Glucosum 20%

Glucosum 20% to roztwór do infuzji zawierający glukozę w stężeniu 200 mg w każdym mililitrze płynu. Jest to lek podawany bezpośrednio do żyły, który służy jako źródło energii dla organizmu oraz pomaga w leczeniu niskiego poziomu cukru we krwi. Jeden gram glukozy dostarcza organizmowi 16,8 kJ, czyli 4 kilokalorii energii.

Preparat jest dostępny w postaci przezroczystego roztworu, pakowanego w specjalne pojemniki polietylenowe o różnych pojemnościach – od 100 ml do 1000 ml. Charakteryzuje się wysoką osmolarnością wynoszącą 1114 mOsmol/l, co oznacza, że jest to roztwór silnie skoncentrowany.

Lek znajduje zastosowanie w dwóch głównych sytuacjach klinicznych:

• Uzupełnianie niedoborów energetycznych. Preparat stanowi składnik węglowodanowy w żywieniu pozajelitowym, czyli wtedy, gdy pacjent nie może przyjmować pokarmu w naturalny sposób przez przewód pokarmowy.
• Leczenie hipoglikemii. Pomaga w przypadku zbyt niskiego poziomu cukru we krwi, który może być niebezpieczny dla zdrowia i życia pacjenta.

Ze względu na swoje właściwości, glukoza jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania komórek układu nerwowego, rdzenia nerki oraz czerwonych krwinek. Uczestniczy również w syntezie białek oraz procesie tworzenia glikogenu – formy, w której organizm magazynuje węglowodany.

Preparat podaje się dożylnie, zwykle do żyły centralnej. W stanach nagłych, szczególnie przy leczeniu niskiego poziomu cukru we krwi, można go podawać w powolnej infuzji również do żył obwodowych.

Dawkowanie u dorosłych

Dawkę ustala lekarz indywidualnie, biorąc pod uwagę wiek, masę ciała oraz stan zdrowia pacjenta. Orientacyjne wartości to:

• Maksymalna szybkość infuzji: 1,25 ml na kilogram masy ciała na godzinę. Dla osoby ważącej 70 kg oznacza to około 87,5 ml na godzinę, co odpowiada 17,5 g glukozy na godzinę.
• Maksymalna dawka dobowa: zazwyczaj nie przekracza 21 ml na kilogram masy ciała, co odpowiada 4,2 g glukozy na kilogram masy ciała. Bezwzględnie należy przestrzegać ograniczenia: 0,5 g glukozy na kilogram masy ciała na godzinę oraz do 6,0 g na kilogram masy ciała na dobę.

Dawkowanie u dzieci

U dzieci dawkowanie jest szczególnie precyzyjnie dostosowywane do wieku i masy ciała. Maksymalne dawki dobowe wynoszą:

• Wcześniaki: do 18 g glukozy na kilogram masy ciała (do 90 ml na kilogram masy ciała).
• Noworodki: do 15 g glukozy na kilogram masy ciała (do 75 ml na kilogram masy ciała).
• Dzieci 1-2 lata: do 15 g glukozy na kilogram masy ciała (do 75 ml na kilogram masy ciała).
• Dzieci 3-5 lat: do 12 g glukozy na kilogram masy ciała (do 60 ml na kilogram masy ciała).
• Dzieci 6-10 lat: do 10 g glukozy na kilogram masy ciała (do 50 ml na kilogram masy ciała).
• Dzieci 10-14 lat: do 8 g glukozy na kilogram masy ciała (do 40 ml na kilogram masy ciała).

U noworodków należy zwrócić szczególną uwagę na wysoką osmolarność roztworu. Całkowita objętość płynu podanego pozajelitowo nie powinna przekraczać określonych dla wieku limitów – od 50-70 ml na kilogram masy ciała na dobę w pierwszym dniu życia, do 100-130 ml na kilogram masy ciała na dobę od piątego dnia życia.

Istnieje szereg sytuacji, w których podawanie tego preparatu jest bezwzględnie przeciwwskazane:

• Hiperglikemia. Zbyt wysoki poziom cukru we krwi.
• Hipokaliemia. Zbyt niskie stężenie potasu we krwi.
• Kwasica. Zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu.
• Przewodnienie. Nadmiar płynów w organizmie.
• Odwodnienie. Szczególnie odwodnienie hipotoniczne lub występujące w chorobie alkoholowej.
• Podwyższona osmolarność surowicy. Zbyt wysokie stężenie substancji rozpuszczonych w osoczu krwi.
• Bezmocz. Brak wytwarzania moczu przez nerki.
• Krwotok śródczaszkowy lub wewnątrzrdzeniowy. Krwawienia w obrębie czaszki lub rdzenia kręgowego.

Preparat wymaga ostrożnego stosowania w kilku ważnych sytuacjach:

Cukrzyca i zaburzenia metaboliczne

U osób z cukrzycą lub nietolerancją węglowodanów lek należy podawać z zachowaniem szczególnej ostrożności. Zbyt duża szybkość infuzji lub zaburzenia przemiany materii mogą spowodować hiperglikemię (wysoki poziom cukru we krwi) i cukromocz (obecność cukru w moczu). Dlatego konieczne jest regularne kontrolowanie poziomu cukru zarówno we krwi, jak i w moczu.

Ryzyko przeciążenia płynami

Podawanie preparatu może prowadzić do przeciążenia organizmu płynami, co skutkuje spadkiem stężenia elektrolitów we krwi oraz możliwością wystąpienia obrzęków obwodowych i obrzęku płuc. Podczas długotrwałego stosowania konieczne jest kontrolowanie bilansu płynów, stężenia elektrolitów we krwi oraz równowagi kwasowo-zasadowej.

Hiponatremia – niskie stężenie sodu

Szczególnie istotnym zagrożeniem jest hiponatremia, czyli zbyt niskie stężenie sodu we krwi. Chociaż roztwory glukozy do infuzji są zazwyczaj izotoniczne, w organizmie mogą stać się skrajnie hipotoniczne ze względu na szybki metabolizm glukozy. Może to prowadzić do ostrej encefalopatii hiponatremicznej, czyli obrzęku mózgu.

Szczególnie narażeni na to powikłanie są:

• Pacjenci z ostrymi chorobami, dolegliwościami bólowymi, stresem pooperacyjnym, zakażeniami, oparzeniami i chorobami ośrodkowego układu nerwowego.
• Osoby z chorobami serca, wątroby i nerek.
• Dzieci, kobiety w wieku rozrodczym oraz pacjenci ze zmniejszoną podatnością mózgowia.

Ostra hiponatremia może prowadzić do bólu głowy, nudności, drgawek, ospałości i wymiotów. W najcięższych przypadkach może spowodować nieodwracalne uszkodzenie mózgu i zgon.

Szczególne grupy pacjentów

Ostrożność wymagana jest również u noworodków, których matki chorują na cukrzycę. U kobiet w ciąży preparat należy stosować ostrożnie ze względu na możliwość wystąpienia u płodu hiperglikemii, hiperinsulinemii i kwasicy, a następnie hipoglikemii u noworodka. Szczególną ostrożność należy zachować podczas podawania w trakcie porodu, zwłaszcza w skojarzeniu z oksytocyną.

Inne ważne uwagi

Roztworów glukozy nie wolno podawać razem z krwią przez ten sam zestaw do przetaczania ze względu na możliwość wystąpienia pseudoaglutynacji krwinek, czyli ich nieprawidłowego sklejania się.

Przed dodaniem innych leków do roztworu Glucosum 20% należy sprawdzić ich zgodność. Powstały roztwór po dodaniu innych produktów leczniczych należy natychmiast podać.

Leki zwiększające ryzyko hiponatremii

Szczególną uwagę należy zwrócić na leki nasilające działanie wazopresyny, które zwiększają ryzyko niskiego stężenia sodu we krwi:

• Leki pobudzające uwolnienie wazopresyny: chloropropamid, klofibrat, karbamazepina, winkrystyna, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotonyny, leki przeciwpsychotyczne, narkotyki, ifosfamid.
• Leki nasilające działanie wazopresyny: chloropropamid, niesteroidowe leki przeciwzapalne, cyklofosfamid.
• Analogi wazopresyny: desmopresyna, oksytocyna, wazopresyna, terlipresyna.
• Inne leki: wszystkie leki moczopędne oraz leki przeciwpadaczkowe, takie jak okskarbazepina.

Leki niezgodne z roztworem glukozy

Niezgodności z roztworem glukozy wykazują: aminofilina, rozpuszczalne barbiturany, erytromycyna, hydrokortyzon, warfaryna, kanamycyna, rozpuszczalne sulfonamidy oraz witamina B12.

Jak każdy lek, Glucosum 20% może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią.

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Mogą wystąpić:

• Hiperglikemia i cukromocz. Zbyt wysoki poziom cukru we krwi i jego obecność w moczu.
• Zaburzenia równowagi płynów i kwasowo-zasadowej.
• Obrzęki obwodowe. Gromadzenie się płynu w tkankach.
• Niedobór witamin z grupy B.
• Zmniejszenie stężenia elektrolitów we krwi. Obejmuje hipokaliemię (niski poziom potasu), hipomagnezemia (niski poziom magnezu), hipofosfatemię (niski poziom fosforanów).
• Hiponatremia związana z leczeniem szpitalnym. Może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu i zgonu w wyniku ostrej encefalopatii hiponatremicznej.

Zaburzenia układu nerwowego

Może wystąpić encefalopatia hiponatremiczna, czyli uszkodzenie mózgu związane z niskim poziomem sodu we krwi.

Zaburzenia w miejscu podania

Możliwe jest zapalenie lub zakrzepica żyły w miejscu podania infuzji.

Jeśli zauważysz którykolwiek z wymienionych objawów lub inne niepokojące objawy, natychmiast poinformuj lekarza lub pielęgniarkę.

Hiperglikemia i cukromocz, jeśli nie zostaną rozpoznane, mogą doprowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak zaburzenia świadomości, śpiączka hiperosmolarna, hiperglikemiczna, odwodnienie, a w skrajnych przypadkach – zgon.

W przypadku przedawkowania należy podjąć właściwe leczenie, które może obejmować zmniejszenie szybkości infuzji glukozy i podanie insuliny. Przeciążenie płynami i zaburzenia gospodarki elektrolitowej należy leczyć stosując odpowiednie postępowanie korygujące.

Glukoza jest cukrem prostym, który organizm wykorzystuje jako podstawowe źródło energii. Po podaniu dożylnym najpierw rozprowadza się w przestrzeni śródnaczyniowej (wewnątrz naczyń krwionośnych), a następnie przechodzi do przestrzeni wewnątrzkomórkowej.

W procesie zwanym glikolizą glukoza ulega przemianie w pirogronian lub mleczan, co dostarcza organizmowi energii. W warunkach tlenowych pirogronian utlenia się do dwutlenku węgla i wody. Dwutlenek węgla jest wydalany przez płuca, a woda przez nerki.

Prawidłowe stężenie glukozy we krwi na czczo wynosi 75-95 mg na 100 ml, czyli 4,16-5,27 mmol/l. Stężenie cukru we krwi jest regulowane przez hormony: insulinę, glukagon, glikokortykosteroidy i katecholaminy.

W normalnych warunkach glukoza nie jest wydalana przez nerki – jest przesączana w kłębuszkach nerkowych, ale następnie w całości wchłaniana zwrotnie w kanalikach nerkowych. Cukromocz występuje dopiero wtedy, gdy stężenie cukru we krwi przekroczy fizjologiczny próg nerkowy, czyli około 180 mg na 100 ml (10 mmol/l).

Preparat należy przechowywać w temperaturze poniżej 25°C. Nie wolno go zamrażać. Okres ważności wynosi 3 lata od daty produkcji.

Ważne zasady bezpieczeństwa:

• Opakowanie po otwarciu nie może być przechowywane i stosowane powtórnie.
• Z mikrobiologicznego punktu widzenia produkt należy zużyć natychmiast po otwarciu.
• Stosować tylko przezroczysty roztwór.
• Nie używać w przypadku wystąpienia zanieczyszczeń, zmiany zabarwienia lub gdy opakowanie jest uszkodzone.
• Postępować zgodnie z zasadami aseptyki (jałowości).

Wszelkie niewykorzystane resztki produktu lub jego odpady należy usunąć zgodnie z lokalnymi przepisami.

Glucosum 20% zawiera jako substancję czynną glukozę w postaci glukozy jednowodnej. Jedyną substancją pomocniczą jest woda do wstrzykiwań, co czyni preparat bardzo czystym i bezpiecznym.

Preparat dostępny jest w pojemnikach polietylenowych KabiPac z kapslem w następujących wielkościach: 100 ml, 250 ml, 500 ml oraz 1000 ml. Nie wszystkie wielkości opakowań muszą znajdować się w obrocie.

Przed użyciem należy dokładnie zapoznać się z instrukcją użycia pojemnika typu KabiPac, która opisuje prawidłowy sposób przygotowania infuzji oraz dodawania leków do opakowania.