i procesów zapamiętywania oraz leczeniu chorób skórnych. Współczesne badania na modelach zwierzęcych potwierdzają potencjał kwasu azjatykowego m.in. w ochronie wątroby (działanie hepatoprotekcyjne), neuroprotekcji i regulacji metabolizmu glukozy. To obszary wymagające dalszych badań klinicznych, ale dające nadzieję na szerokie zastosowanie tego związku w przyszłości.

Podsumowanie

Kwas azjatykowy to jeden z lepiej przebadanych naturalnych składników aktywnych dostępnych w aptekach i drogeriach. Jego wielokierunkowe działanie – od stymulacji kolagenu, przez nawilżenie i gojenie ran, po ochronę antyoksydacyjną – sprawia, że przydaje się przy wielu różnych problemach skórnych. Jest dobrze tolerowany przez większość typów skóry, a ryzyko działań niepożądanych przy standardowych stężeniach jest minimalne. Warto szukać go w składach kremów anti-aging, preparatów na blizny i rozstępy oraz produktów do cery wrażliwej i trądzikowej. Efektów nie należy jednak oczekiwać z dnia na dzień – regularne stosowanie przez co najmniej 4–8 tygodni to klucz do zauważalnych rezultatów.