Kwas deoksycholowy – porównanie substancji czynnych

Kwas deoksycholowy, chenodeoksycholowy i ursodeoksycholowy to kwasy żółciowe o odmiennych zastosowaniach: od medycyny estetycznej po leczenie schorzeń wątroby i dróg żółciowych.

Kwas deoksycholowy i pokrewne kwasy żółciowe – przegląd i podobieństwa

Kwas deoksycholowy, kwas chenodeoksycholowy oraz kwas ursodeoksycholowy należą do grupy kwasów żółciowych, czyli związków naturalnie obecnych w organizmie człowieka. Wszystkie te substancje odgrywają ważną rolę w trawieniu tłuszczów, a w medycynie wykorzystywane są w różnych celach terapeutycznych. Wspólne cechy tych kwasów to m.in. pochodzenie z przemian cholesterolu i zdolność wpływania na metabolizm tłuszczów¹²³. Jednak ich zastosowanie, forma podania oraz wskazania znacznie się różnią.

Wskazania do stosowania – kiedy sięgamy po dany kwas żółciowy?

• Kwas deoksycholowy jest wykorzystywany przede wszystkim w medycynie estetycznej. Stosuje się go do leczenia umiarkowanej lub ciężkiej wypukłości podbródka (tzw. drugi podbródek), gdy problem wynika z nadmiaru tkanki tłuszczowej i negatywnie wpływa na samopoczucie dorosłego pacjenta⁴.
• Kwas chenodeoksycholowy jest lekiem specjalistycznym, stosowanym w terapii wrodzonych zaburzeń syntezy kwasów żółciowych, takich jak ksantomatoza mózgowo-ścięgnista (CTX). Można go stosować zarówno u dzieci od 1. miesiąca życia, jak i u dorosłych⁵.
• Kwas ursodeoksycholowy jest szeroko stosowany w leczeniu chorób wątroby i dróg żółciowych, m.in. do rozpuszczania cholesterolowych kamieni żółciowych, leczenia pierwotnej marskości żółciowej wątroby, innych chorób wątroby i dróg żółciowych, a także w zaburzeniach związanych z mukowiscydozą u dzieci i młodzieży⁶⁷.

Warto podkreślić, że kwas deoksycholowy podawany jest wyłącznie podskórnie i tylko u dorosłych, natomiast kwasy chenodeoksycholowy i ursodeoksycholowy stosuje się doustnie, również u dzieci (odpowiednio od 1. miesiąca życia lub od 6. roku życia w zależności od wskazania i preparatu)⁸⁹¹⁰.

Mechanizm działania i różnice w wpływie na organizm

Wszystkie trzy substancje należą do kwasów żółciowych, ale ich działanie terapeutyczne jest odmienne:

• Kwas deoksycholowy działa miejscowo po wstrzyknięciu – rozbija błonę komórkową komórek tłuszczowych (adipocytów), co prowadzi do ich zniszczenia i usunięcia przez organizm. Skutkiem jest redukcja nadmiaru tkanki tłuszczowej pod skórą¹¹.
• Kwas chenodeoksycholowy stosowany doustnie działa jako substytut brakującego kwasu żółciowego, co umożliwia zahamowanie nieprawidłowej syntezy innych związków i poprawia gospodarkę tłuszczową organizmu u osób z rzadkimi defektami genetycznymi¹².
• Kwas ursodeoksycholowy wpływa na zmniejszenie stężenia cholesterolu w żółci, dzięki czemu może rozpuszczać kamienie żółciowe. Ponadto działa ochronnie na komórki wątroby i dróg żółciowych, poprawiając ich funkcjonowanie i ograniczając uszkodzenia¹³¹⁴.

Pod względem farmakokinetyki (czyli tego, jak lek zachowuje się w organizmie) również obserwujemy istotne różnice. Kwas deoksycholowy po podaniu podskórnym szybko się wchłania, osiągając najwyższe stężenie w osoczu w ciągu kilku minut, a następnie jest eliminowany przez wątrobę i drogi żółciowe. Kwasy chenodeoksycholowy i ursodeoksycholowy po podaniu doustnym są częściowo wchłaniane w jelicie, metabolizowane w wątrobie i wydalane głównie z kałem¹²³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje mają przeciwwskazania związane z nadwrażliwością na dany kwas żółciowy lub składniki pomocnicze. Jednak w szczegółach różnią się między sobą:

• Kwas deoksycholowy nie powinien być stosowany u osób z infekcją w miejscu planowanego zabiegu ani u dzieci i młodzieży¹⁵.
• Kwas chenodeoksycholowy jest przeciwwskazany w przypadku nadwrażliwości, a także zaleca się ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu innych leków oraz u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują antykoncepcji¹⁶¹⁷.
• Kwas ursodeoksycholowy nie może być stosowany u osób z ostrym zapaleniem pęcherzyka żółciowego, niedrożnością dróg żółciowych, zwapniałymi kamieniami czy zaburzeniami czynności pęcherzyka żółciowego. W przypadku leczenia kamieni żółciowych u kobiet zaleca się niehormonalne metody antykoncepcji¹⁸¹⁹.

Warto zauważyć, że podczas stosowania kwasu deoksycholowego należy zachować szczególną ostrożność, aby uniknąć powikłań takich jak uszkodzenie nerwów czy martwica skóry, które mogą się pojawić przy nieprawidłowej technice wstrzyknięcia²⁰.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i innych grup szczególnego ryzyka

Porównując bezpieczeństwo stosowania u różnych grup pacjentów, widoczne są wyraźne różnice:

• Kwas deoksycholowy jest przeznaczony wyłącznie dla dorosłych. Nie zaleca się jego stosowania u dzieci, młodzieży, kobiet w ciąży oraz karmiących piersią⁸²¹.
• Kwas chenodeoksycholowy można stosować u dzieci od 1. miesiąca życia, młodzieży i dorosłych. W ciąży nie jest zalecany, a u kobiet karmiących decyzję o leczeniu należy podjąć indywidualnie⁵²².
• Kwas ursodeoksycholowy może być stosowany u dzieci (np. w mukowiscydozie od 6. roku życia lub nawet od 1. miesiąca życia w przypadku zawiesiny doustnej), a także u kobiet w ciąży w określonych wskazaniach, choć w pierwszym trymestrze należy zachować szczególną ostrożność⁷²³. U kobiet karmiących piersią ryzyko dla dziecka jest bardzo małe²⁴.

W przypadku osób starszych, pacjentów z zaburzeniami pracy nerek czy wątroby, dla wszystkich tych substancji zaleca się indywidualne podejście i monitorowanie leczenia. Dla kwasu deoksycholowego nie ma konieczności zmiany dawkowania w zaburzeniach nerek lub wątroby, ale dla pozostałych kwasów żółciowych – szczególnie u osób z chorobami współistniejącymi – kontrola jest niezbędna⁸²⁵.

Podsumowanie – kluczowe różnice i podobieństwa między kwasem deoksycholowym, chenodeoksycholowym i ursodeoksycholowym