Mercaptopurinum VIS

Mercaptopurinum VIS to produkt leczniczy zawierający 6-merkaptopurynę w dawce 50 mg w jednej tabletce. Jest to lek cytostatyczny, czyli substancja hamująca wzrost i namnażanie się komórek nowotworowych. Preparat dostępny jest w postaci jasnożółtych tabletek z rowkiem ułatwiającym dzielenie, co pozwala na precyzyjne dostosowanie dawki do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Lek znajduje zastosowanie głównie w leczeniu różnych typów białaczek. Jest wykorzystywany zarówno do wywołania remisji, jak i w terapii podtrzymującej u pacjentów z:

• Ostrą białaczką limfoblastyczną – rodzajem nowotworu dotykającego białe krwinki zwane limfocytami.
• Ostrą białaczką mieloblastyczną – nowotworem szpiku kostnego i krwi, który rozwija się bardzo szybko.
• Przewlekłą białaczką granulocytową – w wybranych przypadkach.

Dodatkowo, Mercaptopurinum VIS może być stosowany w leczeniu przewlekłych chorób zapalnych jelit, takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz choroba Leśniowskiego-Crohna.

Merkaptopuryna to substancja określana jako prolek, co oznacza, że sama w sobie jest nieaktywna i musi zostać przekształcona w organizmie do aktywnych form. Po podaniu, w komórkach organizmu przekształca się w metabolity, które hamują syntezę puryn – kluczowych składników DNA. Dzięki temu zaburza proces powstawania kwasów nukleinowych, co prowadzi do zatrzymania wzrostu i podziału komórek nowotworowych. Aktywne metabolity leku wbudowują się również w materiał genetyczny komórek, co dodatkowo wzmacnia jego działanie przeciwnowotworowe.

Lek należy przyjmować doustnie, najlepiej po posiłku, popijając wodą. Dawkowanie jest zawsze ustalane indywidualnie przez lekarza i zależy od wielu czynników, w tym rodzaju choroby, masy ciała pacjenta oraz jednoczesnego stosowania innych leków.

Dawkowanie w białaczkach

W terapii białaczek u dorosłych i dzieci zwykle stosowana dawka początkowa wynosi 2,5 mg na kilogram masy ciała na dobę lub 50-75 mg na metr kwadratowy powierzchni ciała na dobę. Jeśli po czterech tygodniach leczenia nie obserwuje się pożądanego efektu, lekarz może stopniowo zwiększać dawkę, maksymalnie do 5 mg na kilogram masy ciała na dobę.

Dawkowanie w chorobach zapalnych jelit

W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejącego zapalenia jelita grubego stosowana jest mniejsza dawka, wynosząca 1-1,5 mg na kilogram masy ciała na dobę.

Ważne informacje o dostosowaniu dawki

U pacjentów z zaburzoną czynnością wątroby lub nerek konieczne jest zmniejszenie standardowej dawki. Podobnie, osoby w podeszłym wieku wymagają szczególnej uwagi i regularnego monitorowania funkcji tych narządów.

Bardzo istotna informacja: Jeśli jednocześnie z merkaptopuryną stosuje się allopurinol, tiopurinol lub oksypurinol (leki stosowane w leczeniu dny moczanowej), konieczne jest zmniejszenie dawki merkaptopuryny do jednej czwartej standardowej dawki. Wynika to z tego, że te leki znacząco przedłużają i nasilają działanie merkaptopuryny.

Mercaptopurinum VIS nie może być stosowany w następujących sytuacjach:

• Ciąża – lek może szkodzić rozwijającemu się płodowi.
• Ciężka leukopenia – gdy liczba białych krwinek jest mniejsza niż 1500 w mikrolitrze lub liczba neutrofilów jest mniejsza niż 200 w mikrolitrze.
• Ciężka trombocytopenia – gdy liczba płytek krwi jest mniejsza niż 75 000 w mikrolitrze.
• Aplazja szpiku – całkowite zahamowanie produkcji komórek krwi przez szpik kostny.
• Ciężka niewydolność nerek – gdy filtracja kłębuszkowa jest mniejsza niż 60 ml na minutę.
• Ciężka niewydolność wątroby.
• Nadwrażliwość – uczulenie na merkaptopurynę lub którykolwiek składnik leku.

Kontrola parametrów krwi

Merkaptopuryna hamuje czynność szpiku kostnego, co prowadzi do zmniejszenia liczby białych krwinek, płytek krwi, a rzadziej czerwonych krwinek. Dlatego podczas leczenia konieczne jest regularne wykonywanie morfologii krwi. W okresie indukcji remisji badania należy wykonywać codziennie, a podczas leczenia podtrzymującego – z częstotliwością zależną od stanu pacjenta. Jeśli liczba leukocytów lub płytek krwi spada zbyt mocno, leczenie należy natychmiast przerwać.

Ryzyko infekcji i powikłań

Osłabienie układu odpornościowego spowodowane działaniem leku zwiększa podatność na infekcje, opóźnia gojenie się ran i może powodować krwawienia z dziąseł. Dlatego zaleca się utrzymywanie dobrej higieny jamy ustnej oraz zakończenie planowanych zabiegów stomatologicznych przed rozpoczęciem terapii. W uzasadnionych przypadkach lekarz może zalecić profilaktyczne stosowanie antybiotyków.

Szczepienia

Ze względu na osłabienie odpowiedzi immunologicznej, podczas stosowania merkaptopuryny nie należy szczepić się szczepionkami zawierającymi żywe drobnoustroje.

Monitorowanie wątroby

Lek może uszkadzać wątrobę, dlatego co tydzień należy kontrolować parametry jej czynności, takie jak AspAT, AlAT i bilirubina. Jeśli pojawi się żółtaczka, pacjent powinien natychmiast przerwać przyjmowanie leku i skontaktować się z lekarzem.

Kontrola kwasu moczowego

Podczas leczenia, szczególnie w fazie indukcji remisji, dochodzi do szybkiego rozpadu komórek nowotworowych, co prowadzi do zwiększonego wydzielania kwasu moczowego. Może to prowadzić do powstania kamieni nerkowych lub innych problemów z nerkami. Dlatego należy regularnie kontrolować poziom kwasu moczowego we krwi i moczu.

Pacjenci z niedoborem enzymu TPMT

Niektórzy ludzie mają wrodzony niedobór enzymu zwanego metylotransferazą tiopurynową (TPMT), który jest odpowiedzialny za rozkład merkaptopuryny. U takich osób lek może działać znacznie silniej i powodować gwałtowne zahamowanie czynności szpiku. Jeśli u pacjenta zdiagnozowano małą aktywność tego enzymu, dawkę należy zmniejszyć do jednej czwartej standardowej dawki.

Pacjenci z wariantem genu NUDT15

Osoby z mutacją genu NUDT15 są bardziej narażone na ciężkie działania toksyczne merkaptopuryny, w szczególności zahamowanie czynności szpiku. Przed rozpoczęciem leczenia lekarz może zlecić badanie genetyczne w celu wykrycia tej mutacji. U pacjentów z potwierdzoną mutacją konieczne jest zmniejszenie dawki leku.

Mercaptopurinum VIS może wchodzić w interakcje z wieloma innymi lekami, co może wpływać na skuteczność lub bezpieczeństwo terapii:

• Warfaryna: Merkaptopuryna zmniejsza przeciwzakrzepowe działanie warfaryny.
• Allopurinol, tiopurinol, oksypurinol: Te leki znacząco przedłużają i nasilają działanie merkaptopuryny. Jeśli stosowanie ich jest konieczne, dawkę merkaptopuryny należy zmniejszyć do jednej czwartej.
• Pochodne aminosalicylowe (olsalazyna, mesalazyna, sulfasalazyna): Hamują enzym TPMT, co może nasilić toksyczne działanie merkaptopuryny na szpik kostny.
• Kotrimoksazol: Zmniejsza wchłanianie merkaptopuryny z przewodu pokarmowego.
• Leki hepatotoksyczne: Jednoczesne stosowanie leków uszkadzających wątrobę może nasilić hepatotoksyczne działanie obu substancji.
• Leki immunosupresyjne (glikokortykosteroidy, azatiopryna, chlorambucil, cyklosporyna): Zwiększają ryzyko infekcji i rozwoju wtórnych nowotworów.
• Leki hamujące syntezę DNA (hydroksymocznik, cytarabina): Mogą osłabiać przeciwbiałaczkowe działanie merkaptopuryny.

Należy zawsze informować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, w tym tych dostępnych bez recepty oraz suplementach diety.

Ciąża

Merkaptopuryna może wywoływać poważne wady rozwojowe u płodu i działać toksycznie na rozwijające się dziecko. Dlatego nie należy rozpoczynać leczenia tym lekiem w okresie ciąży. Jeśli terapia jest absolutnie konieczna, lekarz musi dokładnie rozważyć potencjalne ryzyko dla płodu w stosunku do korzyści dla matki. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni w wieku rozrodczym powinni stosować skuteczne metody antykoncepcyjne podczas leczenia merkaptopuryną.

Karmienie piersią

Merkaptopuryna przenika do mleka kobiecego, dlatego matki otrzymujące ten lek nie powinny karmić piersią.

Płodność

Wpływ merkaptopuryny na płodność nie jest do końca poznany. Istnieją doniesienia o przejściowej oligospermii (zmniejszonej liczbie plemników) u mężczyzn leczonych tym lekiem, która ustępowała po zakończeniu terapii. Ogólnie przyjmuje się, że leczenie w dzieciństwie i okresie dojrzewania nie wpływa trwale na płodność.

Jak każdy lek, Mercaptopurinum VIS może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią. Mimo licznych możliwych działań niepożądanych, merkaptopuryna jest na ogół dość dobrze tolerowana przez pacjentów, szczególnie w porównaniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi.

Działania niepożądane dotyczące krwi (bardzo częste i częste)

• Leukopenia – zmniejszenie liczby białych krwinek.
• Trombocytopenia – zmniejszenie liczby płytek krwi.
• Niedokrwistość – zmniejszenie liczby czerwonych krwinek, rzadziej w formie megaloblastycznej lub makrocytarnej.
• Zahamowanie czynności szpiku kostnego, które może utrzymywać się długo po odstawieniu leku.

Działania niepożądane dotyczące układu pokarmowego i wątroby (częste)

• Nudności, szczególnie na początku leczenia.
• Wymioty.
• Utrata apetytu.
• Żółtaczka.
• Zwiększenie stężenia bilirubiny, transaminaz i fosfatazy alkalicznej.
• Zaburzenia czynności wątroby, które zwykle ustępują po przerwaniu leczenia.

Działania niepożądane dotyczące nerek (częste)

• Zwiększone stężenie kwasu moczowego we krwi.
• Zwiększone wydalanie kwasu moczowego z moczem.
• Napady dny moczanowej.

Rzadsze działania niepożądane

• Zapalenie błon śluzowych przewodu pokarmowego i jamy ustnej.
• Biegunki.
• Owrzodzenia jamy ustnej.
• Ostre zapalenie trzustki.
• Zapalenie wątroby.
• Zmiany skórne: zaczerwienienie, zmiany grudkowe, zespół Sweet’a.
• Zakażenia bakteryjne i wirusowe związane z osłabieniem odporności.
• Gorączka polekowa.
• Zapalenie płuc.
• Półpasiec.
• Reakcje alergiczne.

Bardzo rzadkie działania niepożądane

• Ostra białaczka mieloblastyczna (może wystąpić po wielu tygodniach lub miesiącach od zakończenia terapii).
• Niewydolność nerek.
• Niewydolność wątroby, w tym martwica komórek wątroby.
• Nadciśnienie wrotne.
• Wyłysienie.
• Przebarwienia skóry.
• Uczulenie na światło.
• Zmęczenie.
• Niepłodność męska (ustępująca po zaprzestaniu leczenia).

Nowotwory wtórne (rzadko)

Długotrwałe stosowanie merkaptopuryny może zwiększać ryzyko wystąpienia wtórnych nowotworów, w tym zespołów limfoproliferacyjnych, raka skóry (czerniak i inne), mięsaków oraz raka szyjki macicy.

Jeśli zauważysz jakiekolwiek niepokojące objawy, natychmiast skontaktuj się z lekarzem. Szczególnie pilnej konsultacji wymaga wystąpienie żółtaczki, silnych nudności i wymiotów, gorączki, objawów infekcji, nietypowych krwawień lub siniaków.

Wczesnymi objawami przedawkowania mogą być dolegliwości ze strony układu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunka lub brak apetytu. W przypadku przewlekłego przedawkowania dochodzi do znacznego zmniejszenia liczby białych krwinek i płytek krwi. Może również wystąpić uszkodzenie wątroby oraz zapalenie żołądka i jelit.

Nie istnieje specyficzne antidotum na merkaptopurynę. W przypadku przedawkowania konieczne jest regularne monitorowanie morfologii krwi i stosowanie odpowiedniego leczenia objawowego, w tym w razie potrzeby transfuzji krwi. Aktywowany węgiel drzewny lub płukanie żołądka mogą być skuteczne tylko wtedy, gdy zostaną zastosowane w ciągu 60 minut od zażycia leku.

Lek należy przechowywać w temperaturze poniżej 25°C, w suchym miejscu, w oryginalnym opakowaniu. Przechowywać w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci. Nie stosować leku po upływie terminu ważności zamieszczonego na opakowaniu. Okres ważności wynosi 3 lata.

Lek należy przyjmować najlepiej po posiłku, popijając wodą. Podczas dzielenia tabletki należy zachować szczególną ostrożność – nie wolno dopuszczać do rozprzestrzeniania się pyłu lub drobin tabletki ani dotykać ich gołą ręką. Wszelkie niewykorzystane resztki leku należy usunąć zgodnie z lokalnymi przepisami dotyczącymi utylizacji leków cytostatycznych.

Każda tabletka zawiera 50 mg 6-merkaptopuryny (substancja czynna). Substancje pomocnicze to: skrobia ziemniaczana, laktoza, powidon, talk i magnezu stearynian. Pacjenci z nietolerancją laktozy powinni poinformować o tym lekarza przed rozpoczęciem leczenia.