Reklama

Kwas salicylowy, kwas acetylosalicylowy i kwas mefenamowy to leki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym lub keratolitycznym. Różnią się wskazaniami, bezpieczeństwem u dzieci, kobiet w ciąży i wpływem na prowadzenie pojazdów.

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i różnice

W tej analizie porównujemy kwas salicylowy z kwasem acetylosalicylowym oraz kwasem mefenamowym. Wszystkie te substancje należą do szeroko stosowanej grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) lub preparatów o działaniu miejscowym. Łączy je przede wszystkim obecność właściwości przeciwzapalnych, a także możliwość działania przeciwbólowego. Jednak zakres ich zastosowania i sposób działania w organizmie różni się w zależności od postaci leku, drogi podania i konkretnej substancji czynnej123.

  • Kwas salicylowy jest najczęściej stosowany zewnętrznie na skórę – działa keratolitycznie, czyli zmiękcza i złuszcza zrogowaciały naskórek. Spotyka się go w preparatach na odciski, brodawki, zgrubienia skóry czy w leczeniu nadmiernej potliwości4.
  • Kwas acetylosalicylowy (popularnie znany jako aspiryna) ma szerokie zastosowanie ogólnoustrojowe – jest stosowany doustnie jako lek przeciwbólowy, przeciwgorączkowy, przeciwzapalny, a także w niskich dawkach jako lek przeciwzakrzepowy56.
  • Kwas mefenamowy to lek ogólnoustrojowy o silnym działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym, wykorzystywany głównie w bólu o umiarkowanym nasileniu, w tym w bólach miesiączkowych7.

Wskazania – kiedy stosuje się poszczególne substancje?

Choć wszystkie te substancje wykazują działanie przeciwzapalne, ich zastosowanie różni się znacząco w zależności od drogi podania oraz postaci leku.

  • Kwas salicylowy stosowany miejscowo pomaga usuwać odciski, nagniotki, brodawki, zgrubiałą skórę, a także jest wykorzystywany w leczeniu nadmiernej potliwości stóp i w niektórych problemach dermatologicznych, np. łuszczycy czy grzybicach skóry48.
  • Kwas acetylosalicylowy podawany doustnie jest szeroko stosowany w leczeniu bólu (głowy, zębów, mięśni, stawów), gorączki, przeziębienia i stanów zapalnych. W małych dawkach stosuje się go długoterminowo w profilaktyce zakrzepów i chorób sercowo-naczyniowych, np. po zawale serca lub udarze65.
  • Kwas mefenamowy jest wskazany w bólach o łagodnym i umiarkowanym nasileniu, szczególnie w bólach miesiączkowych, ale także w bólach głowy, mięśni, zębów, reumatoidalnym zapaleniu stawów czy pourazowych bólach mięśniowych7.

Warto zauważyć, że kwas salicylowy nie jest stosowany ogólnoustrojowo w leczeniu bólu czy gorączki, w przeciwieństwie do dwóch pozostałych substancji. Różnice występują również w zakresie stosowania u dzieci – kwasu salicylowego w postaci miejscowej nie wolno używać u najmłodszych dzieci (zwykle poniżej 2 lat), a kwas acetylosalicylowy i mefenamowy mają ograniczenia wiekowe ze względu na bezpieczeństwo i ryzyko działań niepożądanych91011.

Ważne: Kwas acetylosalicylowy nie powinien być stosowany u dzieci i młodzieży w przebiegu infekcji wirusowych, ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a – bardzo rzadkiej, ale poważnej choroby wątroby i mózgu. Z kolei kwas salicylowy i mefenamowy mają wyraźne ograniczenia wiekowe, a ich stosowanie u dzieci zawsze powinno być zgodne z zaleceniami lekarza lub ulotki leku91110.

Mechanizm działania i farmakokinetyka – jak działają te substancje?

Wszystkie trzy substancje należą do leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, ale ich działanie i losy w organizmie różnią się:

  • Kwas salicylowy działa miejscowo, powodując rozluźnienie połączeń między komórkami zrogowaciałego naskórka, co prowadzi do złuszczania i usuwania martwych komórek. Działa także lekko przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo, ale nie wykazuje typowego działania ogólnoustrojowego na ból czy gorączkę1.
  • Kwas acetylosalicylowy blokuje enzym cyklooksygenazę, hamując wytwarzanie prostaglandyn odpowiedzialnych za stan zapalny, ból i gorączkę. Dodatkowo, nieodwracalnie hamuje agregację płytek krwi, co wykorzystuje się w prewencji zakrzepów312. Po podaniu doustnym szybko się wchłania, a w organizmie przekształca się do kwasu salicylowego13.
  • Kwas mefenamowy wykazuje silne działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne poprzez nieselektywne hamowanie cyklooksygenazy, przez co hamuje syntezę prostaglandyn. Jego działanie i skuteczność w bólach miesiączkowych wynikają także z wpływu na skurcze macicy2.

Pod względem farmakokinetyki – kwas acetylosalicylowy oraz kwas mefenamowy działają ogólnoustrojowo i mają określony czas półtrwania, natomiast kwas salicylowy wchłania się głównie przez skórę i jego działanie ogranicza się do miejsca aplikacji114.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?

Mimo podobieństw, substancje te mają istotne różnice w zakresie przeciwwskazań i środków ostrożności:

  • Kwas salicylowy nie powinien być stosowany na uszkodzoną, podrażnioną lub zakażoną skórę oraz u osób z cukrzycą bez konsultacji lekarskiej. Nie jest zalecany w ciąży i podczas karmienia piersią, a także u dzieci poniżej 2 lat15.
  • Kwas acetylosalicylowy ma szerszy zakres przeciwwskazań: nie wolno go stosować przy nadwrażliwości na salicylany, w aktywnej chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, w skazach krwotocznych, ciężkiej niewydolności wątroby, nerek i serca, w astmie aspirynowej, a także u dzieci w przebiegu infekcji wirusowych1617.
  • Kwas mefenamowy nie może być stosowany u osób z nadwrażliwością na NLPZ, w chorobie wrzodowej, ciężkiej niewydolności wątroby, nerek i serca, u dzieci poniżej 14 lat, w ciąży (szczególnie w III trymestrze), a także u osób przyjmujących inne NLPZ10.

Wszystkie te leki mogą powodować działania niepożądane, szczególnie przy długotrwałym lub niewłaściwym stosowaniu. W przypadku kwasu acetylosalicylowego i mefenamowego ryzyko dotyczy głównie przewodu pokarmowego (wrzody, krwawienia), nerek, wątroby, a także układu krwiotwórczego. Kwas salicylowy, stosowany na zbyt dużej powierzchni skóry lub na uszkodzoną skórę, również może wywołać działania ogólnoustrojowe1819.

Przeciwwskazania wspólne i różnice

  • Wszystkie substancje są przeciwwskazane przy nadwrażliwości na substancję czynną.
  • U dzieci obowiązują różne ograniczenia wiekowe: kwasu salicylowego miejscowo nie stosuje się poniżej 2 lat, kwasu acetylosalicylowego – nie wolno stosować u dzieci w przebiegu infekcji wirusowych, a kwasu mefenamowego – poniżej 14 lat91110.
  • Kwas acetylosalicylowy i kwas mefenamowy są przeciwwskazane w ciąży (szczególnie w III trymestrze) i podczas karmienia piersią, kwas salicylowy miejscowo także nie jest zalecany w tych okresach2021.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Wybór odpowiedniej substancji zależy od wieku pacjenta, stanu zdrowia oraz innych przyjmowanych leków:

  • Dzieci: Kwas salicylowy miejscowo nie powinien być stosowany poniżej 2 lat, a u dzieci powyżej 2 lat tylko pod kontrolą lekarza. Kwas acetylosalicylowy nie jest wskazany u dzieci w przebiegu infekcji wirusowych (ze względu na ryzyko zespołu Reye’a), a kwas mefenamowy jest przeciwwskazany poniżej 14 lat91110.
  • Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane lub niezalecane w okresie ciąży i laktacji, szczególnie w ostatnim trymestrze ciąży. Kwas acetylosalicylowy i kwas mefenamowy mogą powodować poważne powikłania u płodu i noworodka, a także zwiększać ryzyko krwawień u matki202221.
  • Osoby z chorobami wątroby, nerek lub zaburzeniami krzepnięcia: Wszystkie leki z tej grupy mogą być niebezpieczne dla osób z poważnymi zaburzeniami czynności wątroby, nerek czy układu krzepnięcia. Szczególnie ostrożnie należy stosować je u osób w podeszłym wieku oraz u pacjentów z chorobami przewodu pokarmowego2319.
  • Kierowcy: Zarówno kwas salicylowy, jak i kwas acetylosalicylowy, nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów, natomiast kwas mefenamowy może wywoływać senność lub zawroty głowy, dlatego należy zachować ostrożność24.
Uwaga!

  • Wszystkie porównywane substancje mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami, np. z lekami przeciwzakrzepowymi, innymi NLPZ czy lekami przeciwcukrzycowymi.
  • Stosowanie kwasu acetylosalicylowego i kwasu mefenamowego może zwiększać ryzyko krwawień, zwłaszcza u osób z zaburzeniami krzepnięcia, wrzodami żołądka czy przyjmujących leki przeciwzakrzepowe.
  • Kwas mefenamowy, w przeciwieństwie do kwasu salicylowego stosowanego miejscowo, może wywoływać działania ogólnoustrojowe, takie jak nudności, zawroty głowy, senność czy reakcje alergiczne.
  • W przypadku długotrwałego stosowania lub pojawienia się objawów niepożądanych zawsze należy skonsultować się z lekarzem2526.

Podsumowanie – najważniejsze różnice i podobieństwa

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie kluczowych cech porównywanych substancji czynnych:

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Kwas salicylowy Odciski, nagniotki, brodawki, zgrubiała skóra, nadmierna potliwość stóp, pomocniczo w łuszczycy, grzybicach skóry Nie stosować poniżej 2 lat; powyżej 2 lat tylko pod kontrolą lekarza Przeciwwskazany Brak wpływu
Kwas acetylosalicylowy Bóle różnego pochodzenia, gorączka, stany zapalne, profilaktyka zakrzepów i chorób sercowo-naczyniowych Nie stosować u dzieci w przebiegu infekcji wirusowych; ograniczenia wiekowe w zależności od postaci leku Przeciwwskazany w III trymestrze, niezalecany w ciąży Brak wpływu
Kwas mefenamowy Bóle o łagodnym i umiarkowanym nasileniu (w tym bóle miesiączkowe), bóle mięśni, zębów, bóle pourazowe Przeciwwskazany poniżej 14 lat Przeciwwskazany w III trymestrze, niezalecany w ciąży Może powodować senność lub zawroty głowy – zachować ostrożność

492011616227102124

Kwas salicylowy, kwas acetylosalicylowy i kwas mefenamowy – wybór zależy od potrzeb

Podsumowując, wszystkie trzy substancje mają wspólne cechy wynikające z przynależności do grupy leków przeciwzapalnych, ale różnią się wskazaniami, bezpieczeństwem stosowania oraz przeciwwskazaniami. Kwas salicylowy jest najbezpieczniejszy w stosowaniu miejscowym u dorosłych, kwas acetylosalicylowy ma szerokie zastosowanie doustne, ale wymaga ostrożności u dzieci i w wielu schorzeniach, a kwas mefenamowy jest skuteczny w bólu miesiączkowym i innych bólach, jednak nie jest przeznaczony dla dzieci i kobiet w ciąży. Przed zastosowaniem każdego z tych leków warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie jeśli istnieją dodatkowe schorzenia lub przyjmowane są inne leki.

Pytania i odpowiedzi

Czy kwas salicylowy, kwas acetylosalicylowy i kwas mefenamowy działają podobnie?

Wszystkie te substancje mają działanie przeciwzapalne, ale kwas salicylowy stosuje się głównie miejscowo na skórę, a kwas acetylosalicylowy i mefenamowy doustnie jako leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe.132

Który z tych leków można stosować u dzieci?

Kwas salicylowy miejscowo nie jest zalecany poniżej 2 lat, kwas acetylosalicylowy jest przeciwwskazany u dzieci z infekcjami wirusowymi, a kwas mefenamowy nie powinien być stosowany poniżej 14 lat.91110

Czy te substancje można stosować w ciąży?

Nie. Kwas salicylowy, acetylosalicylowy i mefenamowy są przeciwwskazane w ciąży, zwłaszcza w III trymestrze.202221

Czy kwas mefenamowy może powodować senność?

Tak, kwas mefenamowy może wywoływać senność i zawroty głowy, dlatego należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów.24

Reklama
Reklama