Janowiec barwierski

Co to jest janowiec barwierski i co zawiera?

Janowiec barwierski (Genista tinctoria L.) to niewysoki krzew – dorasta zazwyczaj do 50–60 cm – z rodziny bobowatych (Fabaceae). Kwitnie od czerwca do sierpnia żółtymi, motylkowatymi kwiatami zebranymi w grona, a jego owocem jest płaski strąk. Rośnie na słonecznych wzgórzach, w świetlistych lasach i na suchych murawach. W Polsce jest gatunkiem rzadszym, ale dobrze rozpoznawalnym w tradycji zielarskiej.

Surowcem leczniczym jest kwitnące ziele, czyli nadziemna część rośliny zbierana w czasie kwitnienia. W aptekach i sklepach zielarskich znajdziesz je w postaci suszu do przygotowywania naparów i odwarów lub jako gotowy wyciąg z janowca barwierskiego – w tym wyciąg z kwiatów janowca barwierskiego.

Za właściwości lecznicze odpowiadają przede wszystkim:

• Alkaloidy chinolizydynowe – cytyzyna, anagiryna, sparteina, metylocytyzyna. Pobudzają ośrodek oddechowy, wpływają na pracę serca i układ nerwowy, a cytyzyna dodatkowo łagodzi objawy głodu nikotynowego.
• Flawonoidy i izoflawonoidy – m.in. luteolina i genisteina. Genisteina wykazuje działanie estrogenopodobne; flawonoidy odpowiadają za właściwości moczopędne i przeciwutleniające.
• Garbniki, olejek eteryczny i gorycze – wspierają trawienie, działają ściągająco i przeciwzapalnie.

Na co działa janowiec barwierski?

Działanie tej rośliny jest wielokierunkowe. Najważniejsze efekty, które odczujesz przy regularnym stosowaniu preparatów z janowca, to:

• Moczopędne – zwiększa wydalanie moczu, wspomaga usuwanie nadmiaru płynów z organizmu i produktów przemiany materii.
• Napotne – zwiększa transpirację (pocenie się) i wspomaga oddychanie skóry (perspirację), co bywa pomocne przy gorączce.
• Lekko przeczyszczające – pobudza perystaltykę jelit, ułatwiając wypróżnienie przy lekkich zaparciach.
• Pobudzające układ nerwowy – działa na ośrodkowy i autonomiczny układ nerwowy oraz ośrodki wegetatywne w rdzeniu przedłużonym, pogłębia oddech i zwiększa jego częstotliwość.
• Wpływające na układ krążenia – podnosi ciśnienie krwi, wykazuje działanie nasercowe; alkaloidy zawarte w roślinie spowalniają czynność serca, hamują niemiarowość i zmniejszają wrażliwość mięśnia sercowego na bodźce.
• Przeciwzapalne i przeciwutleniające – flawonoidy neutralizują wolne rodniki, a całe ziele działa łagodząco w stanach zapalnych.
• Żółciopędne – wspomaga wydzielanie żółci i poprawia trawienie.

Jak dawkować janowiec barwierski?

Janowiec barwierski dostępny jest w aptekach i sklepach zielarskich jako susz ziołowy, wyciąg lub składnik mieszanek. Zawsze stosuj się do zaleceń producenta podanych na opakowaniu. Tradycyjne sposoby przygotowania to:

• Odwar – łyżkę rozdrobnionego ziela zalej szklanką wody, zagotuj. Pij 1–3 łyżki, 2–3 razy dziennie.
• Nalewka janowcowa – pół szklanki ziela na 400 ml wódki, macerować 14 dni, przecedzić. Stosować 3 razy dziennie po 10 ml w 50 ml wody.
• Nalewka z nasion – 2 łyżki mielonych nasion na 100 ml wódki, macerować 10 dni. Stosować 3 razy dziennie po 20–30 kropli.
• Mieszanka ziołowa przy niedociśnieniu – wymieszać po 20 g ziela janowca i ziela tasznika oraz po 30 g liści melisy i ziela krwawnika; 2 łyżki mieszanki zalać 1,5 szklanki wrzącej wody, pić 2 razy dziennie po pół szklanki.

Kurację należy prowadzić z przerwami – nie dłużej niż 2 tygodnie bez przerwy. Preparaty najlepiej przyjmować po posiłkach, żeby zmniejszyć ryzyko podrażnienia żołądka. Przy działaniu moczopędnym pamiętaj o piciu odpowiedniej ilości wody w ciągu dnia.

Czy janowiec barwierski wchodzi w interakcje z lekami?

Na podstawie dostępnych badań klinicznych nie stwierdzono potwierdzonych interakcji między zielem janowca a lekami lub innymi ziołami. Mimo to, ze względu na pobudzające działanie na układ nerwowy i krążenia, zachowaj szczególną ostrożność, jeśli przyjmujesz leki moczopędne, preparaty nasercowe lub leki regulujące ciśnienie krwi. Połączenie z diuretykami może nasilać efekt odwadniający, a z lekami wpływającymi na rytm serca – zmieniać ich działanie.

Starsze osoby powinny stosować mniejsze dawki, ponieważ metabolizm spowalnia się z wiekiem, a ryzyko działań niepożądanych wzrasta.

Podsumowanie – co warto wiedzieć przed sięgnięciem po janowiec?

Janowiec barwierski to roślina o udokumentowanej tradycji zielarskiej, szczególnie ceniona przy problemach z nerkami, obrzękach i zaburzeniach krążenia. Jej bogaty skład – alkaloidy, flawonoidy, garbniki – przekłada się na wielokierunkowe działanie, ale też na ryzyko działań niepożądanych przy nadmiernym stosowaniu. Zawsze wybieraj gotowe, standaryzowane preparaty apteczne, stosuj je z przerwami i nie przekraczaj zalecanych dawek. Kobiety w ciąży i karmiące powinny całkowicie zrezygnować z janowca. Jeśli masz wątpliwości co do bezpieczeństwa stosowania – zapytaj farmaceutę.