Kwas arjunowy

Czym jest kwas arjunowy i skąd pochodzi?

Kwas arjunowy (synonim: arjuntriterpenic acid) to triterpenoid sapogeninowy – naturalny związek organiczny z grupy terpenów – pozyskiwany przede wszystkim z kory drzewa Terminalia arjuna, rosnącego dziko w Indiach i Azji Południowej⁵. Związek ten należy do frakcji triterpenoidowej razem z arjungeninę, kwasem arjunolowym i terminic acid; wszystkie te składniki są wyizolowane z alkoholowego ekstraktu kory⁵. Kwas arjunowy występuje nie tylko w korze, ale też w owocach i korzeniach tej rośliny⁶⁷.

Warto wiedzieć, że ten sam związek chemiczny zidentyfikowano też w korzeniach Sanguisorba officinalis (krwawnica lekarska, roślina z rodziny różowatych), co potwierdza, że kwas arjunowy nie jest substancją wyłącznie ajurwedyjską⁸. Jednak to właśnie kora T. arjuna pozostaje jego głównym źródłem w preparatach dostępnych na rynku.

W tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej kora T. arjuna była używana od stuleci w postaci odwarów i proszków przy dolegliwościach serca, nadciśnieniu, kołataniu serca i bólach w klatce piersiowej⁹. Kwas arjunowy uznawany jest za jeden z głównych składników odpowiedzialnych za te właściwości.

Jak działa kwas arjunowy w organizmie?

Podstawowym, najlepiej udokumentowanym mechanizmem działania kwasu arjunowego jest neutralizacja wolnych rodników i hamowanie stresu oksydacyjnego. W badaniach in vitro (laboratoryjnych) wykazał on silniejsze działanie antyoksydacyjne niż kwas askorbinowy (witamina C) w czterech niezależnych testach: peroksydacji lipidów mikrosomalnych, zmiataniu rodników DPPH, ochronie erytrocytów przed hemolizą wywołaną nadtlenkiem wodoru oraz utlenianiu DCFH₂-DA². Jedynym wyjątkiem był test autooksydacyjnej hemolizy erytrocytów, gdzie różnica nie była istotna statystycznie².

Właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne – co mówią badania?

Kwas arjunowy wykazuje w badaniach laboratoryjnych słabe hamowanie enzymów cyklooksygenazy: wartość IC₅₀ wynosi około 36 µM dla COX-1 i około 253 µM dla COX-2¹⁰. Cyklooksygenazy odpowiadają za syntezę prostaglandyn – mediatorów stanu zapalnego i bólu. Dla porównania: klasyczne leki przeciwzapalne działają zwykle przy znacznie niższych stężeniach, więc hamowanie COX przez kwas arjunowy jest słabe i jego znaczenie kliniczne pozostaje niepewne.

W tych samych badaniach stwierdzono aktywność przeciwbakteryjną wobec bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych, z wartościami MIC (minimalne stężenie hamujące wzrost) między 1,9 a 15,6 µg/mL¹⁰. Nie stwierdzono działania mutagennego w standardowym teście Salmonella (TA 98)¹⁰. Oba wyniki dotyczą wyłącznie warunków laboratoryjnych.

W neutrofilach (białych krwinkach układu odpornościowego) kwas arjunowy ograniczał uwalnianie reaktywnych form tlenu – zarówno anionorodnika ponadtlenkowego (test NBT), jak i kwasu podchlorawego (test chemiluminescencji z luminolem)¹¹¹². Mechanizm ten – tłumienie tzw. wybuchu oksydacyjnego neutrofilów – jest postulowanym wyjaśnieniem potencjalnego działania kardioprotekcyjnego.

Potencjalne działanie kardioprotekcyjne – co wykazały badania kliniczne?

Badania kliniczne dotyczą całego ekstraktu z kory T. arjuna, a nie izolowanego kwasu arjunowego – to ważne rozróżnienie. Ekstrakt zawiera wiele składników aktywnych (triterpenoidy, glikozydy, flawonoidy, taniny), a kwas arjunowy jest jednym z nich.

W tygodniowym, podwójnie ślepym, skrzyżowanym badaniu kontrolowanym placebo z udziałem 58 osób z dławicą piersiową ekstrakt z T. arjuna zmniejszył liczbę epizodów dławicy i zwiększył tolerancję wysiłku. Efekt był porównywalny ze standardowym lekiem – izosorbidu monoazotanem³. W trwającym trzy miesiące badaniu z udziałem 40 pacjentów po zawale serca powikłanym niedokrwienną niedomykalnością mitralną ekstrakt poprawił funkcję serca i zmniejszył objawy dławicy³.

W oddzielnym badaniu klinicznym ekstrakt z kory (bogaty w kwas arjunowy i arjunolowy) istotnie poprawił całkowitą liczbę płytek krwi i profil lipidowy u pacjentów z chorobą wieńcową¹³. Efekty te są przypisywane frakcji triterpenoidowej, w tym kwasowi arjunowemu, jako składnikowi o działaniu hipotensyjnym i kardioprotekcyjnym¹⁴.

Aktywność przeciwnowotworowa – wstępne dane

W badaniach laboratoryjnych na liniach komórkowych kwas arjunowy wykazał aktywność cytotoksyczną wobec komórek raka jamy ustnej, jajnika i wątroby¹⁵¹⁶. Są to wyłącznie wyniki in vitro – nie ma żadnych badań klinicznych z udziałem ludzi potwierdzających skuteczność kwasu arjunowego w leczeniu nowotworów. Takich danych nie należy interpretować jako dowodu na działanie przeciwrakowe u człowieka.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Preparat zawierający ekstrakt z T. arjuna (z kwasem arjunowym) nie jest substytutem leków kardiologicznych. Jeśli odczuwasz bóle w klatce piersiowej, kołatanie serca, duszność lub obrzęki kończyn – skontaktuj się z lekarzem, zamiast sięgać po suplementy.

Bezwzględnie skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem, jeśli:

• przyjmujesz leki na serce, nadciśnienie, cukrzycę, zaburzenia krzepnięcia (np. warfarynę) lub leki immunosupresyjne – ze względu na ryzyko interakcji przez hamowanie CYP3A4, CYP2D6 i CYP2C9⁴;
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak danych dotyczących bezpieczeństwa w tych grupach¹⁸;
• masz chorobę wątroby lub nerek – enzymy CYP są zlokalizowane w wątrobie, a ich hamowanie może być bardziej nasilone przy uszkodzeniu tego narządu¹⁸;
• jesteś dzieckiem – brak danych dotyczących bezpieczeństwa i dawkowania w tej grupie wiekowej¹⁸.

Jeśli po rozpoczęciu stosowania preparatów z T. arjuna zauważysz nieoczekiwane objawy – np. zawroty głowy, nagłe zmiany ciśnienia, żółtaczka, nudności lub nasilone krwawienia – przerwij stosowanie i niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem.

Kwas arjunowy to interesujący związek o dobrze udokumentowanych właściwościach antyoksydacyjnych w warunkach laboratoryjnych i obiecującym potencjale kardioprotekcyjnym – jednak ten potencjał potwierdzono jak dotąd głównie dla całego ekstraktu z T. arjuna, nie dla izolowanej substancji. Jeśli rozważasz suplementację, wybieraj preparaty standaryzowane na zawartość triterpenoidów, sprawdzaj skład i zawsze informuj lekarza prowadzącego o wszystkich przyjmowanych suplementach, szczególnie jeśli leczysz się kardiologicznie.