Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
InterakcjeIndeks substancji czynnych
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Semaglutyd to innowacyjny lek na cukrzycę typu 2, skutecznie obniżający poziom glukozy i wspierający redukcję masy ciała, z potwierdzonym profilem bezpieczeństwa oraz wygodnym schematem dawkowania.
- syntetyczne i biologiczne
Stemoxydine to inhibitor enzymu P4H naśladujący hipoksję w mieszkach włosowych, który skraca fazę kenogen i może zwiększać gęstość włosów. Badania kliniczne są obiecujące, ale nieliczne i sponsorowane przez producenta – substancja nie jest zarejestrowana jako lek na łysienie.
- surowce roślinne
Senes to roślinny środek przeczyszczający zawierający sennozydy, które pobudzają perystaltykę jelita grubego. Działa po 6–12 godzinach od przyjęcia. Stosuje się go krótkotrwale w zaparciach i przed kolonoskopią. Nie należy używać dłużej niż tydzień bez konsultacji z lekarzem.
- surowce roślinne
Senes wąskolistny to roślina lecznicza zawierająca sennozydy A i B – glikozydy antrachinowe aktywowane w jelicie grubym. Pobudza perystaltykę i łagodzi zaparcia w ciągu 8–10 godzin. Przeznaczony wyłącznie do krótkotrwałego stosowania; przy dłuższym użyciu grozi zaburzeniami elektrolitowymi i uzależnieniem od przeczyszczenia.
- witaminy i minerały
Sepolit (sepiolit) to naturalny minerał ilasty zbudowany z uwodnionego krzemianu magnezu, o wyjątkowo porowatej, igiełkowej strukturze i dużej powierzchni właściwej. Skutecznie wiąże ciecze, toksyny i gazy, nie wchłaniając się z przewodu pokarmowego. Stosowany w preparatach aptecznych jako adsorbent wspierający pracę jelit.
- surowce roślinne
Serdecznik pospolity (Leonurus cardiaca) to zioło o udokumentowanym działaniu na serce i układ nerwowy. Zawiera leonurynę, flawonoidy i iryduidy, które łagodzą kołatanie serca, obniżają ciśnienie i redukują lęk. Jest przeciwwskazany w ciąży.
Sertakonazol to azolowy lek przeciwgrzybiczy i przeciwbakteryjny stosowany miejscowo w kremach. Skuteczny w leczeniu grzybic skóry, kandydozy i nadkażeń bakteryjnych, działa poprzez hamowanie syntezy ergosterolu w błonach grzybów.
- syntetyczne i biologiczne
Sertindol jest lekiem przeciwpsychotycznym stosowanym w leczeniu schizofrenii. Substancja ta działa poprzez blokowanie receptorów dopaminowych i serotoninowych w mózgu.
- syntetyczne i biologiczne
Sertralina to lek z grupy SSRI stosowany w terapii depresji, lęków i OCD. Wpływa na poprawę nastroju i redukcję objawów, dostępny w różnych dawkach, dopasowywany indywidualnie do pacjenta.
- syntetyczne i biologiczne
Serwatka demineralizowana to proszek mleczny z obniżoną zawartością minerałów (40–90% redukcji), bogaty w białko serwatkowe (11–15%) i laktozę (70–80%). Stosowana głównie w mleku modyfikowanym dla niemowląt oraz żywieniu klinicznym, m.in. przy chorobach nerek. Zawiera bioaktywne białka: β-laktoglobulinę, α-laktalbumin i immunoglobuliny.
Setmelanotyd to agonista receptorów MC4R stosowany w leczeniu rzadkich, genetycznych form otyłości, poprawiający kontrolę apetytu i metabolizm. Wymaga genetycznej diagnostyki i ścisłego nadzoru lekarskiego.
- syntetyczne i biologiczne
Sewelamer ogranicza wchłanianie fosforanów z pokarmu, pomagając kontrolować ich poziom u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek, zwłaszcza podczas dializ, bez zwiększania podaży wapnia.
- syntetyczne i biologiczne
Sewofluran to nowoczesny wziewny anestetyk ogólny o szybkim działaniu i krótkim czasie wybudzania, szeroko stosowany podczas zabiegów chirurgicznych u dorosłych i dzieci.
- surowce roślinne
Sezam indyjski (Sesamum indicum) to roślina oleista bogata w lignany (sesamina, sesamolina, sesamol), γ-tokoferol i nienasycone kwasy tłuszczowe. Olej sezamowy i wyciąg z nasion wykazują działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne i kardioprotekcyjne potwierdzone w badaniach klinicznych. Sezam należy do priorytetowych alergenów – osoby uczulone powinny go unikać.
- syntetyczne i biologiczne
Sfingozyna to lipid sygnałowy regulujący przeżycie komórek, odporność i barierę skórną. Jej metabolit S1P działa przez pięć receptorów sprzężonych z białkiem G, a na tym mechanizmie opiera się działanie leków stosowanych w stwardnieniu rozsianym.
- surowce roślinne
Shankhpushpi (Convolvulus prostratus) to ajurwedyjskie zioło tradycyjnie stosowane jako tonik nerwowy i środek wspomagający pamięć. Zawiera alkaloidy, flawonoidy i skopoletin. Badania na zwierzętach wskazują na właściwości nootropowe i neuroprotekcyjne, jednak solidnych badań klinicznych u ludzi nadal brakuje.
- surowce roślinne
Shikakai (Acacia concinna) to roślina ajurwedyjska bogata w saponiny, flawonoidy i garbniki. Stosowana głównie zewnętrznie jako naturalny środek myjący do włosów i skóry głowy; tradycyjnie używana też przy łupieżu, wszawicy i drobnych ranach. Doustne stosowanie wyłącznie po konsultacji ze specjalistą.
- surowce roślinne
Shilapuspha (Didymocarpus pedicellata) to ayurwedyjskie ziele himalajskie stosowane tradycyjnie w kamicy nerkowej i schorzeniach dróg moczowych. Zawiera flawonoidy, polifenole i olejek eteryczny z α-hulenem. Działanie potwierdzone głównie w badaniach przedklinicznych; kliniczne dowody skuteczności u ludzi są ograniczone.
- surowce roślinne
Shiitake (Lentinula edodes) zawiera lentinan, eritadeninę, β-glukany i ergotioneinę – związki o udokumentowanym działaniu immunomodulującym, przeciwutleniającym i wspierającym profil lipidowy. Wyciąg z grzybów shiitake stosuje się jako suplement diety; lentinan w postaci iniekcyjnej jest lekiem w Japonii. Przed stosowaniem koncentratów warto skonsultować się z lekarzem.
- surowce roślinne
Masło illipe (Shorea stenoptera) to roślinny tłuszcz z nasion drzewa tengkawang, bogaty w kwasy stearynowy, oleinowy i palmitynowy. Stosowane zewnętrznie nawilża, wygładza i chroni skórę oraz kondycjonuje włosy. Ma długą historię użycia w kosmetyce i tradycyjnej medycynie Borneo.
- syntetyczne i biologiczne
Siara bydlęca to pierwsze mleko krów po porodzie – wyjątkowo bogate w przeciwciała (IgG, IgA, IgM), czynniki wzrostu (IGF-I, IGF-II), laktoferynę i cytokiny. Wstępne badania wskazują na potencjalne korzyści dla odporności i zdrowia jelit, jednak nauka jest jeszcze na wczesnym etapie i nie pozwala na jednoznaczne rekomendacje.
- syntetyczne i biologiczne
Siara kozia zawiera immunoglobuliny IgG (30–80 g/l), laktoferynę, czynniki wzrostu i cytokiny. W suplementach stosuje się 1–10 g proszku dziennie w zależności od celu. Może wspierać odporność i barierę jelitową, choć badania u ludzi są wciąż ograniczone.
- syntetyczne i biologiczne
Siarczan dekstranu to polimer siarczanowanej glukozy stosowany jako substancja pomocnicza w lekach, diagnostyce i kosmetykach. Stabilizuje białka, przyspiesza hybrydyzację DNA i wytrąca lipoproteiny. Produkty klasy farmaceutycznej spełniają wymagania Farmakopei Europejskiej.
- syntetyczne i biologiczne
Siarczan sodu, stosowany do przygotowania jelit przed badaniami, działa osmotycznie, wspomagając opróżnienie przewodu pokarmowego. Charakteryzuje się skutecznością, ale wymaga uwagi ze względu na możliwe działania niepożądane.
- syntetyczne i biologiczne
Siarczan tetradecylu sodu wykorzystywany jest w leczeniu żylaków kończyn dolnych, działa miejscowo zamykając zmienione chorobowo żyły i łagodząc objawy niewydolności żylnej.
- witaminy i minerały
Siarka to trzeci co do ilości minerał w organizmie, kluczowy dla syntezy glutationu i aminokwasów metioniny i cysteiny. Stosowana miejscowo (2–10%) działa keratolitycznie i antybakteryjnie w trądziku, łupieżu i świerzbie. W suplementach występuje jako MSM. Brak oficjalnego RDA dla siarki.
- surowce roślinne
Sida cordifolia (Bala) to roślina ajurwedyjska o złożonym składzie alkaloidów i flawonoidów. Badania przedkliniczne wskazują na działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i hipoglikemizujące. Obecność efedryny jest kontrowersyjna naukowo. Wymaga ostrożności u osób z chorobami serca, nadciśnieniem i tarczycą.
- syntetyczne i biologiczne
Syldenafil wspiera leczenie zaburzeń erekcji i nadciśnienia płucnego, poprawiając przepływ krwi. Występuje w różnych dawkach, umożliwiając indywidualne dopasowanie terapii do potrzeb pacjenta.
- syntetyczne i biologiczne
Silikat to związek krzemu stosowany jako ekscypient w tabletkach, środek pochłaniający wilgoć w opakowaniach leków oraz składnik suplementów na kości, skórę i włosy. Dowody kliniczne na działanie suplementacyjne u ludzi są nadal ograniczone.
- syntetyczne i biologiczne
Silikon medyczny tworzy półokluzyjną barierę nawilżającą skórę i redukującą blizny, przyspiesza gojenie ran i służy jako nośnik leków w implantach oraz eksipient w tabletkach i kapsułkach.
- syntetyczne i biologiczne
Siltuksymab to przeciwciało monoklonalne wykorzystywane w leczeniu wieloogniskowej choroby Castleman’a. Blokuje czynniki zapalne, wspierając kontrolę objawów i poprawiając jakość życia pacjentów.
- surowce roślinne
Olej jojoba to ciekły wosk z nasion Simmondsia chinensis, zbudowany w ~97% z estrów woskowych naśladujących ludzki sebum. Zawiera witaminę E, fitosterole i mikroelementy. Działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie i nawilżająco na skórę. Stosuje się go wyłącznie zewnętrznie – doustne przyjmowanie jest niebezpieczne.
- syntetyczne i biologiczne
Simwastatyna obniża poziom cholesterolu LDL, wspiera leczenie zaburzeń lipidowych i zapobiega chorobom sercowo-naczyniowym. Stosowana u dorosłych i dzieci powyżej 10 lat w różnych dawkach.
- syntetyczne i biologiczne
Sinetrol to opatentowany ekstrakt z cytrusów i guarany bogaty w flawonoidy. Hamuje enzym fosfodiesterazę (PDE), przez co nasila lipolizę w komórkach tłuszczowych. Badania kliniczne potwierdzają redukcję masy tłuszczowej i obwodu talii bez utraty mięśni.
Siponimod to lek immunomodulujący stosowany w wtórnie postępującej postaci stwardnienia rozsianego z aktywnością zapalną, wpływający na ograniczenie migracji limfocytów do ośrodkowego układu nerwowego.
- syntetyczne i biologiczne
Sitagliptyna wspomaga regulację glikemii u dorosłych z cukrzycą typu 2, działając na hormony insuliny. Stosowana samodzielnie lub z innymi lekami, dostępna w różnych dawkach i formach.
- surowce roślinne
Skalnica (Saxifraga) to roślina zielna o długiej tradycji zielarskiej. Zawiera kumaryny, olejki eteryczne i polisacharydy. Stosowana przy kaszlu, dolegliwościach moczowych i skórnych, głównie na podstawie badań laboratoryjnych i danych z medycyny tradycyjnej.
- syntetyczne i biologiczne
Skrobia to złożony węglowodan dostarczający glukozy – paliwa dla całego organizmu. Jej oporna frakcja działa jak błonnik: fermentuje w jelicie grubym, wspiera mikrobiotę i pomaga utrzymać prawidłowy poziom cukru we krwi po posiłku.
- syntetyczne i biologiczne
Skrobia modyfikowana to substancja pomocnicza stosowana w tabletkach, kapsułkach i proszkach jako spoiwo, wypełniacz lub środek rozpadający. EFSA potwierdziła jej bezpieczeństwo przy typowych poziomach użycia. Różne formy – sieciowana, hydroksypropylowana, wstępnie żelatynizowana – pełnią odmienne funkcje w leku i decydują o tym, jak szybko substancja czynna się uwalnia.