Marakuja

Czym jest marakuja i co zawiera?

Marakuja, czyli owoc męczennicy jadalnej (Passiflora edulis), to tropikalny owoc z rodziny Passifloraceae. W aptece i sklepach ze zdrową żywnością spotkasz go pod postacią koncentratu soku, oleju z nasion oraz olejku eterycznego. W handlu dostępne są dwie główne odmiany: fioletowa (Passiflora edulis f. edulis) i żółta (Passiflora edulis var. flavicarpa) – obie mają zbliżony profil fitochemiczny, choć różnią się nieco zawartością poszczególnych związków⁸.

Naukowcy zidentyfikowali w marakui ponad 110 różnych substancji czynnych¹. Owoc jest szczególnie bogaty w polifenole i flawonoidy – w miąższu zmierzono łącznie około 158 mg flawonoidów na mililitr, w tym 16,2 mg/ml izoorientyny i 0,42 mg/g kwercetyny⁹. Do innych ważnych składników należą karotenoidy (alfa- i beta-karoten, kryptoksantyna i kilka innych), witamina C, witamina A, błonnik, potas, magnez i kwas foliowy¹⁰.

Sama miazga jednego owocu dostarcza tylko około 17 kalorii, 2 g błonnika oraz 6–7% dziennego zapotrzebowania na witaminę C¹¹. To skromne ilości – marakuja nie jest więc „magicznym” źródłem witamin, ale regularnie spożywana uzupełnia dietę o cenne polifenole, których poziom w owocach tropikalnych jest relatywnie wysoki¹².

Co kryją nasiona – olej z marakui i pikeatannol

Nasiona marakui są wyjątkowo cennym surowcem. Olej z nasion zawiera około 70–73% kwasu linolowego (omega-6), 13–16% kwasu oleinowego i 8–10% kwasu palmitynowego – razem ponad 87% stanowią kwasy nienasycone²³. Oprócz kwasów tłuszczowych w oleju obecne są tokoferole – beta-tokoferol (54 mg/kg oleju), gamma-tokoferol (166,6 mg/kg) i delta-tokoferol (278,7 mg/kg) – wszystkie będące formami witaminy E o działaniu przeciwutleniającym².

Szczególną uwagę badaczy przyciąga pikeatannol – stilben spokrewniony z resweratrolem, obecny w nasionach w stężeniu około 2,2 mg/g suszonego nasiona². W jednym badaniu klinicznym z udziałem mężczyzn z nadwagą podawanie 20 mg pikeatannolu dziennie przez 8 tygodni poprawiło wrażliwość na insulinę i parametry metaboliczne w porównaniu z placebo⁴. To jak dotąd jedyne badanie na ludziach – wyniki są obiecujące, ale wymagają potwierdzenia w szerszych próbach klinicznych. Towarzyszący pikeatannolowi scirpusin B (3,6 mg/g nasiona) wykazał w badaniach laboratoryjnych zdolność do rozszerzania naczyń wieńcowych poprzez stymulację tlenku azotu² – jednak to wyniki in vitro, nie dowód skuteczności u ludzi.

Jak działa marakuja – mechanizmy i aktywność biologiczna

Działanie przeciwutleniające marakui wynika ze współpracy wielu związków: flawonoidów, pikeatannolu, witaminy C i tokoferoli. W badaniach laboratoryjnych miąższ marakui wykazywał umiarkowaną aktywność zmiatania wolnych rodników DPPH – IC₅₀ wynosiło około 108–133 µg/ml w zależności od odmiany (dla porównania: witamina C osiągała IC₅₀ rzędu 28 µg/ml)¹⁶. Silniejszą aktywność antyoksydacyjną zmierzono w oleju z nasion – metanolowy ekstrakt uzyskał IC₅₀ = 71,67 µg/ml¹⁷.

W badaniach na zwierzętach wodne ekstrakty z liści marakui redukowały poziom cytokin zapalnych TNFα i IL-1β w stopniu porównywalnym z deksametazonem¹⁸. Ekstrakt z pestek i liści obniżał poziom glukozy we krwi u szczurów z cukrzycą indukowaną alloksanem i streptozotocyną; podawanie soku (580 mg/kg dziennie przez 30 dni) zmniejszało glikemię w modelach zwierzęcych¹⁹. Podkreślamy: to dane z modeli zwierzęcych – nie zastępują badań klinicznych u ludzi.

W miąższu marakui zidentyfikowano również triterpenoidy cykloartanowe (m.in. cyklopasiflozydy IX i XI), które w badaniach na gryzoniach wykazywały działanie przeciwdepresyjne przy dawce 50 mg/kg²⁰. To ciekawa obserwacja, niemniej daleka od klinicznych wskazań.

Formy marakui dostępne w aptece i ich zastosowanie

W aptekach i sklepach zielarskich marakuję znajdziesz w kilku postaciach. Każda ma nieco inny profil składników aktywnych i zastosowanie.

Marakuja jako suplement diety nie ma ustalonej dawki terapeutycznej potwierdzonej badaniami klinicznymi u ludzi. Producenci kapsułek z ekstraktem podają zazwyczaj dawki rzędu 200–500 mg ekstraktu dziennie, jednak stosuj się zawsze do zaleceń na etykiecie konkretnego produktu i nie przekraczaj rekomendowanej porcji²¹.

Interakcje marakui z lekami – co musisz wiedzieć

Marakuja – szczególnie w formie ekstraktów i kapsułek – może wchodzić w istotne interakcje z lekami. Zawarte w niej flawonoidy i alkaloidy beta-karbolinowe mogą nasilać działanie leków działających na ośrodkowy układ nerwowy i układ sercowo-naczyniowy⁵.

• Leki hipotensyjne (obniżające ciśnienie krwi): marakuja może potęgować ich efekt, co grozi nadmiernym spadkiem ciśnienia.
• Leki uspokajające i anksjolityki (benzodiazepiny, leki nasenne): ryzyko nadmiernej sedacji i senności⁵.
• Leki immunosupresyjne (takrolimus, cyklosporyna): spożywanie marakui w większych ilościach lub w formie preparatów może zaburzać ich stężenie we krwi – osoby po przeszczepach powinny bezwzględnie skonsultować się z lekarzem⁵.
• Leki przeciwzakrzepowe i wpływające na krzepliwość krwi: ekstrakt z kwiatów marakui może zwiększać ryzyko krwawień²⁵.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Marakuja w postaci świeżego dojrzałego owocu jest bezpieczna dla większości zdrowych dorosłych. Jednak przed sięgnięciem po suplementy, kapsułki lub skoncentrowany ekstrakt z marakui skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• Przyjmujesz leki obniżające ciśnienie krwi, leki uspokajające, nasenne lub anksjolityki – ryzyko nasilenia ich działania⁵.
• Jesteś po przeszczepie narządu i przyjmujesz takrolimus lub cyklosporynę⁵.
• Masz alergię na lateks lub inne owoce tropikalnie (papaja, awokado, kiwi, banan) – ryzyko reakcji krzyżowej²³.
• Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie ekstraktów marakui w tych stanach.
• Cierpisz na chorobę nerek lub wątroby – metabolizm składników aktywnych może być zaburzony.
• Przyjmujesz leki wpływające na krzepliwość krwi – możliwe zwiększenie ryzyka krwawień²⁵.

Jeśli po spożyciu marakui lub preparatu z jej ekstraktem zauważysz: zawroty głowy, trudności z oddychaniem, uczucie ucisku w gardle, nudności lub wymioty, silną senność lub splątanie – niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem lub zadzwoń na pogotowie. Objawy te mogą wskazywać na zatrucie glikozydami cyjanogennymi (niedojrzały owoc) lub silną reakcję alergiczną⁷²².

Marakuja to owoc o bogatym składzie fitochemicznym i obiecującym potencjale zdrowotnym – szczególnie pod kątem działania przeciwutleniającego i wsparcia układu krążenia. Jedz dojrzałe owoce jako element zróżnicowanej diety. Jeśli rozważasz suplementy z ekstraktem lub olejem z nasion, sprawdź skład preparatu, stosuj się do zaleceń producenta i poinformuj swojego farmaceutę o wszystkich przyjmowanych lekach. Pamiętaj, że większość obiecujących wyników pochodzi z badań na zwierzętach – nie zastępuj nimi konsultacji ze specjalistą.