Atropinum sulfuricum WZF

Atropinum sulfuricum WZF to lek dostępny w postaci przezroczystego, bezbarwnego roztworu do wstrzykiwań, zawierający jako substancję czynną siarczan atropiny w stężeniu 1 mg w każdym mililitrze. Jest to lek na receptę, stosowany w sytuacjach wymagających szybkiej interwencji medycznej, szczególnie w stanach zagrażających życiu.

Lek znajduje szerokie zastosowanie w medycynie ratunkowej i szpitalnej. Wykorzystywany jest przede wszystkim w leczeniu bradykardii zatokowej, czyli niebezpiecznie zwolnionego rytmu serca, oraz różnych zaburzeń rytmu serca (arytmii). W przypadku zatrzymania akcji serca może być podawany jako część procedur reanimacyjnych.

Atropina odgrywa ważną rolę w przygotowaniu pacjenta do znieczulenia ogólnego (premedykacja), gdzie pomaga zapobiegać niepożądanym reakcjom organizmu podczas zabiegu operacyjnego.

Lek ma kluczowe znaczenie w leczeniu zatruć – szczególnie insektycydami fosforoorganicznymi, lekami cholinomimetycznymi oraz grzybami zawierającymi muskarynę. W takich przypadkach działa jako antidotum, odwracając niebezpieczne objawy zatrucia.

Stosowany jest również pomocniczo w stanach skurczowych mięśni gładkich w jamie brzusznej, takich jak kolka wątrobowa czy nerkowa, przynosząc ulgę w bólu. W diagnostyce radiologicznej atropina pomaga uzyskać lepszą jakość obrazów poprzez rozluźnienie mięśniówki gładkiej i spowolnienie ruchu jelit.

Atropina należy do grupy leków zwanych antagonistami receptorów muskarynowych. W prostych słowach – blokuje ona określone punkty w organizmie, przez które działa układ nerwowy odpowiedzialny za funkcje mimowolne (przywspółczulny).

Dzięki temu mechanizmowi atropina:

• Przyspiesza pracę serca i poprawia przewodzenie impulsów między jego komorami.
• Zmniejsza wydzielanie śliny, potu, płynu łzowego i wydzieliny oskrzelowej.
• Rozluźnia mięśnie gładkie w oskrzelach, jelitach i drogach moczowych.
• Zmniejsza wydzielanie soku żołądkowego i spowalnia perystaltykę jelit.
• Rozszerza źrenice i zaburza zdolność oka do dostosowywania ostrości widzenia.

Wpływ na częstość pracy serca pojawia się bardzo szybko – po zaledwie 2 do 4 minutach od podania dożylnego. Po podaniu domięśniowym maksymalne działanie występuje w ciągu 30 do 60 minut.

Lek może być podawany na trzy sposoby: podskórnie, domięśniowo lub dożylnie – w zależności od sytuacji klinicznej i pilności działania. Dawkowanie jest ściśle uzależnione od wskazania, wieku pacjenta i masy ciała.

Dawkowanie u dorosłych, młodzieży powyżej 12 lat i osób starszych

W przypadku bradykardii zatokowej i zaburzeń rytmu serca: standardowa dawka to 0,3 do 0,6 mg podawana co 4-6 godzin, do maksymalnej całkowitej dawki 2 mg.

W reanimacji: podaje się 0,5 mg, powtarzając dawkę co 5 minut do ustabilizowania rytmu serca. W przypadku zatrzymania akcji serca stosuje się jednorazowo 3 mg dożylnie. Jeśli nie ma możliwości podania dożylnego, można podać lek przez rurkę dotchawiczą w dawce 2-3 razy wyższej.

Przed znieczuleniem ogólnym: dawka 0,3 do 0,6 mg podawana domięśniowo lub podskórnie 30-60 minut przed zabiegiem, lub ta sama dawka dożylnie bezpośrednio przed operacją.

W zatruciach: stosuje się od 1 do 2 mg domięśniowo lub dożylnie, powtarzając dawkę co 5 do 60 minut do zaniku objawów zatrucia. Maksymalna dawka w pierwszych 24 godzinach nie powinna przekroczyć 100 mg.

W kolce wątrobowej lub nerkowej: podaje się od 0,5 mg do 1 mg domięśniowo lub dożylnie.

Dawkowanie u dzieci poniżej 12 lat

U dzieci dawkowanie jest bardzo precyzyjnie dostosowane do masy ciała. Standardowa dawka wynosi 10 mikrogramów na kilogram masy ciała (0,01 mg/kg mc.), nie więcej niż 0,4 mg. Dawkę można powtarzać co 4-6 godzin.

W stanach zagrożenia życia: stosuje się dożylnie 20 mikrogramów na kilogram masy ciała (0,02 mg/kg mc.), z minimalną dawką 0,01 mg, którą można powtarzać co 5 minut do maksymalnej dawki 0,1 mg.

Uwaga: poniższe przeciwwskazania nie dotyczą sytuacji zagrożenia życia, takich jak zatrzymanie akcji serca.

Leku nie wolno stosować u osób z:

• Uczuleniem na atropinę lub którykolwiek składnik preparatu.
• Niedrożnością szyi pęcherza moczowego, np. spowodowaną przerostem gruczołu krokowego.
• Refluksowym zapaleniem przełyku.
• Miastenią (ciężką chorobą mięśni), z wyjątkiem przypadków leczenia działań niepożądanych leków cholinomimetycznych.
• Niedrożnością porażenną jelit.
• Ciężkim wrzodziejącym zapaleniem okrężnicy.
• Chorobami powodującymi niedrożność przewodu pokarmowego.
• Jaskrą z wąskim kątem.

Atropina wymaga szczególnej ostrożności u dzieci i osób starszych, ponieważ te grupy pacjentów są bardziej wrażliwe na działanie leku. U osób powyżej 40. roku życia należy zachować czujność ze względu na ryzyko rozrostu gruczołu krokowego i problemów z oddawaniem moczu.

Lek może wywołać ostry napad jaskry u osób podatnych, a także spowodować całkowitą niedrożność żołądka przy zwężeniu odźwiernika lub zatrzymanie moczu u pacjentów z przerostem prostaty.

U pacjentów z chorobami układu oddechowego atropina może zagęścić wydzielinę i utrudnić jej odkrztuszanie, co może nasilić duszność. Z tego powodu u takich osób lek stosuje się bardzo ostrożnie.

Szczególną ostrożność należy zachować również u pacjentów z:

• Podwyższoną temperaturą ciała (atropina może ją dodatkowo podnieść).
• Nadczynnością tarczycy.
• Chorobami wątroby lub nerek.
• Nadciśnieniem tętniczym.
• Tachyarytmią, zastoinową niewydolnością serca, dławicą piersiową.
• Chorobą wrzodową żołądka, refluksem przełykowym lub przepukliną rozworu przełykowego.

Pacjent otrzymujący atropinę nie powinien przebywać w pomieszczeniach o wysokiej temperaturze, ponieważ lek zaburza pocenie się i może dojść do przegrzania organizmu.

U kilku pacjentów po przeszczepie serca odnotowano paradoksalny blok przedsionkowo-komorowy po podaniu atropiny. Dlatego u takich osób zaleca się monitorowanie EKG i zapewnienie dostępu do sprzętu reanimacyjnego.

Atropina może wchodzić w interakcje z wieloma lekami. Działanie atropiny nasila się przy jednoczesnym stosowaniu innych leków o działaniu cholinolitycznym, takich jak:

• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne.
• Leki przeciwskurczowe.
• Leki stosowane w chorobie Parkinsona.
• Niektóre leki przeciwhistaminowe.
• Pochodne fenotiazyny.
• Dizopiramid i chinidyna.

Atropina opóźnia opróżnianie żołądka, co może wpływać na szybkość wchłaniania innych leków przyjmowanych doustnie – może je przyspieszać lub zwalniać.

Podczas znieczulenia z użyciem propofolu równoczesne podanie atropiny może dawać słabszą odpowiedź ze strony częstości akcji serca.

Należy zachować szczególną ostrożność podczas jednoczesnego podawania atropiny z aminami katecholowymi (np. dobutaminą) u pacjentów w stanie silnego stresu lub hiperadrenergicznym – istnieje ryzyko wystąpienia zespołu Tako-tsubo.

Atropina przenika przez łożysko i może wywołać przyspieszenie akcji serca u płodu (tachykardię). Nie przeprowadzono wystarczających badań u kobiet w ciąży. Lek może być stosowany tylko wtedy, gdy lekarz uzna, że korzyść dla matki jest większa niż potencjalne zagrożenie dla dziecka.

Atropina przenika do mleka kobiecego w niewielkich ilościach i może wywołać działania niepożądane u niemowlęcia. Ponadto może zahamować laktację.

Atropinum sulfuricum WZF wywiera znaczny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Lek może powodować zawroty głowy, zaburzenia widzenia, senność lub dezorientację, dlatego pacjenci nie powinni prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn po jego podaniu.

Działania niepożądane atropiny zależą od zastosowanej dawki i zazwyczaj ustępują po zaprzestaniu podawania leku.

Po zastosowaniu niewielkich dawek mogą wystąpić:

• Suchość w jamie ustnej i zmniejszone wydzielanie śliny.
• Zmniejszenie wydzielania wydzieliny oskrzelowej, co może prowadzić do zagęszczenia śluzu i trudności w odkrztuszaniu.
• Zmniejszenie lub brak wydzielania potu.

Po zastosowaniu większych dawek mogą wystąpić:

• Ze strony układu nerwowego: omamy, bóle i zawroty głowy, nerwowość, senność, osłabienie, zmęczenie, bezsenność, dezorientacja lub pobudzenie (szczególnie u osób starszych).
• Ze strony oczu: rozszerzenie źrenic, zaburzenia ostrości widzenia, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe.
• Ze strony serca: przyspieszenie czynności serca, możliwość wystąpienia trzepotania lub migotania przedsionków, dodatkowych skurczów komorowych.
• Ze strony naczyń krwionośnych: zaczerwienienie twarzy.
• Ze strony układu pokarmowego: zaparcie, zmniejszone wydzielanie żołądkowe, utrata smaku, nudności, wymioty, wzdęcia.
• Ze strony skóry: pokrzywka, wysypka, niekiedy ze złuszczaniem naskórka.
• Ze strony układu moczowego: zatrzymanie moczu.

W rzadkich przypadkach może wystąpić reakcja anafilaktyczna – ciężka reakcja alergiczna wymagająca natychmiastowej pomocy medycznej.

Zdarzały się przypadki ciężkiej bradykardii (zwolnienia rytmu serca) wywołanej hiperkaliemią (nadmiarem potasu), która nie ustępowała po podaniu atropiny.

Przedawkowanie atropiny jest poważnym stanem wymagającym natychmiastowej pomocy medycznej.

Objawy przedawkowania obejmują:

• Silną suchość w jamie ustnej z uczuciem pieczenia.
• Trudności w przełykaniu.
• Światłowstręt.
• Zaczerwienienie i suchość skóry.
• Podwyższenie temperatury ciała.
• Wysypkę.
• Nudności i wymioty.
• Przyspieszoną akcję serca i podwyższone ciśnienie tętnicze.
• Nerwowość, drżenia, zmieszanie, pobudzenie, omamy, majaczenie.
• W ciężkich przypadkach: senność, stupor, niewydolność oddechową i krążeniową mogącą prowadzić do zgonu.

Leczenie przedawkowania

W ciężkich przypadkach podaje się fizostrygminę w dawce od 1 mg do 4 mg dożylnie, domięśniowo lub podskórnie. Dawkę można powtarzać, ponieważ lek jest szybko eliminowany z organizmu.

U pacjentów z majaczeniem można podać diazepam w celu uspokojenia, jednak duże dawki leków uspokajających są przeciwwskazane ze względu na ryzyko zahamowania ośrodkowego.

Konieczne jest utrzymanie prawidłowej wentylacji dróg oddechowych, a w razie niewydolności oddechowej – stosowanie inhalacji z tlenem. Gorączkę zmniejsza się za pomocą okładów z lodu lub chłodnej wody. Pacjent powinien otrzymać odpowiednią ilość płynów, może być konieczne cewnikowanie pęcherza moczowego. W przypadku światłowstrętu pacjenta przenosi się do zaciemnionego pomieszczenia.

Atropinum sulfuricum WZF należy przechowywać w temperaturze poniżej 25°C, w oryginalnym opakowaniu chroniącym przed światłem. Nie wolno zamrażać leku. Okres ważności wynosi 3 lata od daty produkcji.

Ampułki są przeznaczone wyłącznie do jednorazowego użytku i należy je otwierać bezpośrednio przed podaniem. Pozostałą zawartość niezużytego produktu należy zniszczyć zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Każdy mililitr roztworu do wstrzykiwań zawiera 1 mg siarczanu atropiny jako substancję czynną.

Substancje pomocnicze: kwas solny rozcieńczony (do ustalenia pH) oraz woda do wstrzykiwań.

Lek dostępny jest w ampułkach ze szkła bezbarwnego o pojemności 1 ml, w opakowaniach po 10 sztuk.