Jaśminowiec

Jaśminowiec wonny – czym jest i dlaczego bywa mylony z jaśminem?

Jaśminowiec wonny (Philadelphus coronarius L.) to silnie rosnący krzew z rodziny hortensjowatych (Hydrangeaceae), który w Polsce kwitnie obficie na przełomie maja i czerwca. Jego białe, intensywnie pachnące kwiaty sprawiają, że jest powszechnie – choć błędnie – nazywany jaśminem. Prawdziwy jaśmin (Jasminum officinale) to pnącze z zupełnie innej rodziny botanicznej (oliwkowatych), rosnące naturalnie w ciepłych rejonach Azji. Jaśminowiec natomiast pochodzi z Azji, Ameryki Północnej, południowej Europy i Kaukazu, a w polskich ogrodach i parkach czuje się doskonale.

Ta różnica ma znaczenie nie tylko botaniczne. W tradycyjnym ziołolecznictwie to właśnie Philadelphus coronarius – a nie prawdziwy jaśmin – jest stosowany jako surowiec o właściwościach hepatoprotekcyjnych (ochronnych dla wątroby) i obniżających ciśnienie krwi. Warto więc zwracać uwagę na łacińską nazwę rośliny przy wyborze preparatów ziołowych.

Co zawierają kwiaty i liście jaśminowca?

Skład chemiczny jaśminowca jest zaskakująco bogaty. Kwiaty i liście zawierają kilka grup substancji bioaktywnych, które współdziałają ze sobą i odpowiadają za obserwowane właściwości rośliny.

W kwiatach zidentyfikowano m.in.:

• Kwasy fenolowe – kwas kawowy, ferulowy, rozmarynowy, galusowy, chlorogenowy i trans-p-kumarowy; wykazują właściwości antybakteryjne, antyoksydacyjne i hepatoprotekcyjne.
• Flawonoidy – delfinidyna 3-rutynozyd, diosmina, rutyna, hyperozyda, mirycetyna, kwercetyna; działają przeciwzapalnie, antyoksydacyjnie i antyagregacyjnie (hamują zlepianie się płytek krwi).
• Kumaryny – bergapten i 7-metoksykumaryna, obecne w kwiatach w stosunkowo dużych ilościach.
• Trans-resweratrol – związek znany przede wszystkim z winogron, obecny zarówno w kwiatach, jak i liściach.
• Olejki eteryczne – zawierające m.in. farnezol, który wykazuje działanie spazmolityczne (rozkurczowe) i uspokajające.

Liście jaśminowca zawierają nieco inny profil związków – dominują w nich delfinidyna 3-rutynozyd, luteolina 7-glukozyd i 7-metoksykumaryna. Co ciekawe, badania wykazały, że kwiaty mają wyższą aktywność antyoksydacyjną niż liście – najprawdopodobniej dlatego, że zawierają kwas galusowy i kwercetynę, których w liściach nie stwierdzono.

Jak działa wyciąg z kwiatów jaśminowca na drobnoustroje?

Właściwości antybakteryjne jaśminowca zostały potwierdzone w badaniach laboratoryjnych. W testach z użyciem wyciągów z kwiatów i liści sprawdzano działanie na kilka szczepów drobnoustrojów.

• Escherichia coli – wyciąg z kwiatów obniżył żywotność tych bakterii do 46,4%, a wyciąg z liści do 41,5%.
• Staphylococcus aureus – wyciąg z liści obniżył żywotność gronkowca do 68,6%; liście były też w stanie opóźnić wzrost tej bakterii w czasie.
• Candida albicans – wyciąg z liści wykazał zdolność do opóźniania wzrostu tego grzyba.
• Pseudomonas aeruginosa – żaden z wyciągów nie wykazał istotnego działania wobec tej bakterii.

Tradycja stosowania jaśminowca w schorzeniach ginekologicznych i dolegliwościach układu moczowego wiąże się właśnie z tymi właściwościami antybakteryjnymi. W ludowym ziołolecznictwie płukanki z naparu były też stosowane przy stanach zapalnych gardła i jamy ustnej.

Zastosowanie wewnętrzne – napar i wyciągi alkoholowe

W tradycyjnym ziołolecznictwie kwiaty jaśminowca stosuje się przede wszystkim w formie naparu. Przygotowuje się go zalewając 2–3 świeże kwiaty z 2 liśćmi szklanką wrzątku i parząc pod przykryciem przez około 15 minut. Zaleca się picie jednej szklanki dziennie przez tydzień, z przerwą – takie dawkowanie minimalizuje ryzyko nadwrażliwości.

Napar z kwiatów jaśminowca stosowany jest tradycyjnie w następujących dolegliwościach:

• Stres, zmęczenie, napięcie nerwowe i bezsenność – farnezol zawarty w olejku eterycznym działa uspokajająco i rozkurczowo.
• Nadciśnienie i podwyższony poziom cholesterolu – roślina wykazuje działanie obniżające ciśnienie i wspomagające gospodarkę lipidową.
• Zaburzenia trawienne i skurcze przewodu pokarmowego – farnezol działa spazmolitycznie na mięśnie gładkie.
• Gorączka – napar wywołuje pocenie, co wspomaga naturalną termoregulację.
• Wsparcie funkcji wątroby – kwasy kawowy, ferulowy i oleanolowy wykazują właściwości hepatoprotekcyjne.

Wyciągi alkoholowe z kwiatów jaśminowca wzmacniają działanie antybakteryjne i przeciwgrzybicze. Stosuje się je zazwyczaj w dawce 10–20 kropli rozcieńczonych w wodzie lub herbacie.

Zastosowanie zewnętrzne – skóra i błony śluzowe

Wyciąg z kwiatów jaśminowca ma ugruntowaną pozycję w pielęgnacji skóry problematycznej. Badania laboratoryjne potwierdziły, że wyciągi z liści i kwiatów są bezpieczne dla komórek skóry – żywotność komórek w testach cytotoksyczności utrzymywała się powyżej 70%, co spełnia normy ISO dla preparatów stosowanych miejscowo.

Zewnętrznie wyciąg stosuje się jako:

• Tonik lub okład na skórę trądzikową i z bakteryjnymi stanami zapalnymi – okłady z naparu (15 minut dziennie przez tydzień) działają antybakteryjnie i łagodząco.
• Płukanka przy stanach zapalnych gardła i jamy ustnej – 2–3 razy dziennie.
• Okłady na oczy przy podrażnieniach spojówek.
• Składnik maści – badania naukowe potwierdziły możliwość formułowania skutecznych preparatów do stosowania miejscowego na bazie liofilizowanych wyciągów z kwiatów i liści jaśminowca.

Flawonoidy i poliphenole zawarte w wyciągu neutralizują wolne rodniki, co wspiera ochronę skóry przed stresem oksydacyjnym i przedwczesnym starzeniem.

Jak zbierać i przechowywać kwiaty jaśminowca?

Kwiaty jaśminowca najlepiej zbierać w pełni kwitnienia – na przełomie maja i czerwca, w suchy dzień, rankiem, z roślin rosnących z dala od ruchliwych dróg. Suszyć należy w cieniu i w temperaturze nieprzekraczającej 35°C, aby zachować olejki eteryczne – ich skład zmienia się podczas suszenia w wysokiej temperaturze. Wysuszone kwiaty przechowuje się w szczelnych pojemnikach, z dala od światła słonecznego.

Surowcem zielarskim mogą być zarówno kwiaty, jak i liście oraz pączki jaśminowca. Kwiaty nadają się do przygotowania naparów, syropów, wyciągów alkoholowych i przetworów kulinarnych. Liście wykazują podobne właściwości do kwiatów – rozkurczowe, przeciwzapalne, antybakteryjne i ochronne dla wątroby.

Podsumowanie – praktyczne wskazówki

Wyciąg z kwiatów jaśminowca to wszechstronny surowiec roślinny, który może wspierać organizm na wielu poziomach – od układu nerwowego i krążenia, przez trawienie, aż po skórę. Jego bogaty skład w kwasy fenolowe, flawonoidy i kumaryny przekłada się na udokumentowane laboratoryjnie właściwości antyoksydacyjne i antybakteryjne. Pamiętaj, żeby kupując preparaty z „jaśminu”, sprawdzić łacińską nazwę – Philadelphus coronarius to jaśminowiec, a Jasminum officinale to prawdziwy jaśmin, o nieco innym profilu działania. Kobiety w ciąży i osoby przyjmujące leki na nadciśnienie powinny skonsultować stosowanie wyciągu z lekarzem lub farmaceutą. Przy stosowaniu zewnętrznym preparat jest bezpieczny i dobrze tolerowany przez skórę.