Acetylcysteine Sandoz (ACC)

Acetylcysteine Sandoz to specjalistyczny lek dostępny w postaci roztworu do infuzji, przeznaczony do podawania dożylnego w warunkach szpitalnych. Każda ampułka zawiera 300 mg acetylocysteiny w 3 ml roztworu (stężenie 100 mg/ml). Produkt jest stosowany wyłącznie w przypadku ostrego zatrucia paracetamolem i stanowi kluczowy element postępowania odtruwającego.

Acetylocysteina to pochodna naturalnego aminokwasu zwanego L-cysteiną. Jej działanie opiera się na dostarczaniu organizmowi specjalnych grup chemicznych, które wychwytują i neutralizują szkodliwe substancje powstające w wyniku przedawkowania paracetamolu.

W przypadku zatrucia paracetamolem w wątrobie powstaje toksyczny metabolit (produkt przemiany), który może prowadzić do poważnego uszkodzenia tego narządu. W normalnych warunkach organizm radzi sobie z takimi substancjami dzięki glutationowi – naturalnej cząsteczce ochronnej występującej w komórkach. Jednak przy przedawkowaniu paracetamolu zapasy glutationu szybko się wyczerpują, co naraża wątrobę na bezpośrednie uszkodzenie.

Acetylocysteina działa na dwa sposoby:

• Uzupełnia zapasy glutationu – po podaniu dożylnym lek łatwo przenika do wnętrza komórek, gdzie przekształca się w L-cysteinę, niezbędną do wytworzenia nowego glutationu.
• Bezpośrednio neutralizuje toksyny – dzięki swoim właściwościom przeciwutleniającym acetylocysteina sama wiąże szkodliwe substancje, chroniąc komórki wątroby przed zniszczeniem.

Skuteczność leczenia zależy przede wszystkim od tego, jak szybko rozpocznie się podawanie acetylocysteiny po zatruciu. Im wcześniej rozpocznie się terapię, tym większa szansa na uniknięcie trwałego uszkodzenia wątroby.

Lek jest przeznaczony wyłącznie do leczenia ostrego zatrucia paracetamolem. Paracetamol to popularny lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy, który w normalnych dawkach jest bezpieczny. Jednak przedawkowanie – nawet nieznaczne przekroczenie bezpiecznej dawki – może prowadzić do poważnego uszkodzenia wątroby, a w skrajnych przypadkach do niewydolności tego narządu i zagrożenia życia.

Zatrucie paracetamolem może wystąpić w wyniku:

• Jednorazowego przyjęcia bardzo dużej dawki leku (próba samobójcza lub przypadkowe przedawkowanie).
• Wielokrotnego przyjmowania zbyt dużych dawek w krótkim czasie.
• Przyjmowania paracetamolu przez osoby szczególnie wrażliwe (np. niedożywione, uzależnione od alkoholu, przyjmujące określone leki).

Leczenie Acetylcysteine Sandoz zawsze prowadzi się w szpitalu pod ścisłym nadzorem medycznym. Postępowanie odtruwające powinno być rozpoczęte jak najszybciej – najlepiej w ciągu 4 do 8 godzin od zatrucia, nie później jednak niż w ciągu pierwszych 14 godzin.

Acetylcysteine Sandoz podaje się wyłącznie dożylnie w postaci powolnego wlewu kroplowego. Lek przed podaniem rozcieńcza się w 5% roztworze glukozy lub 0,9% roztworze chlorku sodu. Dawkowanie jest zawsze ustalane indywidualnie przez lekarza w zależności od masy ciała pacjenta.

Schemat leczenia u dorosłych

W pierwszej dobie od zatrucia dawka dobowa acetylocysteiny wynosi około 300 mg na kilogram masy ciała (około 20 gramów dla osoby dorosłej). Leczenie przebiega w trzech etapach:

• Pierwszy wlew (15 minut) – dawka 150 mg acetylocysteiny na kilogram masy ciała, rozcieńczona w 200 ml roztworu.
• Drugi wlew (4 godziny) – dawka 50 mg acetylocysteiny na kilogram masy ciała, rozcieńczona w 500 ml roztworu.
• Trzeci wlew (16 godzin) – dawka 100 mg acetylocysteiny na kilogram masy ciała, rozcieńczona w 1000 ml roztworu.

Łącznie przez pierwszych 20 godzin leczenia pacjent otrzymuje 300 mg acetylocysteiny na każdy kilogram masy ciała.

Leczenie dzieci

U dzieci stosuje się takie same dawki w przeliczeniu na masę ciała jak u dorosłych, jednak objętość płynu do rozcieńczenia leku jest mniejsza, aby uniknąć przeciążenia organizmu dziecka płynami. U dzieci o masie ciała poniżej 20 kg lekarz indywidualnie ustala objętość płynu.

Ważne: Produkt nie jest przeznaczony dla dzieci poniżej 2 roku życia.

Pacjenci szczególnie narażeni

U niektórych osób ryzyko uszkodzenia wątroby przez paracetamol jest większe. Dotyczy to między innymi:

• Osób niedożywionych.
• Pacjentów z AIDS.
• Osób uzależnionych od alkoholu.
• Pacjentów przyjmujących określone leki (ryfampicynę, fenytoiny, karbamazepinę, fenobarbital).

U tych pacjentów leczenie acetylocysteiną należy rozpocząć jak najwcześniej, nawet przy mniejszym stężeniu paracetamolu we krwi niż u pozostałych osób.

Acetylcysteine Sandoz nie może być stosowana w następujących sytuacjach:

• Uczulenie na acetylocysteinę lub którąkolwiek inną substancję zawartą w leku (w tym sodu edetynian – pochodną etylenodiaminy).
• Zmniejszona zdolność odkrztuszania wydzieliny u małych dzieci lub osób w podeszłym wieku, jeśli nie zapewni się im odpowiedniej fizjoterapii oddechowej. Acetylocysteina może zwiększać ilość wydzieliny w oskrzelach, co wymaga jej skutecznego odkrztuszania.
• Wiek poniżej 2 lat.

Pacjenci z chorobami układu oddechowego

Szczególną ostrożność należy zachować u osób z astmą oskrzelową, nadreaktywnością oskrzeli lub niewydolnością oddechową. U tych pacjentów acetylocysteina może w rzadkich przypadkach wywołać skurcz oskrzeli (nagłe zwężenie dróg oddechowych). Pacjenci ci wymagają wnikliwej obserwacji w trakcie leczenia, a w razie wystąpienia trudności w oddychaniu natychmiast rozpoczyna się leczenie objawowe.

Istnieją dowody na to, że u osób z atopią (skłonnością do alergii) lub astmą w przeszłości ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej jest zwiększone.

Pacjenci z chorobami przewodu pokarmowego

Ostrożnie stosować u osób z chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy (czynną lub w przeszłości) oraz u pacjentów z żylakami przełyku.

Sposób podawania

Bardzo ważne jest, aby ściśle przestrzegać zalecanego sposobu podawania leku. Podanie acetylocysteiny zbyt szybko lub w zbyt dużej dawce zwiększa ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Dlatego lek zawsze podaje się w powolnym wlewie kroplowym, w odpowiednio rozcieńczonym roztworze.

Kontrola parametrów krzepnięcia

Acetylocysteina podawana w dużych dawkach może wydłużyć czas krzepnięcia krwi (czas protrombinowy). W trakcie leczenia należy regularnie kontrolować parametry krzepnięcia, szczególnie u pacjentów, u których może być konieczne przeszczepienie wątroby.

Ryzyko przeciążenia płynami

U pacjentów o małej masie ciała (poniżej 40 kg), w tym dzieci, istnieje ryzyko przeciążenia organizmu płynami, co może prowadzić do zaburzeń elektrolitowych (hiponatremii – niskiego poziomu sodu we krwi) i napadów drgawek. Dlatego u tych pacjentów objętość płynu do rozcieńczenia leku jest proporcjonalnie zmniejszana.

Reakcje skórne

W bardzo rzadkich przypadkach podczas stosowania acetylocysteiny odnotowano ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i zespół Lyella (groźne dla życia schorzenia objawiające się rozległym złuszczaniem naskórka). W razie pojawienia się jakichkolwiek nowych zmian na skórze lub błonach śluzowych należy natychmiast przerwać leczenie i niezwłocznie zwrócić się o pomoc medyczną.

Charakterystyczny zapach

Acetylocysteina ma specyficzny, siarkowy zapach, który jest naturalną cechą leku (wynika z obecności siarki w cząsteczce substancji czynnej). Zapach ten nie świadczy o rozkładzie czy zepsuciu produktu.

Leki przeciwkaszlowe

Jednoczesne stosowanie acetylocysteiny i leków przeciwkaszlowych może być niebezpieczne. Acetylocysteina zwiększa ilość wydzieliny w oskrzelach, która musi być odkrztuszana, podczas gdy leki przeciwkaszlowe tłumią odruch kaszlowy. Może to prowadzić do niebezpiecznego zalegania wydzieliny w drogach oddechowych. Takie skojarzone leczenie wymaga szczególnie uważnego nadzoru lekarskiego.

Antybiotyki

Acetylocysteina może wchodzić w interakcje z niektórymi antybiotykami, jednak w przypadku zastosowania w zatruciu paracetamolem ma to mniejsze znaczenie kliniczne. Nie zaleca się jednak łączenia Acetylcysteine Sandoz z innymi lekami w tym samym roztworze.

Nitrogliceryna i azotany

Acetylocysteina nasila działanie nitrogliceryny i innych azotanów, polegające na rozszerzaniu naczyń krwionośnych i hamowaniu agregacji (sklejania się) płytek krwi. Jeśli konieczne jest jednoczesne podawanie nitrogliceryny i acetylocysteiny, należy kontrolować ciśnienie tętnicze pacjenta – może wystąpić znaczne niedociśnienie, na które może wskazywać silny ból głowy.

Wpływ na badania laboratoryjne

Acetylocysteina może zakłócać wyniki niektórych badań laboratoryjnych, w tym oznaczania salicylanów w osoczu oraz ketonów w osoczu i moczu.

Ciąża

Brak wystarczających danych dotyczących stosowania acetylocysteiny u kobiet w ciąży. Badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu na przebieg ciąży ani rozwój płodu. Acetylocysteinę należy stosować w okresie ciąży tylko po starannym rozważeniu korzyści i ryzyka przez lekarza.

Należy jednak pamiętać, że ryzyko uszkodzenia wątroby matki i płodu w wyniku zatrucia paracetamolem jest prawdopodobnie dużo większe niż potencjalne ryzyko związane z zastosowaniem acetylocysteiny jako odtrutki.

Karmienie piersią

Brak danych dotyczących przenikania acetylocysteiny do mleka kobiecego. Acetylocysteinę należy stosować w okresie karmienia piersią tylko po rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka.

Płodność

Brak danych dotyczących wpływu acetylocysteiny na płodność.

Jak każdy lek, Acetylcysteine Sandoz może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią. Prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych jest większe, jeśli lek podaje się zbyt szybko lub w zbyt dużej dawce.

Reakcje alergiczne

Mogą wystąpić różnego stopnia reakcje alergiczne – od łagodnych (niezbyt często) do ciężkich, takich jak wstrząs anafilaktyczny (bardzo rzadko). Objawy mogą obejmować:

• Pokrzywkę, wysypkę, świąd skóry.
• Obrzęk naczynioruchowy (nagły obrzęk skóry i błon śluzowych).
• Obrzęk twarzy.
• W ciężkich przypadkach – trudności w oddychaniu, spadek ciśnienia tętniczego, utrata przytomności.

Układ oddechowy

Rzadko może wystąpić skurcz oskrzeli (nagłe zwężenie dróg oddechowych) i duszność, szczególnie u osób z astmą oskrzelową lub nadreaktywnością oskrzeli.

Układ krążenia

• Niezbyt często: przyspieszone bicie serca (tachykardia).
• Bardzo rzadko: krwotok, niedociśnienie tętnicze.
• Uderzenia gorąca (częstość nieznana).

Układ pokarmowy

Niezbyt często mogą wystąpić:

• Nudności, wymioty.
• Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej.
• Ból brzucha, biegunka.

Rzadko: niestrawność.

Układ nerwowy

Niezbyt często: ból głowy.

Objawy ogólne

Niezbyt często: gorączka.

Ciężkie reakcje skórne

Bardzo rzadko notowano ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i zespół Lyella. W większości przypadków stosowany był jednocześnie co najmniej jeden inny lek, który mógł nasilić te reakcje. W razie pojawienia się nowych zmian na skórze lub błonach śluzowych należy natychmiast przerwać stosowanie leku i niezwłocznie zwrócić się o pomoc medyczną.

Wpływ na krzepnięcie krwi

W badaniach potwierdzono zmniejszoną agregację płytek krwi w obecności acetylocysteiny, jednak znaczenie kliniczne tego zjawiska nie zostało jeszcze w pełni określone.

Zgłaszanie działań niepożądanych: Jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy niepokojące, należy poinformować o tym lekarza lub farmaceutę. Dotyczy to również działań niepożądanych niewymienionych w ulotce.

W przypadku podania zbyt dużej dawki acetylocysteiny objawy odpowiadają nasilonym działaniom niepożądanym opisanym powyżej. W razie konieczności należy przerwać podawanie leku i wdrożyć leczenie objawowe oraz podtrzymujące.

Nie istnieje szczególna odtrutka na acetylocysteinę. W razie potrzeby substancja może być usuwana z organizmu metodą dializy.

Lek należy przechowywać w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci. Nie przechowywać w temperaturze powyżej 25°C. Nie stosować leku po upływie terminu ważności zamieszczonego na opakowaniu. Termin ważności oznacza ostatni dzień danego miesiąca.

Substancja czynna

1 ml roztworu zawiera 100 mg acetylocysteiny. Jedna ampułka (3 ml) zawiera 300 mg acetylocysteiny.

Substancje pomocnicze

• Disodu edetynian.
• Sodu wodorotlenek (roztwór 10%).
• Kwas askorbowy.
• Woda do wstrzykiwań.

Jedna ampułka (3 ml) zawiera około 49 mg sodu, co należy wziąć pod uwagę u pacjentów na diecie niskosodowej.

Opakowanie

Ampułki z oranżowego szkła w tekturowym pudełku. Opakowania zawierają 5, 10 lub 50 ampułek po 3 ml. Ampułki nie wymagają nacinania pilniczkiem – należy zwrócić ampułkę białą kropką ku górze, wytrząsnąć zawartość z szyjki i odłamać górną część.

Nie zaleca się łączenia Acetylcysteine Sandoz z innymi lekami w jednym roztworze. Acetylocysteina może wchodzić w reakcje z gumą i metalami (żelazem, niklem, miedzią), dlatego roztwór powinien mieć kontakt wyłącznie ze szklanymi lub plastikowymi materiałami.

Nie jest znany wpływ Acetylcysteine Sandoz na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Ze względu na charakter leku (stosowanie wyłącznie w szpitalu w przypadku zatrucia) kwestia ta ma ograniczone znaczenie praktyczne.