Indeks substancji czynnych
na litery “Kw”
strona nr 3
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas krzemowy (kwas ortokrzemowy) to bioaktywna forma krzemu, która wspiera syntezę kolagenu, zdrowie kości oraz kondycję skóry, włosów i paznokci. Suplementacyjna dawka to zazwyczaj 5–20 mg krzemu dziennie. Bezpieczeństwo stosowania doustnego jest dobrze udokumentowane, choć dowody kliniczne wymagają potwierdzenia w dużych badaniach.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas laktobionowy (PHA) to delikatny eksfoliant i humektant z laktozy, stosowany w dermokosmetykach oraz jako ekscypient farmaceutyczny w roztworach do konserwacji narządów i systemach dostarczania leków. Cechuje się wysokim profilem bezpieczeństwa i minimalnym ryzykiem podrażnień skóry.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas laurynowy to substancja pomocnicza stosowana w lekach, kremach i kosmetykach jako emulgator, środek powierzchniowo czynny i wzmacniacz wchłaniania substancji czynnych. Spełnia wymagania farmakopealne Ph. Eur., USP i BP. Jest naturalnie obecny w oleju kokosowym i oleju z ziaren palmowych.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas lewulinowy to substancja pomocnicza w lekach i kosmetykach – reguluje pH, konserwuje preparaty i ułatwia przenikanie składników aktywnych przez skórę. Pozyskiwany z roślin, ma status GRAS (FDA) i pozytywną ocenę EFSA. Stosowany w stężeniach 2–5% w kosmetyce i jako składnik plastrów transdermalnych.
- witaminy i minerały
Kwas linolowy to niezbędny kwas tłuszczowy omega-6, który organizm musi pobierać z diety. Odpowiada za prawidłową barierę skórną, budowę błon komórkowych i produkcję hormonów tkankowych. Jego pochodna – sprzężony kwas linolowy (CLA) – jest przedmiotem badań nad metabolizmem tłuszczów.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas lipohydroksylowy (LHA) to lipofilowa pochodna kwasu salicylowego, która łagodnie złuszcza naskórek, odblokowuje pory i działa przeciwzapalnie. W stężeniu 5–10% wykazuje skuteczność zbliżoną do kwasów AHA, przy mniejszym ryzyku podrażnienia.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas maleinowy to substancja pomocnicza stosowana w produkcji leków – reguluje pH, tworzy sole maleinianowe z substancjami czynnymi i stabilizuje preparaty doustne, miejscowe oraz iniekcyjne. Pacjent spotyka go pośrednio, jako składnik gotowego leku, np. w tabletkach szybko rozpadających się.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas masłowy to krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy produkowany przez bakterie jelitowe z błonnika. Zasila kolonocyty, wzmacnia barierę jelitową i działa przeciwzapalnie poprzez hamowanie HDAC i receptory GPR. Małe badania kliniczne potwierdzają potencjalne korzyści przy IBS i chorobie Leśniowskiego-Crohna.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas mefenamowy to niesteroidowy lek przeciwzapalny o właściwościach przeciwbólowych, przeciwzapalnych i przeciwgorączkowych, stosowany m.in. przy bólach oraz bolesnym miesiączkowaniu.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas migdałowy to alfa-hydroksykwas (AHA) o właściwościach złuszczających, antybakteryjnych i rozjaśniających. Dzięki dużej cząsteczce działa łagodniej niż inne AHA, co sprawia, że nadaje się do skóry wrażliwej, trądzikowej i z przebarwieniami. Stosowany w peelingach gabinetowych oraz preparatach dostępnych w aptece i drogerii.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas mirystynowy to nasycony kwas tłuszczowy (C14) stosowany w farmacji jako substancja pomocnicza. Stabilizuje tabletki i kapsułki, poprawia wchłanianie leków przez skórę i nadaje kremom właściwą konsystencję. Przy typowych stężeniach w preparatach jest uznawany za bezpieczny.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas monochlorooctowy to przemysłowy półprodukt niezbędny do produkcji karboksymetylocelulozy (CMC) – substancji pomocniczej w tabletkach, zawiesinach i żelach – oraz do syntezy substancji czynnych, takich jak ibuprofen czy witamina B6. W gotowych produktach jego pozostałości są kontrolowane; limit w CMC wynosi ≤0,05%.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas mrówkowy to organiczna substancja chemiczna o wzorze HCOOH. Jest stosowany m.in. jako konserwant i środek dezynfekujący.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas mykofenolowy to lek immunosupresyjny zapobiegający odrzuceniu przeszczepu nerki. Skutecznie hamuje reakcje układu odpornościowego, chroniąc przeszczepione narządy.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas nerwonowy jest organicznym związkiem chemicznym. Jest on ważnym składnikiem błon komórkowych i pełni funkcję przekaźnika nerwowego.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas nikotynowy (niacyna) to lek stosowany w zaburzeniach lipidowych – obniża trójglicerydy i LDL, podnosi HDL. Działa przez hamowanie syntezy tłuszczów w wątrobie i receptor GPR109A. Stosowanie wymaga nadzoru lekarskiego ze względu na ryzyko hepatotoksyczności, hiperglikemii i interakcji ze statynami.
- Kwas nonanoiloetylenodiaminotrioctowy
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Kwas nordihydrogwajakowy (NDGA) to lignan z krzewu chaparral, badany jako antyoksydant i inhibitor lipooksygenaz. Dane kliniczne są bardzo wstępne, a substancja wiąże się z ryzykiem hepatotoksyczności i nefrotoksyczności. Nie jest zarejestrowanym lekiem ani suplementem w UE.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas obetycholowy to lek na receptę stosowany w pierwotnym zapaleniu dróg żółciowych (PBC), gdy UDCA jest nieskuteczne lub nietolerowane. Działa poprzez aktywację receptora FXR, co zmniejsza produkcję kwasów żółciowych i przyspiesza ich wydalanie z hepatocytów. Wymaga ścisłego monitorowania czynności wątroby i niesie ryzyko poważnych działań niepożądanych u pacjentów z marskością.
- syntetyczne i biologiczne
Schorzenie wywołane nadmiernym spożyciem kwasu octowego może prowadzić do uszkodzenia błony śluzowej żołądka oraz zaburzeń trawienia. W skrajnych przypadkach może doprowadzić do wrzodów żołądka i jelit.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas oleanolowy to triterpen z oliwek i ziół leczniczych. Hamuje stan zapalny przez NF-κB, wzmacnia obronę antyoksydacyjną przez Nrf2, wspiera metabolizm glukozy przez AMPK. Większość danych pochodzi z badań przedklinicznych; zastosowanie kliniczne jest nadal przedmiotem badań.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas oleinowy to jednonienasycony kwas tłuszczowy obecny w oliwie z oliwek i olejach wysokooleinowych. Zastępowanie nim tłuszczów nasyconych pomaga utrzymać prawidłowy poziom cholesterolu LDL. Wpływa też korzystnie na ciśnienie krwi, wrażliwość na insulinę i stan zapalny.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas orotowy jest metabolitem pośrednim w syntezie pirymidynowych nukleotydów. Jego nadmiar w moczu może wskazywać na wrodzoną kwasicę orotową lub przeciążenie cyklu mocznikowego. Leczenie polega na suplementacji urydyną.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas palmitynowy to substancja pomocnicza w lekach i dermokosmetykach – stabilizuje emulsje, ułatwia prasowanie tabletek i służy jako nośnik w preparatach o przedłużonym uwalnianiu. Jego estry wchodzą w skład leków przeciwpsychotycznych o długim działaniu. Uznawany za bezpieczny przy stężeniach stosowanych w preparatach.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas pamidronowy to bisfosfonian stosowany dożylnie w hiperkalcemii nowotworowej, szpiczaku mnogim, przerzutach kostnych raka piersi i chorobie Pageta. Hamuje osteoklasty, spowalnia niszczenie kości i obniża stężenie wapnia we krwi. Wymaga monitorowania funkcji nerek i oceny stomatologicznej przed leczeniem.
- syntetyczne i biologiczne
PABA (kwas para-aminobenzoesowy) to substancja znana z filtrów przeciwsłonecznych i syntezy leków znieczulających. Doustnie stosowany był w chorobie Peyroniego, jednak dawki powyżej 12 g/dobę grożą uszkodzeniem wątroby i nerek. W UE jest zakazany w kosmetykach.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas paraaminosalicylowy wykorzystywany jest w leczeniu gruźlicy opornej na inne leki, skutecznie hamując rozwój prątków. Stosowany u dorosłych i dzieci powyżej 28. dnia życia.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas piroglutaminowy (5-oksoprolina) to endogenny metabolit glutationu. Jego podwyższony poziom w moczu sygnalizuje niedobór glutationu i może – przy sprzyjających czynnikach ryzyka – prowadzić do kwasicy metabolicznej, najczęściej powiązanej z przewlekłym stosowaniem paracetamolu.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas pirogronowy to naturalny metabolit energetyczny organizmu, stosowany głównie w peelingach dermatologicznych (40–70%) na trądzik i przebarwienia oraz w suplementach wspomagających redukcję masy ciała. Badania kliniczne potwierdzają skuteczność peelingów; dowody na działanie doustne są słabsze i wymagają dalszych badań.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas podchlorawy (HOCl) to naturalny środek dezynfekujący wytwarzany przez układ odpornościowy człowieka. W roztworach o pH 3,5–6 działa silnie przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo, rozkłada się do wody i soli bez toksycznych pozostałości. Stosowany zewnętrznie w stężeniach 150–200 ppm jako antyseptyk i środek odkażający powierzchnie.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas poliakrylowy (karbomer, PAA) to substancja pomocnicza w lekach i kosmetykach aptecznych. Tworzy żele, przedłuża kontakt leku z błoną śluzową i kontroluje uwalnianie substancji czynnej. Jest dopuszczony jako składnik nieaktywny przez FDA i w europejskich rejestrach leków nieprodukcyjnych.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas poliglutaminowy to silny humektant wiążący do 5000-krotności swojej masy w wodzie. Hamuje enzym rozkładający kwas hialuronowy, wspiera produkcję naturalnych czynników nawilżających i jest dobrze tolerowany nawet przez skórę wrażliwą. W medycynie badany jako nośnik leków przeciwnowotworowych.
- witaminy i minerały
Kwas pteroilomonoglutaminowy to syntetyczna forma kwasu foliowego (witaminy B9). Jest niezbędny do prawidłowego podziału komórek, syntezy DNA i zapobiegania wadom cewy nerwowej. Zalecana dawka profilaktyczna wynosi 400 µg dziennie; wyższe dawki wymagają konsultacji z lekarzem.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas punikowy to rzadki kwas tłuszczowy omega-5 z oleju z pestek granatu, stanowiący 64–83% jego składu. W organizmie przekształca się do bioaktywnego CLA. Badania laboratoryjne i na zwierzętach wskazują na działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, ale dowody kliniczne u ludzi są wciąż ograniczone i niespójne.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas rozmarynowy to polifenol z rozmarynu i melisy o silnym działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym. Aktywuje szlak Nrf2, hamuje COX-2 i NF-κB, a badania kliniczne sugerują działanie przeciwalergiczne przy dawkach 50–200 mg dziennie.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas stearynowy to substancja pomocnicza obecna w tabletkach, kapsułkach i kremach. Działa jako środek smarny, spoiwo i stabilizator, a w preparatach o przedłużonym uwalnianiu tworzy matrycę kontrolującą tempo uwalniania leku. Jest uznany za bezpieczny przez FDA i Farmakopeę Europejską.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas szczawiowy dwuwodny jest białym proszkiem o silnym smaku kwaśnym. Jest stosowany w przemyśle spożywczym jako regulator kwasowości.
