Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneIndeks substancji czynnych
strona nr 89
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- surowce roślinne
Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla) to zioło o działaniu przeciwzapalnym, rozkurczowym i łagodnie uspokajającym. Stosowany wewnętrznie przy dolegliwościach trawiennych i stanach lękowych, zewnętrznie przy problemach skórnych. Wymaga ostrożności u osób uczulonych na rośliny z rodziny Asteraceae oraz przyjmujących leki przeciwzakrzepowe lub nasenne.
- syntetyczne i biologiczne
Rurioktokog alfa pegol to lek rekombinowany o przedłużonym działaniu, stosowany w profilaktyce i leczeniu krwawień u pacjentów z hemofilią A, zapewniający skuteczną i wygodną kontrolę choroby.
- syntetyczne i biologiczne
Ruskogenina to substancja lecznicza pochodząca z korzenia ruszczyka. Wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz przeciwskurczowe.
- surowce roślinne
Ruszczyk kolczasty to roślina lecznicza stosowana przy przewlekłej niewydolności żylnej i hemoroidach. Jego saponiny – ruskogenina i neoruskogenina – uszczelniają naczynia i poprawiają napięcie żylne. Stosowanie doustne jest bezpieczne przez ok. 3 miesiące; nie zaleca się go w ciąży i przy cukrzycy bez konsultacji lekarskiej.
- surowce roślinne
Ruta zwyczajna (Ruta graveolens) zawiera rutynę, furanokumaryny i alkaloidy o właściwościach przeciwzapalnych i antyseptycznych. Tradycyjnie stosowana przy bólach reumatycznych i dolegliwościach menstruacyjnych. Ze względu na poważną toksyczność – szczególnie w ciąży, przy chorobach nerek i wątroby – wymaga bezwzględnej konsultacji lekarskiej przed użyciem.
- syntetyczne i biologiczne
Rutozyd to flawonoid uszczelniający naczynia krwionośne, hamujący stan zapalny i neutralizujący wolne rodniki. Stosowany w niewydolności żylnej, obrzęku limfatycznym i chorobie zwyrodnieniowej stawów. Dawki w badaniach: od 100 mg do 1200 mg/dobę.
- surowce roślinne
Rutwica lekarska (Galega officinalis) zawiera galeginy i pochodne guanidyny – związki, od których pochodzi metformina. Stosowana tradycyjnie przy zaburzeniach laktacji i jako uzupełnienie w regulacji poziomu cukru we krwi. Może wchodzić w interakcje z lekami przeciwcukrzycowymi i przeciwzakrzepowymi.
- surowce roślinne
Rutyna to naturalny flawonoid, który wzmacnia naczynia krwionośne i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym. Źródła: gryka, cytrusy, perełkowiec japoński; suplementy zwykle 25‑100 mg/dobę, najczęściej z witaminą C. Należy uważać przy ciąży, lekach przeciwzakrzepowych i alergii.
- syntetyczne i biologiczne
Rybawiryna wspomaga terapię przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C, stosowana razem z interferonem. Istotna jest indywidualizacja leczenia, znajomość wskazań i możliwych działań niepożądanych.
- syntetyczne i biologiczne
Rybocyklib to lek stosowany w leczeniu zaawansowanego raka piersi u kobiet, hamujący podział komórek nowotworowych. Wykorzystywany w terapii skojarzonej z lekami hormonalnymi.
- syntetyczne i biologiczne
Ryfaksymina to antybiotyk działający miejscowo w jelitach, skuteczny w leczeniu zakażeń przewodu pokarmowego, encefalopatii wątrobowej i biegunek bakteryjnych, z minimalnym ryzykiem działań ogólnoustrojowych.
- syntetyczne i biologiczne
Ryfampicyna to skuteczny antybiotyk przeciwgruźliczy, działający na różne bakterie. Wymaga indywidualnego dawkowania oraz uwzględnienia możliwych interakcji i działań niepożądanych.
- syntetyczne i biologiczne
Rylmenidyna obniża ciśnienie tętnicze, wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa i jest polecana m.in. osobom starszym oraz z cukrzycą, dzięki czemu znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu nadciśnienia.
- syntetyczne i biologiczne
Ryluzol stosowany jest głównie w terapii stwardnienia zanikowego bocznego (SLA), pomagając wydłużyć życie pacjentów lub opóźnić konieczność wentylacji mechanicznej. Dostępny w formie doustnej.
- syntetyczne i biologiczne
Rymantadyna to lek przeciwwirusowy wykorzystywany w leczeniu i profilaktyce grypy typu A. Działa poprzez hamowanie namnażania wirusa, co pozwala złagodzić objawy i skrócić czas choroby.
- syntetyczne i biologiczne
Rysdyplam to innowacyjny lek doustny stosowany w terapii rdzeniowego zaniku mięśni (SMA), zwiększający produkcję kluczowego białka i poprawiający funkcjonowanie mięśni u dzieci i dorosłych.
- syntetyczne i biologiczne
Rysperydon to atypowy lek przeciwpsychotyczny blokujący receptory D2 i 5-HT2A. Stosowany w schizofrenii, chorobie dwubiegunowej i autyzmie. Nie wolno go podawać osobom starszym z otępieniem ze względu na zwiększone ryzyko zgonu i udaru. Wymaga regularnego monitorowania metabolicznego i kardiologicznego.
- syntetyczne i biologiczne
Rytonawir to lek przeciwwirusowy stosowany głównie w terapii HIV-1 i COVID-19, wzmacniający działanie innych leków. Wymaga kontroli ze względu na interakcje i możliwe działania niepożądane.
- syntetyczne i biologiczne
Rytuksymab to przeciwciało monoklonalne stosowane w terapii chłoniaków, białaczek i chorób autoimmunologicznych, działające selektywnie na limfocyty B i oferujące potwierdzoną skuteczność kliniczną.
- syntetyczne i biologiczne
Rywaroksaban to nowoczesny lek przeciwzakrzepowy stosowany w zapobieganiu i leczeniu zakrzepicy oraz zatorowości, a także w ochronie przed udarem u pacjentów z migotaniem przedsionków.
- syntetyczne i biologiczne
Rywastygmina to inhibitor cholinesterazy na receptę stosowany w otępieniu alzheimerowskim i parkinsonowskim. Blokuje jednocześnie AChE i BuChE, zwiększając poziom acetylocholiny w mózgu. Dostępna jako kapsułki, roztwór doustny i plastry transdermalne; plaster lepiej tolerowany żołądkowo.
- surowce roślinne
Ryż zawiera γ-oryzanol, kwas ferulowy, antocyjany i tokotrienole. Pigmentowane odmiany mają najwyższą aktywność antyoksydacyjną. Czerwony fermentowany ryż z monakoliną K obniża cholesterol LDL, ale działa jak statyna i wymaga ostrożności.
- Ryż siewny
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Ryzankizumab to lek biologiczny blokujący interleukinę 23 (IL-23) poprzez wiązanie z jej podjednostką p19. Stosowany w łuszczycy plackowatej, łuszczycowym zapaleniu stawów i chorobie Crohna. Podawany podskórnie lub dożylnie, działa przez około 28 dni. Wymaga nadzoru lekarskiego i regularnych kontroli.
- syntetyczne i biologiczne
Ryzatryptan jest lekiem stosowanym w leczeniu migreny. Substancja ta działa poprzez zwężanie naczyń krwionośnych w mózgu.
- syntetyczne i biologiczne
Ryzedronian sodu, bisfosfonian stosowany w leczeniu osteoporozy, pomaga zmniejszyć ryzyko złamań kości u osób z grupy podwyższonego ryzyka, szczególnie po menopauzie i u mężczyzn.
- surowce roślinne
Olej canola pochodzi z rzepaku kanadyjskiego i zawiera ok. 63% kwasów jednonienasyconych, 9–11% kwasów omega-3 oraz fitosterole obniżające cholesterol. Badania potwierdzają jego korzystny wpływ na profil lipidowy krwi. Osoby na lekach przeciwzakrzepowych lub z chorobami serca powinny skonsultować jego stosowanie z lekarzem.
- surowce roślinne
Rzepik pospolity to zioło bogate w garbniki i flawonoidy, tradycyjnie stosowane przy biegunkach, stanach zapalnych gardła i drobnych ranach. Dzienna dawka doustna nie powinna przekraczać 3 g ziela. Ostrożność wskazana przy lekach na cukrzycę i przed planowanym zabiegiem chirurgicznym.
- surowce roślinne
Rzęsa drobna (Lemna minor) to roślina wodna bogata w aminokwasy, nienasycone kwasy tłuszczowe, minerały i polifenole. Ma tradycyjne zastosowania zdrowotne, ale brakuje badań klinicznych u ludzi. Świeża roślina zawiera drażniące szczawiany wapnia – jest bezpieczna dopiero po ugotowaniu lub wysuszeniu.
- surowce roślinne
Rzewień lekarski to zioło z korzeniem bogatym w antrachinony – naturalne środki przeczyszczające. Stosowany krótkotrwale przy zaparciach, może też wspomagać funkcję nerek i łagodzić objawy menopauzy. Liście są toksyczne. Nie łączyć z digoksyną ani lekami moczopędnymi bez konsultacji lekarskiej.
- surowce roślinne
Rzeżucha siewna to roślina bogata w glukozynolany, flawonoidy, żelazo i kwasy tłuszczowe omega-3. Badania przedkliniczne wskazują na działanie przeciwcukrzycowe, hipotensyjne i galaktogenne, ale dowody u ludzi są ograniczone. Wchodzi w liczne interakcje z lekami na receptę.
- surowce roślinne
Rzodkiewnik pospolity to roślina z rodziny kapustowatych, bogata w glukozynolaty, flawonoidy i fitoncydy. Wyciąg i olej z rzodkiewnika stosowane są pomocniczo przy problemach żółciowych, podwyższonym cholesterolu, infekcjach grzybiczych i bakteryjnych oraz zaburzeniach trawienia. Roślina działa żółciopędnie, przeciwdrobnoustrojowo i antyoksydacyjnie.
- syntetyczne i biologiczne
SAMe to naturalny metabolit produkowany z metioniny i ATP, niezbędny do metylacji DNA, syntezy neuroprzekaźników i ochrony wątroby. Suplementacja może wspierać nastrój i funkcje wątroby, ale wymaga ostrożności przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwdepresyjnych i jest przeciwwskazana w chorobie afektywnej dwubiegunowej.
- syntetyczne i biologiczne
Saccharomyces boulardii to probiotyczne drożdże odporne na antybiotyki, stosowane przy biegunce poantybiotykowej, podróżnej i zakażeniu C. difficile. Działa krótkotrwale – jest usuwany z jelit w ciągu 2–5 dni po odstawieniu. Nie jest zalecany dla osób z obniżoną odpornością ani z cewnikami centralnymi.
- syntetyczne i biologiczne
Saccharomyces cerevisiae to drożdże probiotyczne wzmacniające barierę jelitową i modulujące odporność. Stosowane w biegunkach, IBS i kandydozie pochwy. U osób z obniżoną odpornością mogą powodować rzadką, ale groźną fungemię.
- syntetyczne i biologiczne
Sacharoza to cukier stołowy – dwucukier zbudowany z glukozy i fruktozy. Dostarcza 3,9 kcal/g, nie zawiera witamin ani minerałów, a jej indeks glikemiczny (ok. 65) jest niższy niż wielu produktów zbożowych. Badania wskazują, że to nadmiar kalorii – nie sacharoza sama w sobie – odpowiada za ryzyko chorób dietozależnych.
- syntetyczne i biologiczne
Sacharynian sodu to substancja pomocnicza w lekach i preparatach do jamy ustnej, która maskuje gorzki smak składników czynnych. Jest 300–600 razy słodszy od cukru, a jego bezpieczeństwo zostało potwierdzone przez EFSA (ADI 9 mg/kg masy ciała). Obecny jest m.in. w tabletkach do żucia, syropach i pastach do zębów.
- syntetyczne i biologiczne
Sacytuzumab gowitekan to innowacyjny lek celowany w terapii zaawansowanego raka piersi, łączący przeciwciało monoklonalne z cytostatykiem, dedykowany pacjentom po niepowodzeniu wcześniejszych metod leczenia.