Indeks substancji czynnych
na litery “Ja”
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- surowce roślinne
Jabłko dostarcza pektyn, kwercetyny, proantocyjanidyn i kwasu ursolowego, które wspierają zdrowie serca, regulację poziomu cukru i pracę jelit. Sok jabłkowy wchodzi w istotne interakcje z kilkoma lekami – wymaga zachowania odstępu co najmniej 4 godzin. Pestki zawierają trujące glikozydy cyjanogenne i nie powinny być spożywane.
- syntetyczne i biologiczne
Jad pszczeli to mieszanina peptydów (melityna, apamina) i enzymów (fosfolipaza A₂), która wykazuje działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe. Jest stosowany w immunoterapii alergii na jad owadów. Badania kliniczne nad innymi zastosowaniami dają niejednoznaczne wyniki, a ryzyko anafilaksji wymaga szczególnej ostrożności.
- syntetyczne i biologiczne
Jad żmii zygzakowatej zawiera enzymy rozkładające tkanki i zaburzające krzepnięcie krwi. Zrozumienie ich mechanizmów działania doprowadziło do opracowania leków na nadciśnienie, zakrzepicę i ostre zespoły wieńcowe.
- surowce roślinne
Jagoda europejska dostarcza antocyjanów, tanin i flawonoidów, które wspierają zdrowie oczu, naczyń krwionośnych i kontrolę glikemii. Standaryzowane wyciągi (25–36% antocyjanozydów) stosuje się w dawkach 120–240 mg dwa razy dziennie. Przed suplementacją warto skonsultować się z lekarzem, jeśli przyjmujesz leki rozrzedzające krew lub na cukrzycę.
- surowce roślinne
Jagoda kamczacka (haskap, honeyberry) to owoc bogaty w antocyjany (do 1300 µg/100 g), witaminę C i polifenole. Badania wstępne wskazują na działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne i wspierające gospodarkę glukozową, choć większość dowodów pochodzi z badań na zwierzętach lub in vitro.
- surowce roślinne
Jagodlin wonny (ylang-ylang, Cananga odorata) dostarcza olejku eterycznego bogatego w linalool, β-kariofilen i octany. Wdychanie olejku może obniżać ciśnienie krwi i tętno. Stosuje się go wyłącznie zewnętrznie, po rozcieńczeniu; przeciwwskazany w ciąży i przy niskim ciśnieniu.
- surowce roślinne
Jagody acai to owoce amazońskiej palmy bogate w antocyjany i polifenole o silnych właściwościach antyoksydacyjnych. Badania wskazują na możliwe działanie przeciwzapalne i redukcję markerów stresu oksydacyjnego, choć dowody kliniczne są wciąż ograniczone. Przed suplementacją skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
- surowce roślinne
Jagody goji (Lycium barbarum) zawierają polisacharydy LBP, zeaksantynę i betainę. Badania kliniczne potwierdzają korzystny wpływ na zdrowie oczu, profil lipidowy i poziom glukozy. Wchodzą w interakcje z warfaryną i lekami na cukrzycę oraz ciśnienie – przed stosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
- surowce roślinne
Jagody jałowca zawierają olejek eteryczny bogaty w monoterpeny (alfa-pinen, terpinen-4-ol), flawonoidy i taniny. Wykazują działanie moczopędne, przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe potwierdzone w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach. Stosowanie wewnętrzne maksymalnie 4–6 tygodni; przeciwwskazane w ciąży i chorobach nerek.
- surowce roślinne
Jałowiec kolczasty i pozyskiwany z niego olej cade to tradycyjny surowiec dermatologiczny bogaty w fenole i sesquiterpeny. Stosowany zewnętrznie przy egzemie, łuszczycy i łupieżu. Surowy olej jest toksyczny – do użytku nadaje się tylko forma rektyfikowana.
- surowce roślinne
Jałowiec pospolity dostarcza olejku eterycznego bogatego w α-pinen i terpinen-4-ol, które odpowiadają za działanie moczopędne i przeciwzapalne. Stosowany tradycyjnie przy niestrawności, infekcjach dróg moczowych i bólach stawów. Bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży i chorobach nerek.
- surowce roślinne
Jałowiec wirginijski (Juniperus virginiana) zawiera olejek cedrowy bogaty w cedrol i terpenoidy, podofillotoksynę oraz flawonoidy. Tradycyjnie stosowany przy kaszlu, bólach reumatycznych i jako środek moczopędny. Bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży; może drażnić nerki i powodować reakcje alergiczne.
- surowce roślinne
Janowiec barwierski to roślina lecznicza z tradycji europejskiej ziołolecznictwa. Zawiera izoflawony, flawonoidy i alkaloidy, ale kliniczne dowody skuteczności u ludzi są niewystarczające. W ciąży jest przeciwwskazany.
- surowce roślinne
Jarmuż to warzywo liściaste bogate w glukozynolany, luteynę, kemferol i witaminę K. Wspiera zdrowie oczu, układu sercowo-naczyniowego i odporność. Osoby na lekach przeciwzakrzepowych oraz z niedoczynnością tarczycy powinny skonsultować jego spożycie z lekarzem.
- surowce roślinne
Jarząb domowy i wyciąg z pączków jarzębu zawierają kwas sorbowy, flawonoidy, proantocyjanidyny i witaminę C. Tradycyjnie stosowany w gemmoterapii przy zaburzeniach krążenia żylnego. Surowe owoce wymagają obróbki cieplnej ze względu na obecność prunazynny i kwasu parasorbowego.
- surowce roślinne
Owoce jarzębiny pospolitej to naturalne źródło flawonoidów, kwasu chlorogenowego, karotenoidów i witaminy C. Wykazują silną aktywność antyoksydacyjną i były tradycyjnie stosowane przy przeziębieniach, dolegliwościach trawiennych i infekcjach.
- surowce roślinne
Jarzębina to roślina bogata w kwasy fenolowe, witaminę C i flawonoidy. Surowe owoce zawierają drażniący kwas parasorbowy – bezpieczna jest dopiero po obróbce termicznej lub mrożeniu. Wyciąg z jarzębiny bywa składnikiem suplementów diety i preparatów ziołowych.
- surowce roślinne
Jaśmin dostarcza olejku eterycznego, flawonoidów i polifenoli. Badania wstępne sugerują działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne, ale kliniczne potwierdzenie u ludzi jest ograniczone. W ilościach spożywczych uznawany za bezpieczny; brak ustalonego dawkowania dla preparatów.
- surowce roślinne
Jaśmin lekarski (Jasminum officinale) – roślina bogata w flawonoidy, olejek eteryczny i saponiny. Wyciąg z kwiatów jest badany pod kątem właściwości antyoksydacyjnych i przeciwbakteryjnych, a jego aromat – pod kątem działania relaksującego. Stosowany głównie zewnętrznie i w aromaterapii; brak potwierdzenia klinicznego dla zastosowań leczniczych.
- surowce roślinne
Jaśmin żółty to potoczna nazwa dwóch różnych roślin: Jasminum humile (prawdziwy jaśmin z żółtymi kwiatami) oraz Gelsemium sempervirens (toksyczna roślina niespokrewniona z jaśminem). Ta druga zawiera silnie trujące alkaloidy i nie jest stosowana w konwencjonalnej medycynie – jej dawka śmiertelna to zaledwie 2–3 g dla dorosłego.
- surowce roślinne
Wyciąg z kwiatów jaśminowca zawiera flawonoidy, kwas galusowy i kwasy fenolowe wykazujące aktywność antyoksydacyjną i przeciwdrobnoustrojową w badaniach laboratoryjnych. W kosmetyce pełni funkcję składnika kondycjonującego skórę. Brak potwierdzonych klinicznie zastosowań leczniczych.
- surowce roślinne
Jasnota biała (Lamium album) zawiera irydy, flawonoidy, garbniki i śluzy. Tradycyjnie stosowana przy dolegliwościach kobiecych, stanach zapalnych dróg oddechowych i zewnętrznie na skórę. Dowody kliniczne są słabe; bezpieczeństwo w ciąży i podczas karmienia nieudowodnione.
- surowce roślinne
Jastrzębiec kosmaczek (Pilosella officinarum) to zioło tradycyjnie stosowane jako środek moczopędny, wykrztuśny i ściągający. Zawiera flawonoidy, umbeliferon i kwas kawowy. EMA uznaje jego tradycyjne zastosowanie w dolegliwościach układu moczowego. Nie stosować w ciąży i podczas karmienia piersią.
