Sertralina, citalopram i paroksetyna to leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI, różniące się wskazaniami, bezpieczeństwem u dzieci i kobiet w ciąży.
Porównywane substancje czynne – podobieństwa i grupa terapeutyczna
W tej analizie porównujemy sertralinę z citalopramem oraz paroksetyną. Wszystkie te substancje należą do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Oznacza to, że wpływają one na zwiększenie ilości serotoniny w mózgu, co jest istotne w leczeniu depresji i różnych zaburzeń lękowych12. Charakteryzuje je:
- działanie przeciwdepresyjne
- działanie przeciwlękowe
- stosowanie w zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych
- stosowanie w różnych postaciach lęku
Każda z tych substancji dostępna jest głównie w postaci tabletek podawanych doustnie, a ich skuteczność i bezpieczeństwo były wielokrotnie potwierdzane w badaniach klinicznych12.
Wskazania – kiedy stosuje się sertralinę, citalopram i paroksetynę?
Sertralina, citalopram i paroksetyna mają podobne, ale nie identyczne wskazania do stosowania. Wszystkie są wykorzystywane w leczeniu depresji oraz lęku napadowego (z agorafobią lub bez niej)34. Istnieją jednak pewne różnice:
- Sertralina jest dodatkowo zarejestrowana do leczenia:
- zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (ZO-K) także u dzieci od 6. roku życia
- zespołu lęku społecznego
- zespołu stresu pourazowego (PTSD)
- Citalopram i paroksetyna nie są zarejestrowane do leczenia zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych u dzieci – ich stosowanie ogranicza się do dorosłych4.
Wskazania te mogą się różnić w zależności od kraju i konkretnego preparatu, ale ogólnie sertralina wykazuje najszerszy zakres rejestracji, szczególnie w terapii zaburzeń lękowych i ZO-K u dzieci3.
Mechanizm działania i farmakokinetyka – jak te leki wpływają na organizm?
Wszystkie trzy leki działają poprzez blokowanie wychwytu zwrotnego serotoniny w mózgu, co skutkuje zwiększeniem jej ilości w przestrzeni między komórkami nerwowymi. To właśnie serotonina odpowiada m.in. za nastrój i odczuwanie lęku12.
Różnice dotyczą głównie:
- siły działania – paroksetyna i sertralina są uznawane za nieco silniejsze od citalopramu
- metabolizmu – sertralina i paroksetyna są metabolizowane głównie przez wątrobę, citalopram przez kilka szlaków enzymatycznych, co zmniejsza ryzyko interakcji z innymi lekami78
- czasów półtrwania – sertralina ma czas półtrwania ok. 26 godzin, citalopram ok. 36 godzin, paroksetyna ok. 24 godzin, co wpływa na czas utrzymywania się leku w organizmie i sposób odstawiania78
Sertralina wykazuje minimalne ryzyko działania uspokajającego i nie wpływa istotnie na sprawność psychomotoryczną1. Citalopram i paroksetyna mogą u niektórych osób powodować senność lub lekkie spowolnienie, zwłaszcza na początku leczenia2.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co trzeba uważać?
Wszystkie trzy leki mają zbliżone przeciwwskazania, do których należą:
- uczulenie na substancję czynną
- jednoczesne stosowanie z niektórymi innymi lekami, zwłaszcza inhibitorami MAO oraz pimozydem (zwiększa to ryzyko tzw. zespołu serotoninowego)
- stosowanie u osób z wydłużonym odstępem QT w EKG (zaburzenia rytmu serca)
Należy zachować szczególną ostrożność u osób:
- z chorobami wątroby – konieczne może być zmniejszenie dawki
- z chorobami nerek – w większości przypadków nie jest wymagana korekta dawki, ale należy monitorować stan pacjenta
- z padaczką – leki te mogą obniżać próg drgawkowy
- ze skłonnością do krwawień lub przyjmujących leki przeciwzakrzepowe (ryzyko krwotoków)
- ze skłonnością do manii lub hipomanii
Ważne jest, by nie przerywać nagle leczenia, ponieważ wszystkie leki z tej grupy mogą wywoływać objawy odstawienne, takie jak zawroty głowy, niepokój, nudności czy bóle głowy910.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
W tej grupie leków występują istotne różnice:
- Dzieci i młodzież:
- Kobiety w ciąży:
- Stosowanie wszystkich SSRI w ciąży jest niezalecane, chyba że lekarz uzna, że korzyści przeważają nad ryzykiem
- Możliwe działania niepożądane u noworodków to m.in. zaburzenia oddychania, drgawki, zmiany napięcia mięśniowego, płaczliwość1112
- Stosowanie w końcowym okresie ciąży może zwiększać ryzyko przetrwałego nadciśnienia płucnego u noworodka
- Karmienie piersią:
- Kierowcy i obsługa maszyn:
- Sertralina nie wpływa istotnie na sprawność psychomotoryczną, ale należy zachować ostrożność, szczególnie na początku leczenia
- Citalopram i paroksetyna mogą u niektórych osób powodować senność lub osłabienie koncentracji
- Osoby starsze:
- Nie należy nagle odstawiać tych leków – grozi to objawami odstawienia
- W razie zaburzeń rytmu serca, napadów drgawkowych, nietypowych krwawień lub pojawienia się myśli samobójczych należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza
- Leki te mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami, zwłaszcza stosowanymi w chorobach serca, padaczce, cukrzycy lub w leczeniu bólu
- Dawki dla osób starszych, dzieci i osób z chorobami wątroby mogą być niższe niż standardowe
Podsumowanie: Sertralina, citalopram i paroksetyna – podobieństwa i różnice
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Sertralina | Depresja, lęk napadowy, ZO-K (dorośli i dzieci od 6 r.ż.), zespół lęku społecznego, PTSD | ZO-K od 6. r.ż. (tylko to wskazanie) | Nie zaleca się, możliwe w razie konieczności | Nie wpływa istotnie na sprawność psychomotoryczną, ale zaleca się ostrożność |
| Citalopram | Depresja, lęk napadowy | Nie stosować poniżej 18 r.ż. | Nie zaleca się, możliwe w razie konieczności | Może powodować senność, zwłaszcza na początku |
| Paroksetyna | Depresja, lęk napadowy, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenia lękowe (u dorosłych) | Nie stosować poniżej 18 r.ż. | Nie zaleca się, możliwe w razie konieczności | Może powodować senność i osłabienie koncentracji |

















