Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
InterakcjeIndeks substancji czynnych
na literę “A”
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Alfa-amylaza to enzym trzustkowy i ślinowy rozkładający skrobię na cukry proste. Jej inhibitory – jak akarboza – stosuje się w leczeniu cukrzycy typu 2. Niski poziom amylazy we krwi wiąże się z ryzykiem insulinooporności i zespołu metabolicznego.
- syntetyczne i biologiczne
Alfa-arbutyna hamuje tyrozynazę – enzym odpowiedzialny za produkcję melaniny – co pomaga rozjaśniać przebarwienia i wyrównywać koloryt skóry. Jest ponad 10-krotnie silniejsza od zwykłej arbutyny, bezpieczna w stężeniu do 2% w kremach, dobrze tolerowana i skuteczna zwłaszcza w połączeniu z innymi składnikami rozjaśniającymi.
- syntetyczne i biologiczne
Alfa-galaktozydaza to enzym trawienny rozkładający cukry złożone z roślin strączkowych i warzyw, które powodują wzdęcia i gazy. Jej rekombinowana forma jest jednocześnie lekiem stosowanym w chorobie Fabry'ego – rzadkiej chorobie genetycznej prowadzącej do uszkodzenia nerek, serca i układu nerwowego.
- syntetyczne i biologiczne
Alfa-glukan to polisacharyd glukozowy obecny m.in. w skrobi i grzybach. Wpływa na trawienie węglowodanów, może działać prebiotycznie i – w formie grzybowej (AHCC) – wykazuje wstępny potencjał immunomodulujący, choć dowody kliniczne są jeszcze skąpe.
- syntetyczne i biologiczne
Alfa-glukozyl hesperydyna to lepiej przyswajalna forma hesperydyny z cytrusów. Obniża trójglicerydy i LDL-cholesterol, wykazuje działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. EFSA dopuściła ją jako bezpieczny składnik żywności do 364 mg dziennie dla dorosłych.
- syntetyczne i biologiczne
AAKG to substancja lecznicza stosowana w suplementacji sportowej, która ma wpływ na poprawę wydolności fizycznej i regenerację mięśni. Jest to połączenie argininy i alfa-ketoglutaranu, które zwiększa przepływ krwi i dostarczenie tlenu do mięśni.
- syntetyczne i biologiczne
Alfa-laktoalbumina to białko serwatkowe o najwyższej wśród białek pokarmowych zawartości tryptofanu (~48 mg/g). Wspiera syntezę serotoniny i melatoniny, poprawia jakość snu oraz nastrój, działa jako nośnik minerałów i uwalnia biopeptydowy o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym. Stosowana w mieszankach dla niemowląt i suplementach dla dorosłych.
- syntetyczne i biologiczne
Alfa-pinen to terpen z olejków eterycznych roślin iglastych i ziół. Badania laboratoryjne i na zwierzętach wskazują na działanie przeciwzapalne, bronchodilatacyjne, neuroprotekcyjne i przeciwdrobnoustrojowe, jednak potwierdzające dane kliniczne u ludzi są nadal ograniczone.
- syntetyczne i biologiczne
Alfakalcydol, aktywna pochodna witaminy D, reguluje poziom wapnia i fosforu, wspierając zdrowie kości. Stosowany przy niedoborach i chorobach nerek, ważny w terapii dzieci i dorosłych.
Alfaksalon to neurosteroid stosowany w weterynarii jako środek uspokajający, nasenny i anestetyczny. Działa przez modulację receptorów GABA-A, powodując sedację i znieczulenie o szybkim początku i krótkim czasie działania.
Alfaprostol to syntetyczny analog prostaglandyny F2α stosowany w weterynarii do regulacji rozrodu zwierząt gospodarskich. Wykazuje działanie luteolityczne, indukuje ruję, aborcję i leczy schorzenia macicy.
- syntetyczne i biologiczne
Alfuzosyna łagodzi objawy łagodnego rozrostu gruczołu krokowego, poprawiając przepływ moczu i komfort życia. Stosowana głównie w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu.
- surowce roślinne
Algi błękitne (spirulina, AFA) to bogate w białko, żelazo i fikojaninę suplementy z wstępnymi dowodami na wspieranie profilu lipidowego i ciśnienia krwi. Kluczowe ryzyko to zanieczyszczenie mikrocystynami i ciężkimi metalami – zawsze wybieraj preparaty od zweryfikowanych producentów.
- surowce roślinne
Algi brunatne zawierają fukoidan, fukoksantynę i florotaniny o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym potwierdzonym głównie w badaniach laboratoryjnych. Dane z badań klinicznych u ludzi są ograniczone. Wysoka zawartość jodu wymaga ostrożności przy chorobach tarczycy.
- surowce roślinne
Algi czerwone (Lithothamnion calcareum) dostarczają wapnia, magnezu i ponad 70 pierwiastków śladowych. Stosuje się je jako suplement wspierający kości, stawy i układ pokarmowy oraz jako naturalny środek zobojętniający kwasy.
- surowce roślinne
Algi morskie zawierają kwasy omega-3 (EPA, DHA), fukoidan, karotenoidy i flukotaniny. Dostępne jako wyciąg z alg Laminaria digitata, proszek z czerwonych alg czy wyciąg z alg złotych. Większość danych o ich działaniu pochodzi z badań laboratoryjnych.
- surowce roślinne
Algi oceaniczne zawierają kwasy DHA i EPA, karotenoidy oraz polisacharydy siarczkowane badane pod kątem działania przeciwutleniającego, przeciwzapalnego i przeciwdrobnoustrojowego. Wyciągi z alg dostępne są w suplementach i dermokosmetykach; badania kliniczne u ludzi trwają.
- syntetyczne i biologiczne
Alginian magnezu to substancja z brunatnych alg, która w żołądku tworzy żelową barierę blokującą refluks kwasu. Stosuje się go w GERD, refluksie krtaniowo-gardłowym i u niemowląt z ulewaniem. Nie zawiera sodu – ważna zaleta dla osób na diecie niskosodowej. Przed zastosowaniem w chorobie nerek lub przy jednoczesnym przyjmowaniu leków warto skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem.
- syntetyczne i biologiczne
Alginian potasu to sól kwasu alginowego z alg morskich. Tworzy żelową „tratwę" w żołądku, która blokuje refluks kwasu do przełyku. Działa czysto fizycznie – bez wchłaniania do krwi. Stosowany w lekach na zgagę i refluks żołądkowo-przełykowy (GERD), dostępnych bez recepty.
- syntetyczne i biologiczne
Alginian sodu skutecznie łagodzi zgagę i objawy refluksu żołądkowo-przełykowego, tworząc ochronną barierę w przełyku. Stosowany doustnie, jest odpowiedni dla dorosłych i dzieci powyżej 12 lat.
- syntetyczne i biologiczne
Alginian wapnia pochodzi z brunatnych wodorostów i tworzy żel, który działa miejscowo – w ranach absorbuje wydzielinę i wspomaga gojenie, a w preparatach na refluks tworzy barierę mechaniczną w żołądku blokującą cofanie się kwasu do przełyku. Uznawany za bezpieczny, w tym w ciąży i podczas karmienia piersią.
Aliskiren obniża ciśnienie krwi, działając na układ renina-angiotensyna-aldosteron. Stosowany w terapii nadciśnienia, pomaga zmniejszyć ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych.
- syntetyczne i biologiczne
Alitretynoina to retynoid stosowany w leczeniu ciężkiego, przewlekłego wyprysku rąk u dorosłych. Wyróżnia się skutecznością przy oporności na inne terapie, ale wymaga ostrożności ze względu na działanie teratogenne.
- syntetyczne i biologiczne
Alkaloidy tropanowe – atropina, skopolamina, hioscyjamina – blokują receptory muskarynowe acetylocholiny, co wykorzystuje się leczniczo w bradykardii, chorobie lokomocyjnej, kurczu mięśni gładkich i POChP. Stosowane wyłącznie jako leki Rx pod nadzorem lekarza.
- surowce roślinne
Alkanna barwierska to roślina śródziemnomorska, której wyciąg z korzenia zawiera alkannin i shikonin – związki badane pod kątem działania przeciwzapalnego i gojenia ran. Roślina zawiera też toksyczne alkaloidy pirolizydynowe, dlatego preparaty doustne są ryzykowne, a stosowanie zewnętrzne wymaga ostrożności.
- syntetyczne i biologiczne
Alkiloglicerole to lipidy eterowe z oleju z wątroby rekina, szpiku kostnego i mleka matki. Wspierają odporność, hematopoezę i ochronę błon komórkowych. W badaniach klinicznych stosowano dawki 100–500 mg dwa razy dziennie; krótkotrwałe stosowanie jest dobrze tolerowane, ale duże dawki mogą podnosić cholesterol.
- Alkohol 2,4-dichlorobenzylowy
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Alkohol benzylowy to substancja lecznicza stosowana w leczeniu chorób skóry, takich jak trądzik i łuszczyca. Ma właściwości antybakteryjne i przeciwzapalne.
- syntetyczne i biologiczne
Alkohol cetostearylowy to biała, woskowa substancja pomocnicza w kremach i maściach. Działa jako emulgator, zagęstnik i emolient – stabilizuje emulsje, nadaje preparatom odpowiednią konsystencję i tworzy ochronną warstwę na skórze. Jest uznawany za bezpieczny; rzadko wywołuje reakcje alergiczne.
- syntetyczne i biologiczne
Alkohol cetylostearylowy to substancja pomocnicza w kremach, maściach i emulsjach aptecznych. Stabilizuje preparaty, zagęszcza je i działa emolientowo. Uznany za bezpieczny przez CIR i regulacje UE; rzadko powoduje kontaktowe zapalenie skóry.
- syntetyczne i biologiczne
Alkohol cetylowy to woskowy alkohol tłuszczowy C16 stosowany w kremach, maściach i czopkach jako emulgator, zagęstnik i emolient. Nie wysusza skóry – tworzy barierę zatrzymującą wilgoć. Uznawany za bezpieczny przez FDA i panel CIR; rzadko może powodować reakcje alergiczne u osób z wrażliwą skórą.
- Alkohol denaturowany
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Alkohol izopropylowy to skuteczny środek dezynfekujący o szerokim zastosowaniu w higienie i odkażaniu, ceniony za silne działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze.
- syntetyczne i biologiczne
Alkohol poliwinylowy (PVA) to syntetyczny polimer stosowany jako substancja pomocnicza w tabletkach, kroplach do oczu i preparatach o kontrolowanym uwalnianiu. Posiada status GRAS nadany przez FDA, jest oceniony jako bezpieczny przez EFSA, a dopuszczalne dzienne spożycie według WHO wynosi 50 mg/kg masy ciała. W organizmie praktycznie się nie wchłania – ponad 98% podanej doustnie ilości jest wydalane z kałem.
- syntetyczne i biologiczne
Alkohol stearylowy to długołańcuchowy alkohol tłuszczowy stosowany w kremach, maściach i tabletkach jako zagęstnik, emollient i stabilizator emulsji. Jest bezpieczny w stężeniu do 8% w/w, ujęty w farmakopei EP i USP, a kontaktowe zapalenie skóry należy do rzadkich działań niepożądanych.
- surowce roślinne
Allicyna to aktywny związek siarkoorganiczny z czosnku, powstający po jego zmiażdżeniu. Może przyczyniać się do obniżenia LDL-cholesterolu i ciśnienia krwi, hamuje agregację płytek i wykazuje właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Jest niestabilna – szybko ulega przemianie w organizmie do aktywnych metabolitów.
- syntetyczne i biologiczne
Alanina to aminokwas uczestniczący w produkcji glukozy i syntezie karnozyny. β-alanina w dawkach 1,6–6,4 g/dobę może zwiększyć wydolność podczas intensywnego wysiłku. Może powodować przejściowe mrowienie skóry. Osoby z cukrzycą powinny stosować ją ostrożnie.