Malwa czarna

Czym jest malwa czarna i skąd pochodzi?

Malwa czarna (Alcea rosea var. nigra) to roślina jednoroczna lub dwuletnia z rodziny ślazowatych (Malvaceae), naturalne wywodząca się z rejonu Morza Śródziemnego – Azji Mniejszej i Półwyspu Bałkańskiego. W Polsce spotykana jest głównie jako roślina ozdobna, choć od wieków ceniona jest również w ziołolecznictwie. Polacy nazywają ją niekiedy prawoślazem ogrodowym, malwą ogrodową lub polskim hibiskusem.

Roślina osiąga imponującą wysokość – nawet 2,5–3 metrów w drugim roku uprawy. Jej łodyga jest prosta, gruba i gęsto owłosiona, a liście mają charakterystyczny kształt dłoniasto-klapowany. Największą ozdobą są kwiaty: ciemnopurpurowe, niemal czarne, o średnicy do 10 cm, z kremowym środkiem tworzącym efektowny kontrast. Kwitną od czerwca do września. Co ważne – w celach leczniczych używa się wyłącznie kwiatu odmiany o czarnych płatkach, znanych w nomenklaturze naukowej jako Flos Malvae arboreae. To właśnie one zawierają najwyższe stężenie aktywnych składników.

Co zawierają kwiaty malwy czarnej?

Bogaty skład chemiczny kwiatów malwy czarnej to podstawa jej wszechstronnego działania. Surowiec zawiera:

• Substancje śluzowe (8–12%) – złożone polisacharydy tworzące ochronny film na błonach śluzowych; działają osłaniająco i kojąco.
• Antocyjany – glikozydy i diglikozydy delfinidyny, malwidyny i petunidyny; odpowiadają za czarną barwę kwiatów, wykazują silne działanie antyoksydacyjne i uszczelniają naczynia krwionośne.
• Flawonoidy – pochodne kwercetyny, kemferolu i mirycetyny; działają przeciwzapalnie i wspierają krążenie.
• Fitoestrogeny – związki o budowie zbliżonej do żeńskich hormonów płciowych; regulują gospodarkę estrogenową.
• Garbniki, pektyny i taniny – substancje ściągające, sprzyjające regeneracji nabłonka i błon śluzowych.
• Fenolokwasy, żywice, sole mineralne oraz śladowe ilości olejku eterycznego o subtelnym działaniu antyseptycznym.

Warto podkreślić, że ciemna barwa kwiatów nie jest przypadkowa – im ciemniejszy kwiat, tym wyższe stężenie antocyjanów i innych związków aktywnych. Dlatego właśnie odmiana czarna jest preferowanym surowcem zielarskim.

Na co pomaga malwa czarna? Działanie i zastosowanie

Działanie kwiatów malwy czarnej jest wielokierunkowe. Najprościej mówiąc – roślina ta wspiera wszędzie tam, gdzie potrzeba ochrony i regeneracji błon śluzowych.

Drogi oddechowe i kaszel
Substancje śluzowe powlekają błonę śluzową jamy ustnej, gardła i górnych dróg oddechowych, chroniąc je przed podrażnieniem i ograniczając odruch kaszlowy. Jednocześnie rozrzedzają zalegającą wydzielinę, ułatwiając jej odkrztuszanie. Kwiat malwy czarnej stosowany jest przy kaszlu, chrypce, zapaleniu migdałków i krtani, nieżycie oskrzeli oraz przeziębieniu i grypie. Przy bólu gardła szczególnie skuteczne jest powolne popijanie ciepłego naparu małymi łykami.

Przewód pokarmowy
Działanie osłaniające śluzy rozciąga się również na błony śluzowe żołądka i jelit. Napary z kwiatów malwy łagodzą podrażnienia śluzówki żołądka, pomagają przy niestrawności, refluksie, nadkwaśności, nieżycie jelit, a nawet zespole jelita drażliwego. Garbniki i pektyny dodatkowo wspierają regenerację nabłonka jelitowego.

Naczynia krwionośne i krążenie
Antocyjany zawarte w kwiatach wzmacniają kruche ścianki naczyń krwionośnych, stabilizują śródbłonki żył i tętnic oraz zapobiegają powstawaniu wewnętrznych krwawień i wysięków. Wyciągi z malwy wspierają również prawidłowe krążenie w naczyniach krwionośnych oczu.

Oczy
Chłodne kompresy z naparu kwiatów malwy czarnej przynoszą ulgę zmęczonym, opuchniętym i piekącym oczom – szczególnie u osób pracujących długo przed ekranem komputera. Stosuje się je również przy zapaleniu spojówek i podrażnieniach gałki ocznej.

Malwa czarna w pielęgnacji skóry

Kwiaty malwy czarnej to ceniony składnik kosmetyki naturalnej. Działanie zewnętrzne opiera się na kilku mechanizmach:

• Nawilżanie i ochrona – substancje śluzowe tworzą na skórze film chroniący przed nadmiernym wysuszeniem, przywracając cerze miękkość i blask.
• Łagodzenie podrażnień – flawonoidy i antocyjany zmniejszają zaczerwienienia i stany zapalne, sprawdzając się przy cerze trądzikowej i naczynkowej.
• Działanie antyoksydacyjne – neutralizacja wolnych rodników pomaga opóźnić procesy starzenia się skóry, dlatego ekstrakty z malwy czarnej znajdziesz w kremach przeciwzmarszczkowych.
• Regeneracja – garbniki i pektyny sprzyjają gojeniu się naskórka; malwa sprawdza się w pielęgnacji po opalaniu i depilacji.

Ekstrakt z kwiatów malwy czarnej stosowany jest m.in. w tonikach, kremach nawilżających do cery dojrzałej i wrażliwej, maseczkach odżywczych, płukankach do włosów suchych i matowych oraz hydrolatach kojących.

Jak stosować malwę czarną? Dawkowanie i formy

Najprostszą formą stosowania jest napar. Przygotowuje się go, zalewając 1 łyżkę suszonych kwiatów szklanką wrzątku (ok. 250 ml), przykrywając i odstawiając na 15 minut, a następnie przecedzając. Taki napar można pić 2–3 razy dziennie. Przy silnych podrażnieniach błon śluzowych warto sięgnąć po macerat na zimno – kwiaty zalewa się przegotowaną chłodną wodą i odstawia na minimum 30 minut. Macerat lepiej zachowuje właściwości osłaniające śluzu.

Herbatę z malwy można spożywać regularnie, szczególnie w sezonie infekcyjnym, jednak nie dłużej niż przez 3 miesiące bez przerwy. W aptekach i sklepach zielarskich dostępne są również gotowe preparaty z malwą czarną:

• Susz do zaparzania (kwiat malwy czarnej)
• Pastylki do ssania na gardło
• Syropy i płyny doustne
• Tabletki i suplementy wspomagające trawienie
• Gotowe mieszanki ziołowe i herbaty owocowe

Surowiec najlepiej przechowywać w suchym, chłodnym i ciemnym miejscu, w szczelnie zamkniętym pojemniku – zachowuje właściwości przez około rok.

Przeciwwskazania, działania niepożądane i bezpieczeństwo stosowania

Malwa czarna jest powszechnie uznawana za roślinę bezpieczną. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do jej stosowania jest:

• Ciąża – fitoestrogeny mogą zaburzać fizjologiczną gospodarkę hormonalną, a roślina wykazuje działanie rozkurczowe.
• Karmienie piersią – ze względu na brak odpowiednich badań dotyczących bezpieczeństwa w tym okresie.
• Alergia na rośliny z rodziny ślazowatych – np. na prawoślaz lekarski.

U osób szczególnie wrażliwych mogą pojawić się działania niepożądane. Najczęściej jest to drobna skórna wysypka alergiczna. Przy długotrwałym stosowaniu mogą dodatkowo wystąpić bóle brzucha, biegunki i nieżyt przewodu pokarmowego.

Podsumowanie

Malwa czarna to wszechstronny surowiec zielarski o szerokim spektrum działania – osłania błony śluzowe dróg oddechowych i przewodu pokarmowego, łagodzi kaszel, wspiera kobiecą gospodarkę hormonalną i wykazuje właściwości antyoksydacyjne. Najprościej włączysz ją do codziennej rutyny w postaci naparu z suszonych kwiatów. Pamiętaj jednak, by zachować odstęp między napojem z malwy a przyjmowanymi lekami – co najmniej 2 godziny. Nie stosuj jej w ciąży ani podczas karmienia piersią. Jeśli przyjmujesz leki przewlekle, przed włączeniem malwy do swojego jadłospisu porozmawiaj z farmaceutą lub lekarzem.