Kwas lipohydroksylowy

Czym jest kwas lipohydroksylowy i jak różni się od kwasu salicylowego?

Kwas lipohydroksylowy (LHA, z ang. lipohydroxy acid) to ester kwasu salicylowego, znany chemicznie jako kwas 2-hydroksy-5-oktanoilobenzoesowy lub kaprylilo salicylan. Cząsteczka LHA powstaje przez przyłączenie łańcucha kwasu kaprylowego do szkieletu kwasu salicylowego, co nadaje jej lipofilowy (tłuszczolubny) charakter¹. Dzięki temu LHA wykazuje większe powinowactwo do lipidowej bariery skóry niż klasyczny, bardziej hydrofilowy kwas salicylowy⁶.

Kluczowa różnica między oboma substancjami dotyczy głębokości penetracji. Badania in vitro wykazały, że LHA pozostaje głównie w warstwie rogowej naskórka (stratum corneum), podczas gdy kwas salicylowy może przenikać nawet o 58% głębiej¹. To ograniczenie przekłada się na łagodniejszy profil działania – mniejsze podrażnienie, ale też mniejsza skuteczność w przypadku głębokich zmian trądzikowych w porównaniu z kwasem salicylowym⁷.

Jak kwas lipohydroksylowy działa na skórę?

LHA łączy w sobie kilka mechanizmów działania, które wzajemnie się uzupełniają²:

• Działanie keratolityczne i złuszczające – LHA rozluźnia połączenia między martwymi komórkami rogowymi naskórka, ułatwiając ich usunięcie. Efektem jest wygładzenie tekstury skóry i odblokowywanie porów⁸.
• Działanie przeciwzapalne – podobnie jak kwas salicylowy, LHA łagodzi podrażnienia i zaczerwienienia skóry, co jest szczególnie istotne przy cerze trądzikowej².
• Działanie antybakteryjne – substancja ogranicza namnażanie bakterii odpowiedzialnych za powstawanie trądziku⁸.
• Poprawa wyglądu skóry – regularne stosowanie poprawia koloryt, redukuje drobne zmarszczki i wyrównuje przebarwienia¹.

Ważne jest, że LHA – podobnie jak kwas salicylowy – działa najskuteczniej w określonym zakresie pH. W typowych formulacjach kosmetycznych stosuje się go w stężeniach nieprzekraczających 1%¹.

Przy jakich problemach skórnych stosuje się LHA?

Kwas lipohydroksylowy jest składnikiem aktywnym produktów do pielęgnacji skóry stosowanych przede wszystkim w przypadku²⁹:

• trądziku – zaskórników otwartych (wągry) i zamkniętych (białe guzki), a także zmian zapalnych,
• suchej, łuszczącej się skóry z tendencją do rogowacenia,
• przebarwień i nierównego kolorytu skóry,
• drobnych zmarszczek i utraty elastyczności,
• rozszerzonych i zatkanych porów.

W dermatologii estetycznej LHA bywa stosowany w formie peelingów chemicznych. W badaniu klinicznym z udziałem 50 kobiet w wieku 35–60 lat (czas trwania: 12 tygodni, aplikacja co dwa tygodnie) peeling z LHA w stężeniu 5–10% przyniósł znaczącą poprawę w zakresie zmarszczek u 41% uczestniczek i przebarwień u 46% uczestniczek – wyniki były porównywalne lub lepsze niż przy peelingu z kwasem glikolowym 20–50%³.

Warto dodać, że w badaniach sprawdzano też łączenie LHA z nadtlenkiem benzoilu i/lub miejscowym antybiotykiem w leczeniu trądziku. Połączenie to dawało nieco lepsze efekty w redukcji zmian trądzikowych niż stosowanie nadtlenku benzoilu i antybiotyku bez LHA – choć różnica była niewielka¹⁰.

LHA a kwas glikolowy – porównanie efektów

Poniższa tabela zestawia wyniki badania klinicznego, w którym porównywano peelingi z LHA i kwasem glikolowym (GA) u kobiet z łagodnymi do umiarkowanych oznakami starzenia skóry³:

Bezpieczeństwo stosowania – co mówią badania toksykologiczne?

Panel ekspertów Cosmetic Ingredient Review (CIR) ocenił LHA jako składnik kondycjonujący skórę i uznał go za bezpieczny w preparatach kosmetycznych przy prawidłowym stosowaniu¹¹. Typowe stężenia w kosmetykach wynoszą ≤1%¹.

Dostępne są dane z badań toksykologicznych na zwierzętach dotyczące ekspozycji w ciąży. W badaniu na szczurach (podawanie doustne, dawki 10–100 mg/kg/dobę) nie stwierdzono niekorzystnego wpływu na płodność, przebieg ciąży ani rozwój potomstwa – poziom NOEL (dawka bez obserwowanych efektów) wynosił 100 mg/kg/dobę¹². W odrębnym badaniu ze skórną ekspozycją u ciężarnych szczurów (dawki 40 i 100 mg/kg/dobę) nie obserwowano wad wrodzonych u płodów, lecz u matek odnotowano miejscowe podrażnienia skóry i zmniejszony przyrost masy ciała przy obu badanych dawkach⁵. Dane te dotyczą jednak zwierząt – nie można ich bezpośrednio przekładać na ludzi.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Preparaty z kwasem lipohydroksylowym to produkty kosmetyczne i dermokosmetyczne, nie leki. Mimo łagodnego profilu działania są sytuacje, w których warto poradzić się dermatologa lub lekarza przed rozpoczęciem lub w trakcie stosowania:

• Ciąża i karmienie piersią – dane kliniczne dotyczące bezpieczeństwa LHA u kobiet ciężarnych i karmiących są niewystarczające. Skonsultuj stosowanie produktów zawierających tę substancję z lekarzem prowadzącym⁵.
• Wrażliwa lub uszkodzona skóra – jeśli masz egzemę, łuszczycę, atopowe zapalenie skóry lub aktywne stany zapalne, przed użyciem produktu złuszczającego skonsultuj się z dermatologiem.
• Reakcja alergiczna lub silne podrażnienie – jeśli po zastosowaniu produktu z LHA pojawi się silne pieczenie, obrzęk, pokrzywka lub inne objawy alergiczne, przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem.
• Brak poprawy trądziku – jeśli stosowanie produktu z LHA przez kilka tygodni nie przynosi efektów lub stan skóry się pogarsza, umów się do dermatologa w celu oceny i ewentualnego wdrożenia leczenia farmakologicznego.
• Stosowanie leków miejscowych – jeśli używasz jednocześnie retinoidów, nadtlenku benzoilu lub antybiotyków miejscowych, skonsultuj łączenie ich z LHA ze specjalistą, aby uniknąć nadmiernego złuszczania lub podrażnienia¹⁰.

Przy wyborze produktu z LHA zwróć uwagę na stężenie substancji (w kosmetykach zazwyczaj ≤1%), pH formuły oraz to, czy produkt jest przeznaczony do codziennego stosowania czy jako peeling okazjonalny. Stosuj krem z filtrem SPF w ciągu dnia – złuszczanie naskórka zwiększa wrażliwość skóry na promieniowanie UV. Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z kwasami, wprowadzaj produkt stopniowo – zacznij od stosowania co kilka dni i obserwuj reakcję skóry.