Biegunka poantybiotykowa – przyczyny, leczenie i skuteczne metody

Czym jest biegunka po antybiotyku?

Biegunka poantybiotykowa to dolegliwość objawiająca się oddawaniem ponad trzech luźnych i wodnistych stolców na dobę w trakcie leczenia antybiotykiem lub po jego zakończeniu. Jest to częsty skutek uboczny antybiotykoterapii. Antybiotyki, choć skutecznie zwalczają chorobotwórcze bakterie, niestety niszczą również te dobroczynne, które stanowią naturalną florę jelitową. To właśnie zaburzenie równowagi mikrobiologicznej organizmu prowadzi do nieprzyjemnych dolegliwości jelitowych, wśród których biegunka jest najczęstszą. Biegunka po antybiotyku może pojawić się podczas stosowania niemal każdego antybiotyku, jednak najczęściej występuje po przyjmowaniu aminopenicylin (również tych z dodatkiem kwasu klawulanowego, np. Amoksiklav), klindamycyny (np. Clindamycin MIP 600) czy cefalosporyn (np. Cefaklor) [1].

Ile trwa biegunka po antybiotyku?

Czas trwania biegunki poantybiotykowej jest różny i zależy od wielu czynników. Biegunka po antybiotyku może pojawić się już kilka godzin po pierwszej dawce leku, ale równie dobrze może wystąpić nawet kilka tygodni po zakończonej antybiotykoterapii. Ile trwa biegunka po antybiotyku? W większości przypadków ustępuje ona samoistnie po zakończeniu leczenia, gdy organizm odbuduje swoją naturalną florę bakteryjną. Natomiast odbudowanie mikrobioty może trwać dość długo, ale w tym pomagają dobre probiotyki, o których piszemy dalej. Należy jednak pamiętać, że biegunka poantybiotykowa może mieć różne nasilenie – od łagodnej, krótkotrwałej dolegliwości, po długotrwały problem prowadzący do poważnych powikłań, takich jak zapalenie jelita grubego. Dlatego warto wiedzieć, jak postępować, gdy pojawi się biegunka przy antybiotyku.

Biegunka przy antybiotyku — co robić?

Gdy wystąpi biegunka po antybiotyku, należy zastosować się do kilku ważnych zasad. Przede wszystkim trzeba pić dużo wody lub gotowych preparatów z elektrolitami (np. Orsalit), aby zapobiec odwodnieniu organizmu. Jest to szczególnie istotne, gdy biegunce towarzyszy bardzo silne osłabienie po antybiotyku. Odpowiednie nawodnienie pomoże złagodzić ten nieprzyjemny objaw. Warto też odpowiednio zmodyfikować dietę – unikać produktów zawierających kofeinę, alkohol oraz dużą ilość cukru. Zaleca się spożywanie pokarmów o niskiej zawartości błonnika oraz rezygnację z potraw tłustych i pikantnych, które mogą nasilać dolegliwości [1,3].

Koniecznie należy skonsultować się z lekarzem, szczególnie gdy biegunka jest intensywna lub długotrwała. Lekarz może zalecić zmianę antybiotyku na inny, który z mniejszym prawdopodobieństwem wywoła biegunkę. Bardzo pomocne są również probiotyki, które wspierają odbudowę zniszczonej flory bakteryjnej jelit. W skrajnych przypadkach, gdy biegunka po antybiotyku jest bardzo nasilona i prowadzi do odwodnienia, może być konieczne podawanie wlewów dożylnych i hospitalizacja [1,3].

Czy odstawić antybiotyk przy biegunce?

Jednym z najczęstszych pytań pacjentów jest: czy po antybiotyku może być biegunka i czy należy z tego powodu przerwać leczenie? Odpowiedź brzmi jednoznacznie: nie wolno samodzielnie przerywać antybiotykoterapii z powodu biegunki. Takie działanie może przynieść więcej szkody niż pożytku, prowadząc do rozwoju powikłań lub nawrotu choroby podstawowej. Dodatkowo przedwczesne odstawienie antybiotyku sprzyja rozwojowi bakterii lekoopornych, co w przyszłości może skutkować brakiem skuteczności antybiotyków. Decyzja o zaprzestaniu lub zmianie antybiotykoterapii musi być zawsze podejmowana przez lekarza, który oceni, na ile biegunka zagraża zdrowiu pacjenta i czy korzyści z kontynuowania leczenia przewyższają ryzyko związane z działaniami niepożądanymi [3].

Jak zapobiec biegunce podczas antybiotykoterapii?

Biegunce poantybiotykowej często można zapobiec, stosując odpowiednie działania profilaktyczne. Przede wszystkim antybiotyki powinny być stosowane tylko wtedy, gdy jest to rzeczywiście konieczne, a nie w przypadku każdej infekcji. Szczególnie ostrożne powinny być osoby, u których w przeszłości występowała biegunka po antybiotyku. Jeśli wcześniej doświadczałeś biegunki poantybiotykowej, koniecznie poinformuj o tym lekarza. Może on przepisać inny antybiotyk, po którym ryzyko wystąpienia tego działania niepożądanego będzie mniejsze [1-3].

Podczas antybiotykoterapii nie należy zapominać o stosowaniu probiotyków, które wspomogą odbudowę flory bakteryjnej organizmu. Szczególnie skuteczne w zapobieganiu biegunce związanej z antybiotykami są szczepy takie jak Lactobacillus rhamnosus czy Saccharomyces boulardii (np. Enterol, Lakcid Entero). Probiotyki można przyjmować zarówno w formie jogurtów zawierających żywe kultury bakterii, jak i preparatów dostępnych w aptece, takich jak Osłonka Normal, Multilac, Dicoflor, Biotilac Biotic, Biotyk czy Sanprobi Super Formuła.

Lakcid, liofilizat do sporządzania zawiesiny doustnej

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• preparat zawiera minimum 2 mld CFU pałeczek Lactobacillus rhamnosus;
• można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią;
• należy przechowywać w lodówce, ale przez 1 miesiąc można trzymać w temperaturze pokojowej;
• częste dawkowanie, co dla niektórych może być uciążliwe (3-4 razy dziennie).

Osłonka Normal, kapsułki

O produkcie

• suplement diety.
• 1 kapsułka zawiera 5 mld CFU bakterii probiotycznych; najważniejsze szczepy to Bifidobacterium lactis FloraActive 32269, Streptococcus thermophilus FloraActive 32319, Lactobacillus rhamnosus FloraActive 19070-2 i Lactobacillus plantarum FloraActive 32383.
• dodatkowe składniki: fruktooligosacharydy (Actilight) jako prebiotyk oraz witamina C.
• synbiotyk do uzupełniania diety, szczególnie w trakcie i po antybiotykoterapii.
• dawkowanie u dorosłych: 1 kapsułka dziennie.
• przeznaczony dla dorosłych i dzieci powyżej 3. roku życia; kapsułkę można otworzyć i podać zawartość z letnim płynem lub z jogurtem.
• opakowania: 8 lub 10 kapsułek.

Dicoflor, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• nie trzeba przechowywać w lodówce;
• nie zawiera glutenu;
• nie zawiera laktozy;
• w opakowaniu 20 kapsułek;
• preparat ze szczepami Lactobacillus rhamnosus GG.

Sanprobi Super Formula, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• duże opakowanie (40 kapsułek);
• nie zawiera glutenu;
• nie trzeba przechowywać w lodówce;
• do stosowania już dla dzieci od 3. roku życia;
• synbiotyk – połączenie probiotyku i prebiotyku;
• preparat wieloskładnikowy – zawiera 7 bakterii probiotycznych i 2 prebiotyki;
• można przyjmować niezależnie od posiłku;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• posiada pozytywną opinię Instytutu „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka” nr 15/DJW/2021.

Biotilac Biotic, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• połączenie probiotyku i prebiotyku;
• nie zawiera barwników, konserwantów, glutenu; substancji zapachowych;
• proste dawkowanie;
• wystarcza na 20 dni stosowania;
• preparat wieloszczepowy;
• zastosowano mikrokapsułkowanie, aby poprawić wchłanianie i zmniejszyć straty bakterii.

Czy nifuroksazyd na biegunkę po antybiotyku jest skuteczny?

Nifuroksazyd na biegunkę po antybiotyku nie jest zalecany przez wielu lekarzy, mimo że nie ma jednoznacznych przeciwwskazań do jego stosowania. Dlaczego? Nifuroksazyd, podobnie jak węgiel aktywny, wykazuje silne właściwości adsorpcyjne, co oznacza, że może osłabiać działanie innych przyjmowanych jednocześnie leków, w tym antybiotyku. Z tego powodu znacznie korzystniejsze jest stosowanie odpowiednich probiotyków i ewentualna konsultacja z lekarzem w celu zmiany antybiotyku, jeśli biegunka jest bardzo uciążliwa. Nifuroksazyd może być rozważany jako opcja leczenia biegunki dopiero po zakończeniu antybiotykoterapii i po konsultacji z lekarzem [3].

Bardzo silne osłabienie po antybiotyku – kiedy się niepokoić?

Oprócz biegunki, antybiotyki mogą powodować również inne działania niepożądane, w tym bardzo silne osłabienie po antybiotyku. Ten objaw, szczególnie w połączeniu z biegunką, może prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych, co jest stanem wymagającym natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Jeśli osłabieniu towarzyszą takie objawy jak zawroty głowy, omdlenia, przyspieszone bicie serca, zmniejszone oddawanie moczu czy skrajne zmęczenie, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub udać się na SOR.

Podsumowanie

Biegunka po antybiotyku jest częstym działaniem niepożądanym antybiotykoterapii, wynikającym z zaburzenia równowagi mikrobiologicznej organizmu. Ile trwa biegunka po antybiotyku? Zazwyczaj ustępuje ona po zakończeniu leczenia, jednak w niektórych przypadkach może utrzymywać się dłużej i prowadzić do poważniejszych powikłań. W przypadku wystąpienia biegunki poantybiotykowej nie należy samodzielnie przerywać leczenia, lecz skonsultować się z lekarzem. Ważne jest odpowiednie nawodnienie organizmu, stosowanie diety oszczędzającej i przyjmowanie probiotyków. Nifuroksazyd na biegunkę po antybiotyku nie jest zalecany ze względu na możliwość osłabienia działania antybiotyku.