,

Czym są inhibitory DPP-4? Poznaj nowe leki na cukrzycę

Data publikacji:

Ostatnia aktualizacja:

Inhibitory DPP-4 – nowoczesne leki na cukrzycę typu 2

Leki z tej grupy stosuje się w cukrzycy drugiego typu, a więc związanej ze względnym niedoborem insuliny. Przyczyną tego rodzaju cukrzycy jest oporność na insulinę, ze względnym jej niedoborem i hiperglikemią. Cukrzyca typu drugiego stanowi często element zespołu metabolicznego, czyli współwystępuje z nadwagą lub otyłością, nadciśnieniem tętniczym i hiperlipidemią. 
Leki na cukrzycę typu 2

Leki z tej grupy stosuje się w cukrzycy drugiego typu, a więc związanej ze względnym niedoborem insuliny. Przyczyną tego rodzaju cukrzycy jest oporność na insulinę, ze względnym jej niedoborem i hiperglikemią. Cukrzyca typu drugiego stanowi często element zespołu metabolicznego, czyli współwystępuje z nadwagą lub otyłością, nadciśnieniem tętniczym i hiperlipidemią.

Podczas farmakoterapii cukrzycy należy zawsze pamiętać o wprowadzeniu zdrowych nawyków żywieniowych, próbie podjęcia aktywności fizycznej i zdrowym trybie życia. Lekiem pierwszego wyboru jest metformina – pochodna biguanidu, która wpływa na metabolizm glukozy i glikogenu w wątrobie i krwi. Jeśli monoterapia nie przynosi efektów lub leczenie metforminą jest źle tolerowane przez pacjenta bądź też przeciwwskazane wprowadza się inne leki między innymi z grupy DPP-4.

Jak działają gliptyny? Mechanizm działania DPP-4

Inhibitory dipeptydylopeptydazy 4 hamują rozkład inkretyny-GLP-1, hormonu uwalnianego po posiłku i stymulującego trzustkę do wydzielania insuliny oraz GIP-peptydu insulinotropowego [1,2]. Leki te powodują wytworzenie większej ilości insuliny gdy poziom glukozy we krwi jest wysoki. Gdy poziom glukozy jest niski inhibitory DPP-4 nie stymulują wydzielania insuliny. Ryzyko hipoglikemii jest wówczas bardzo niskie [1].

Poza wpływem na syntezę i uwalnianie insuliny DPP-4 zmniejszają produkcję glukozy w wątrobie. Zmniejsza się wydzielanie glukagonu.

Jakie efekty przynoszą DPP-4?

Efektem ich działania jest obniżenie wartości hemoglobiny glikowanej o 0,5 do 0,8 %. Uzyskuje się zatem większą kontrolę wyrównania glikemii. Leki z tej grupy wpływają ochronnie na komórki B wysp trzustkowych — choć badania nie udowodniły w pełni opóźnienia rozwoju cukrzycy (tak jak w przypadku metforminy).

Gliptyny nie wpływają na szybkość opróżniania żołądka i nie pobudzają ośrodka sytości w podwzgórzu [2,3]. Nie wpływają zatem na masę ciała tak jak insuliny czy leki z grupy tiazolidynedionów.

Można je stosować łącznie z metforminą i glitazonem, w potrójnym połączeniu, lub z pochodnymi sulfonylomocznika.

Jakie gliptyny stosuje się do leczenia cukrzycy? Przykłady

Wildagliptyna

Dopuszczona do obrotu została w 2007 roku. Ma najkrótszy okres półtrwania, około 3 godziny, dlatego też jest stosowana dwa razy na dobę. Może być stosowana w monoterapii gdy metformina jest nietolerowana lub przeciwwskazana. Można ją stosować łącznie z metforminą lub pochodnymi sulfonylomocznika, gdy nie ma pożądanych wartości glikemii. Nie należy jej jednak stosować z insuliną lub w terapii skojarzonej z metforminą i pochodnymi sulfonylomocznika [2,3].

Wydalana jest w postaci metabolitów, główny metabolit jest nieaktywny farmakologicznie. U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek jest konieczne zmniejszenie dawki leku. Wildagliptyna występuje pod następującymi nazwami handlowymi: Galvus.

Linagliptyna

Jest gliptyną najsilniej hamującą enzym DPP-4 rozkładający GLP-1. Umożliwia to zastosowanie jej w najmniejszej dawce dobowej. Wykazuje też wysoką wybiórczość w stosunku do hamowania DPP-4 w porównaniu z innymi enzymami (DPP-8, DPP-2, DPP-9), których zahamowanie wiązać się może z działaniami niepożądanymi. Te enzymy odgrywają dużą rolę w cyklu komórkowym monocytów, limfocytów i fibroblastów [1,2].

Terapia linagliptyną zmniejsza wartość hemoglobiny glikowanej o około 0.69%. W badaniach porównujących linagliptynę i inne gliptyny udowodniono, że redukcja HbA1C jest zbliżona gdy stosowano pochodne sulfonylomocznika, tiazolidynediony, a także akarbozę, nieco większy spadek wartości HbA1C obserwowano w przypadku stosowania metforminy. Redukcja wartości HbA1C jest tym wyższa im wyższa była wartość wyjściowa HbA1C (powyżej 9%).

W odróżnieniu od wildagliptyny może być stosowana w terapii skojarzonej z metforminą i pochodną sulfonylomocznika.

Okres półtrwania wynosi nawet do 120 godzin, a czas, po którym osiągane jest maksymalne stężenie to półtorej godziny. Obserwuje się czterokrotny wzrost poziomu GLP-1 po zastosowaniu linagliptyny w dawce 25 mg. Lek wydalany jest głównie z kałem, a metabolity są nieaktywne biologicznie. Linagliptyna występuje pod następującymi nazwami handlowymi: Trajenta.

Sitagliptyna

Może być stosowana w monoterapii jak i terapii skojarzonej z insuliną i metforminą oraz pochodnymi sulfonylomocznika. Jej stosowanie powoduje dwukrotny wzrost osoczowego stężenia GLP-1. Okres półtrwania wynosi 12 godzin. Lek podaje się zazwyczaj raz na dobę, w celu zapewnienia właściwego działania stymulującego wydzielanie insuliny [2].

W przypadku niewydolności nerek pacjenci wymagają zmniejszenia dawki leku. Eliminacja zachodzi w wydalanym moczu, niewielka ilość usuwana jest z organizmu z kałem. Sitagliptyna występuje pod następującymi nazwami handlowymi: Januvia, Ristaben.

Saksagliptyna

W odróżnieniu od innych gliptyn lek nie powinien być stosowany w monoterapii. Można go kojarzyć z metforminą lub pochodnymi sulfonylomocznika. Niekiedy kuracja taka wymaga zmniejszenia dawki saksagliptyny. Natomiast przy jednoczesnym stosowaniu z metforminą i pochodnymi sulfonylomocznika lub insuliną, nie można go stosować. Lek wywołuje około 3-krotny wzrost stężenia GLP-1. Cechuje się mniejszą wybiórczością w hamowaniu aktywności enzymu DPP-4 w porównaniu z DPP-2 i DPP-8 i DPP-9 [2,3].

Okres półtrwania wynosi około 2,5-3 godziny, ale w wyniku przemian w wątrobie powstaje metabolit biologicznie czynny, dlatego też lek podaje się najczęściej raz na dobę. Lek jest eliminowany z moczem, w mniejszym stopniu z kałem. Dawka leku wymaga zredukowania w ciężkiej niewydolności nerek. Saksagliptyna występuje pod następującymi nazwami handlowymi: Onglyza.

Zastosowaniu gliptyn w prewencji zdarzeń sercowo-naczyniowych

Jak gliptyny wpływają na cholesterol?

Wiele badań udowodniło spadek stężenia cholesterolu całkowitego podczas terapii gliptynami. Nie ma natomiast wiarygodnych badań potwierdzających ich wpływ na stężenie LDL, czyli lipoproteiny o małej gęstości i HDL (lipoproteina o wysokiej gęstości-jej wyższa wartość jest korzystna w redukcji zdarzeń sercowo-naczyniowych). Redukcja cholesterolu całkowitego była znacznie wyższa podczas stosowania DPP-4 niż innych leków przeciwcukrzycowych.

Jak gliptyny wpływają na ciśnienie tętnicze?

Podczas terapii gliptynami zauważono niewielki spadek wartości ciśnienia tętniczego krwi (średnio o 2-3 mmHg). Mogą być one zatem stosowane wraz z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi u pacjentów z rozpoznaną cukrzycą typu 2, w skojarzeniu z metforminą lub w monoterapii gdy jest ona źle tolerowana lub przeciwwskazana.

Efekt obniżający ciśnienie jest prawdopodobnie wywołany działaniem wazodylatacyjnym i natriuretycznym gliptyn. Wykazują one także niewielki efekt moczopędny i zwiększają wydalanie jonów sodowych z organizmu.

Gliptyny a inne czynniki ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych

W kilku badaniach zaobserwowano, że gliptyny mogą wywierać efekt plejotropowy, korzystny na śródbłonek naczyń. Niektóre z nich powodowały spadek stężenia białka C-informującego o stanie zapalnym organizmu.

Z dużych badań przeprowadzonych w ubiegłych latach (Savor-Timi, Examine, Tecos) wynikają korzystne działania gliptyn w zakresie redukcji zdarzeń sercowo-naczyniowych, opartych na plejotropowym efekcie ich działania [2,3]. Udowodniono, że gliptyny korzystnie wpływają na czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego (nie powodują otyłości, obniżają glikemię poposiłkową i glikemię na czczo, zmniejszają poposiłkowe stężenie lipidów, nadciśnienie tętnicze i insulinooporność). Wszystkie te czynniki wywołują stres oksydacyjny i dlatego też prowadzą do ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. Udowodniono również, że gliptyny zmniejszają aktywność inhibitora aktywatora plazminogenu PAI-1 i peptydu natriuretycznego, co prowadzić może do efektu przeciwzakrzepowego, pożądanego u osób z cukrzycą w grupie ryzyka sercowo-naczyniowego.

Inhibitory DPP-4 poprawiają funkcję lewej komory serca i korzystnie wpływają na miocyty. Mobilizują komórki macierzyste serca i jego czynność u pacjentów po zawale mięśnia sercowego.

Gliptyny a hospitalizacja

W niektórych badaniach wieloośrodkowych udowodniono, że gliptyny zmniejszają ryzyko hospitalizacji i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych (ryzyko udaru i zawału mięśnia sercowego, ryzyko rozwoju niewydolności mięśnia sercowego). Inne badania nie dały podstaw do takich wniosków. Potrzebne są wobec tego dalsze, wieloośrodkowe, randomizowane badania z udziałem pacjentów leczonych gliptynami, by w pełni docenić ich możliwości w redukcji twardych punktów końcowych (hospitalizacja i zgon) w zakresie chorób serca i naczyń krwionośnych.

Czy gliptyny są bezpieczne? Poznaj możliwe skutki uboczne

Przyjmowanie gliptyn może wiązać się z pewnymi działaniami niepożądanymi. Niektóre z możliwych niepożądanych skutków ubocznych gliptyn to:

  1. Wymioty;
  2. Biegunka;
  3. Bóle brzucha;
  4. Nudności;
  5. Infekcje górnych dróg oddechowych (rzadziej);
  6. Bóle głowy (rzadziej);
  7. Zapalenie jamy nosowo-gardłowej (rzadziej);
  8. Zmiany skórne (rzadziej).

Ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem, jeśli wystąpią jakiekolwiek niepożądane objawy podczas stosowania gliptyn. Lekarz będzie w stanie ocenić sytuację i dostosować dawkowanie lub zaproponować alternatywną terapię, jeśli to konieczne.

Kto nie powinien stosować gliptyn w leczeniu cukrzycy?

W ogólnych zasadach gliptyny (inhibitory DPP-4) są dobrze tolerowane i skuteczne w leczeniu cukrzycy typu 2. Jednak istnieje kilka grup osób, które nie powinny stosować gliptyn w leczeniu cukrzycy. Należą do nich:

  1. Osoby z znaną nadwrażliwością lub alergią na gliptyny lub jakikolwiek ich składnik.
  2. Pacjenci z cukrzycą typu 1, ponieważ gliptyny są głównie wskazane w leczeniu cukrzycy typu 2.
  3. Kobiety w ciąży lub karmiące piersią, ponieważ dostępne dane dotyczące bezpieczeństwa gliptyn w tych populacjach są ograniczone.
  4. Pacjenci z ciężką niewydolnością nerek lub przewlekłą chorobą nerek. Gliptyny wymagają dostosowania dawek u pacjentów z upośledzeniem czynności nerek, a niektóre z nich mogą nie być zalecane w tych przypadkach.

Czy warto stosować gliptyny?

Gliptyny to nowoczesne leki stosowane w terapii cukrzycy typu drugiego o bardzo dobrej tolerancji i niewielu przeciwwskazaniach. Nie powodują przybierania na wadze u stosujących je pacjentów i nie wywołują hipoglikemii. Uwagę klinicystów przykuwają ich właściwości plejotropowe i badania w kierunku zmniejszania ryzyka chorób sercowo-naczyniowych u pacjentów obciążonych cukrzycą.

Bibliografia

  1. Farmakoterapia-Choroby serca i naczyń-Inhibitory DPP-4 w terapii cukrzycy-Agnieszka Kapłon-Cieślicka i Krzysztof Filipiak-WUM
  2. Inhibitory DPP-4 ze szczególnym uwzględnieniem sitagliptyny-Mariusz Jasik WUM
  3. Bezpieczeństwo sercowo-naczyniowe inhibitorów DPP-4-Janusz Gumprecht ŚUM w Katowicach

Powiązane produkty

Omawiane substancje

  • Linagliptyna

    Linagliptyna jest lekiem stosowanym w leczeniu cukrzycy typu 2. Substancja ta działa poprzez zwiększenie wydzielania insuliny przez trzustkę.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Saksagliptyna

    Saksagliptyna jest lekiem stosowanym w leczeniu cukrzycy typu 2. Substancja ta działa poprzez hamowanie enzymu DPP-4, który odpowiada za rozkładanie hormonów inkretynowych.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Sitagliptyna

    Sitagliptyna jest lekiem stosowanym w leczeniu cukrzycy typu 2. Substancja ta działa poprzez hamowanie enzymu DPP-4, który odpowiada za rozkładanie hormonów inkretynowych, zwiększając ich stężenie we krwi.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Wildagliptyna

    Wildagliptyna jest lekiem stosowanym w leczeniu cukrzycy typu 2. Substancja ta działa poprzez hamowanie enzymu DPP-4, co prowadzi do zwiększenia wydzielania insuliny i obniżenia poziomu glukozy we krwi.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Omawiane schorzenia

  • Cukrzyca

    Cukrzyca to choroba metaboliczna charakteryzująca się podwyższonym poziomem glukozy we krwi. Nieleczona cukrzyca może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak uszkodzenie nerek, nerwów, oczu oraz serca.
  • Cukrzyca typu 1

    Cukrzyca typu 1 jest chorobą metaboliczną, która charakteryzuje się brakiem insuliny w organizmie. Objawy cukrzycy typu 1 to m.in. nadmierne pragnienie, częste oddawanie moczu oraz utrata masy ciała.
  • Cukrzyca typu 2

    Cukrzyca typu 2 jest chorobą metaboliczną, która charakteryzuje się zaburzeniem gospodarki węglowodanowej organizmu. Jest to choroba przewlekła, która wymaga stałej kontroli poziomu cukru we krwi oraz zmiany stylu życia.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: , .