Malina właściwa

Co to jest malina właściwa i co zawierają jej owoce oraz liście?

Malina właściwa (Rubus idaeus) to krzew z rodziny różowatych (Rosaceae), znany przede wszystkim z soczystych, czerwonych owoców. W aptekach i sklepach zielarskich znajdziesz jednak wiele różnych form tej rośliny: suszone liście do parzenia herbaty, wyciągi z owoców i liści, soki, koncentraty, proszki malinowe, przeciery, a także olej z pestek maliny. Każda z tych postaci różni się składem i zastosowaniem⁷.

Owoce maliny są bogatym źródłem antocyjanów (głównie cyjanidyno-3-O-soforozyd, cyjanidyno-3-O-glukozylrutynozydu i cyjanidyno-3-O-glukozydu), elagitanin (sanguina H-6 stanowi ok. 50%, lambertianina C ok. 34% frakcji elagitaninowej), witaminy C, potasu, błonnika (ok. 6 g na pół szklanki), manganu i witamin z grupy B²⁷. Łącznie antocyjany i elagitaniny odpowiadają za około 75% aktywności antyoksydacyjnej owocu, witamina C za kolejne 20%².

Liście maliny mają nieco inny profil składników. Zawierają do 10% garbników (galo- i elagotaniny), do 5% flawonoidów (kwercetyna, kemferol), kwasy fenolowe (p-kumarowy, kawowy, galusowy), olejki eteryczne oraz bogaty zestaw minerałów: żelazo, mangan, potas, cynk, miedź, wapń, magnez i fosfor, a także witaminy A, B-kompleks, C i E⁸. Jakość suszonego liścia maliny (Rubi idaei folium) jest opisana w Farmakopei Europejskiej⁹.

Jakie właściwości zdrowotne mają owoce maliny właściwej?

Owoce maliny właściwej wykazują wysoką aktywność antyoksydacyjną, którą zawdzięczają głównie antocyjanom i elagitaninom neutralizującym wolne rodniki i chroniącym komórki przed stresem oksydacyjnym¹⁰. Związki te działają też przeciwzapalnie – mogą przyczyniać się do ograniczenia stanów zapalnych powiązanych z chorobami układu sercowo-naczyniowego i cukrzycą typu 2¹¹.

W badaniach laboratoryjnych (in vitro) ekstrakty z czerwonej maliny hamowały wzrost komórek nowotworowych żołądka, jelita grubego i piersi – w jednym z badań z 2010 roku obserwowano zniszczenie ponad 90% komórek rakowych, przy czym około połowy tego efektu przypisano aktywności antyoksydantów¹². Warto jednak podkreślić, że to wyniki badań komórkowych – nie badań klinicznych na ludziach – i nie można ich traktować jako dowodu na działanie przeciwnowotworowe u człowieka.

Fenoliki malinowe mogą też regulować enzymy zaangażowane w metabolizm ksenobiotyków, modulować szlaki sygnałowe związane z proliferacją komórek i chronić DNA przed uszkodzeniami oksydacyjnymi¹³. Olej z pestek maliny jest bogaty w witaminy A i E oraz niezbędne kwasy tłuszczowe, przez co stosuje się go w pielęgnacji skóry¹⁴.

Do czego stosuje się liść maliny właściwej – co mówi HMPC?

Europejski Komitet ds. Ziołowych Produktów Leczniczych (HMPC) sklasyfikował liść maliny jako tradycyjny ziołowy produkt leczniczy zgodnie z dyrektywą 2001/83/WE. Oznacza to, że wskazania opierają się na długotrwałym stosowaniu, a nie na wynikach pełnych badań klinicznych¹⁵.

Na podstawie tej klasyfikacji liść maliny można stosować:

• Wewnętrznie – przy łagodnych skurczach menstruacyjnych oraz łagodnej biegunce¹.
• Zewnętrznie – do płukania przy łagodnych stanach zapalnych jamy ustnej i gardła (jako płukanka lub gargaryzm)¹.

Garbniki zawarte w liściach wytwarzają na błonach śluzowych ochronną warstwę, która łagodzi podrażnienia, zmniejsza nadmierne wydzielanie i ściąga tkanki – to właśnie z tym mechanizmem wiąże się działanie przy biegunce i stanach zapalnych jamy ustnej¹⁶. Herbalists i specjaliści medycyny naturalnej stosują liść maliny również przy bolesnym i obfitym krwawieniu menstruacyjnym (menorrhagia), jako wsparcie po porodzie i do stymulacji laktacji, jednak te zastosowania pozostają w obszarze tradycyjnej medycyny ziołowej bez pełnego potwierdzenia klinicznego¹⁷.

Jak stosować liść maliny – dawkowanie herbaty i nalewki

Standardowe dawkowanie liścia maliny zatwierdzone przez HMPC to 6–8 g suszonego liścia dziennie, podzielone na 3–4 filiżanki herbaty³. Herbatę przygotowujesz, zalewając 2–4 g drobno pokruszonych liści ok. 150 ml wrzącej wody i parząc pod przykryciem przez 10 minut¹⁸. Przy ostrych problemach, takich jak biegunka czy ból gardła, ilość tę można zwiększyć do 6 filiżanek dziennie, przy stosowaniu profilaktycznym wystarcza 2–3 filiżanki¹⁹.

W formie nalewki (tinctura) spotykane dawki to 4–8 ml trzy razy dziennie lub 6–12 ml na dobę¹⁹²⁰. Kapsułki i tabletki z liściem maliny należy stosować zgodnie z zaleceniami producenta na opakowaniu²¹.

Czy liść maliny skraca poród? Co mówią badania kliniczne?

Najlepiej udokumentowanym klinicznie zastosowaniem liścia maliny jest wspomaganie porodu w ostatnim trymestrze ciąży. W podwójnie ślepym, randomizowanym badaniu kontrolowanym placebo z udziałem 192 kobiet niskiego ryzyka przyjmowanie tabletek z liściem maliny (2 × 1,2 g dziennie od 32. tygodnia ciąży do porodu) było bezpieczne i nie wywoływało działań niepożądanych. Drugi etap porodu skrócił się średnio o 9,59 minuty, a odsetek porodów kleszczowych był niższy (19,3% vs 12%)²⁶.

W norweskim badaniu kohortowym przeprowadzonym na 600 kobietach stosowanie liścia maliny wiązało się ze znamiennie mniejszą liczbą cięć cesarskich²⁷. Dane są jednak wstępne – dostępne badania są nieliczne, a przed zastosowaniem liścia maliny w ciąży zawsze konieczna jest konsultacja z lekarzem lub położną.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Liść maliny jest surowcem ziołowym, a nie lekiem, i nie zastępuje konsultacji medycznej. Skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• Jesteś w pierwszym trymestrze ciąży – liść maliny jest w tym okresie przeciwwskazany ze względu na działanie stymulujące macicę i potencjalne działanie estrogenopodobne⁶.
• Karmisz piersią – bezpieczeństwo stosowania nie zostało wystarczająco zbadane⁶.
• Chorujesz na nowotwory hormonozależne (rak piersi, macicy, jajnika), endometriozę lub mięśniaki macicy – liść maliny może wykazywać działanie estrogenopodobne⁶²⁸.
• Przyjmujesz insulinę lub leki przeciwcukrzycowe – liść maliny może nasilać obniżanie poziomu glukozy i zwiększać ryzyko hipoglikemii⁴.
• Stosujesz leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe (np. warfarynę, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy) – liść maliny może hamować agregację płytek i nasilać działanie tych leków, zwiększając ryzyko krwawień⁴.
• Masz anemię z niedoboru żelaza, zaparcia lub niedożywienie – garbniki zawarte w liściu maliny mogą pogłębić te stany²³.
• Biegunka trwa dłużej niż kilka dni, nawraca lub pojawia się krew w stolcu⁵.
• Masz poniżej 18 lat – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie stosowania u dzieci i młodzieży⁵.

Malina właściwa to roślina o długiej historii stosowania i ciekawym profilu składników aktywnych. Jeśli chcesz sięgnąć po herbatę z liści maliny na skurcze menstruacyjne lub biegunkę, masz do dyspozycji produkt o potwierdzonej przez HMPC tradycji stosowania. Kupując preparat, sprawdź, czy liść spełnia wymagania Farmakopei Europejskiej. Stosuj dawki zgodne z zaleceniami (6–8 g suszu dziennie w formie herbaty), pamiętaj o 2-godzinnym odstępie od leków i posiłków bogatych w żelazo, a w razie jakichkolwiek wątpliwości – szczególnie jeśli jesteś w ciąży lub przyjmujesz leki przewlekle – porozmawiaj najpierw z lekarzem lub farmaceutą.