Częstość występowania chorób alergicznych w ostatnich latach gwałtownie wzrasta. Stanowią one jeden z głównych problemów współczesnej medycyny — są wręcz uważane za chorobę cywilizacyjną. Alergiczny nieżyt nosa (ANN) nazywany również pyłkowicą lub katarem siennym, to zespół objawów, wynikających ze stanu zapalnego błony śluzowej nosa wywołanego alergenem. Charakteryzuje się wodnistą wydzieliną, świądem, kichaniem i blokadą nosa. Jakie są objawy alergicznego nieżytu nosa? Wszystko wyjaśniamy poniżej [1,2].

Alergiczny nieżyt nosa — jak wyglądają statystyki?

Pierwszy znany przypadek alergicznego nieżytu nosa został opisany już w 1828 roku. Obecnie na to schorzenie cierpi 10-25% populacji na całym świecie. Niestety, Polska na tle Europy wypada wyjątkowo źle — jesteśmy jednym z krajów o najwyższym stopniu występowania ANN. Jest to schorzenie rzadko diagnozowane, przez co często pacjenci są leczeni nieefektywnie. Większość chorób alergicznych może pojawić się niezależnie od wieku. Alergiczny nieżyt nosa rzadko dotyka dzieci poniżej 5. roku życia — zdecydowanie częściej pojawia się u pacjentów między 20. a 40. rokiem życia. Chociaż ANN zazwyczaj nie ma ciężkiego przebiegu, w istotny sposób obniża jakość życia — utrudnia koncentrację, zmniejsza wydajność pracy, powoduje problemy ze snem, a także stanowi znaczne obciążenie ekonomiczne [1].

Co stosować na alergiczny nieżyt nosa – leczenie

Najlepszym rozwiązaniem w przypadku wystąpienia objawów alergicznego nieżytu nosa jest przerwanie ekspozycji na alergen — nie zawsze jest to jednak możliwe. O ile unikanie kontaktu ze zwierzętami w przypadku alergii na ich sierść jest wykonalne, o tyle izolowanie się od pyłków zawieszonych w powietrzu staje się zadaniem praktycznie nierealnym. W sezonie alergicznym warto stosować wodę morską, która pozwala mechanicznie usunąć alergeny z nosa – wypłukać je. Jest bezpieczna i szczególnie polecana dzieciom. Doraźnym rozwiązaniem mogą być donosowe leki obkurczające naczynia nosa oraz leki przeciwhistaminowe — nie przerywają one występujących już objawów, zapobiegają natomiast ich nasilaniu. W trakcie farmakoterapii alergicznego nieżytu nosa obowiązuje zasada stopniowego włączania leków, w zależności od nasilenia objawów. Lekami stosowane w leczeniu ANN omawiamy poniżej [3].

Woda morska dla niemowląt i dzieci – bezpieczny początek leczenia

Na początku terapii alergicznego nieżytu nosa warto sięgnąć po wodę morską. To bezpieczne rozwiązanie już od pierwszych dni życia, które mechanicznie usuwa alergeny, kurz i pyłki, a jednocześnie nawilża i chroni błonę śluzową nosa.

Roztwór izotoniczny jest delikatny, można go stosować codziennie i długotrwale – świetnie sprawdza się u niemowląt i małych dzieci, bo nie podrażnia śluzówki. Roztwór hipertoniczny działa mocniej – zmniejsza obrzęk i udrażnia nos, ale powinien być używany krótkotrwale i doraźnie, by uniknąć podrażnień.

Co ważne, wodą morską najlepiej najpierw oczyścić nos, a dopiero później stosować inne krople czy spraye, np. sterydowe. Na rynku dostępne są specjalne preparaty dla najmłodszych, takie jak Sterimar Higiena Nosa baby, Sterimar Higiena Nosa, Sterimar Zatkany Nos, Sterimar Zatkany Nos baby, Marimer, Disnemar, Bepanthen Baby, Puri-nasin czy Apteo Care z delikatnymi aplikatorami, które ułatwiają bezpieczne stosowanie.

Sterimar Higiena nosa woda morskaaerozol do nosa

Wyrób medyczny

O produkcie

• spray do nosa z wodą morską, fizjologiczny roztwór;

• przeznaczony dla dzieci i dorosłych;

• delikatnie oczyszcza nos z alergenów, kurzu i drobnych pyłów;

• nawilża błonę śluzową, szczególnie przy suchej atmosferze (np. klimatyzacja, podróże);

• 100% naturalna woda morska, bez konserwantów;

• bezpieczny również dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Wskazania

Wskazaniem do stosowania preparatu jest podrażnienie górnych dróg oddechowych, zatkany nos, higiena błony śluzowej nosa, suchość błony śluzowej nosa, przeziębienie oraz zapalenie błony śluzowej nosa.

Skład

W skład preparatu wchodzi izotoniczny roztwór wody morskiej.

Dawkowanie

Zaleca się od 2 do 6 aplikacji produktu dziennie. Przy pierwszym użyciu należy jeden raz rozpylić preparat w powietrzu, aby uruchomić system.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Leki przeciwhistaminowe

Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi, zaleca się II i III generację leków przeciwhistaminowych, które uważa się za leki pierwszego rzutu. Charakteryzują się one wysoką selektywnością, długim czasem działania oraz brakiem działania sedatywnego, w przeciwieństwie do I generacji. Wśród nich można wyróżnić:

• rupatadynę (Rupafin);
• loratadynę (Loratan Pro);
• cetyryzynę (Amertil Bio);
• feksofenadynę (Allegra);
• desloratadynę (Hitaxa),
• lewocetyryzynę (Contrahist).

Glikokortykosteroidy

Glikokortykosteroidy to najsilniejsze leki o działaniu przeciwzapalnym. Łagodzą one wszystkie objawy alergicznego nieżytu nosa. Sterydy do nosa mogą być stosowane w przewlekłym i sezonowym ANN, niezależnie od stopnia nasilenia choroby. Ich działanie występuje dopiero po kilku-kilkunastu godzinach od momentu aplikacji, ale utrzymuje się nawet do kilku dni. Wśród tej grupy leków należy wyróżnić budezonid (Tafen Nasal, Nebbud, Pulmicort Turbuhaler) oraz flutykazon (Fanipos, Flixonase).

Większość glikokortykosteroidów donosowych jest dostępna tylko na receptę. Bez recepty dostępny jest m.in. Nasometin Control, Pronasal Control, zawierający mometazon lub OtriAllergy Control z flutikazonem.

Bromek ipratropium

Substancja ta znajduje zastosowanie w terapii alergicznego nieżytu nosa jedynie w sytuacji nasilonego, wodnistego wycieku z nosa, który nie ustępuje po lekach I rzutu. Bromek ipratropium nie niweluje pozostałych objawów ANN. Występuje pod następującymi nazwami Atrovent N (na receptę), Atrodil (na receptę), Otrivin Ipra Max (lek OTC).

Kromony

Skuteczność terapeutyczna kromonów jest zdecydowanie niższa w porównaniu do leków przeciwhistaminowych, niemniej są dużo bardziej bezpieczne. Mogą być stosowane u dzieci oraz u kobiet ciężarnych. Są to substancje dostępne bez recepty. Można je znaleźć pod nazwą Polcrom lub CromoHEXAL.

Sympatykomimetyki 

Powodują one obkurczenie naczyń krwionośnych, likwidując tym samym niedrożność i „zatkanie” nosa. Należy pamiętać, że kuracja sympatykomimetykami miejscowymi musi być krótkotrwała — nie może trwać dłużej niż tydzień. Z kolei sympatykomimetyki stosowane doustnie można stosować maksymalnie 14 dni. Co więcej, są one bardziej skuteczne w połączeniu z lekami przeciwhistaminowymi. Miejscowe sympatykomimetyki, dostępne bez recepty, to ksylometazolina (Xylogel, Otrivin) i oksymetazolina (Acatar Control, Nasivin). Jeśli chodzi o sympatykomimetyki doustne jest to pseudoefedryna (Sudafed, Acatar Acti-tabs).

Leki przeciwleukotrienowe

To związki o działaniu przeciwzapalnym. Ich głównym zadaniem jest poprawa drożności nosa. Są to substancje wyłącznie na receptę. W leczeniu ANN stosuje się głównie montelukast, występujący pod następującymi nazwami handlowymi: Singulair, Promonta, Asmenol [1].

Alergiczny nieżyt nosa u dzieci

Alergiczny nieżyt nosa pojawia się bardzo często u dzieci zwłaszcza w przypadku występowania alergii na pyłki roślin, roztocza, kurz lub sierść zwierząt. Najczęściej zdarza się u dzieci powyżej 10. roku życia, znacznie rzadziej u młodszych. Alergia ma między innymi źródła w genetyce, w związku z tym jeśli rodzice chorują na alergie, z większym prawdopodobieństwem można się jej spodziewać u dziecka. Terapia u dzieci wygląda niemal identycznie jak u dorosłych. Sama diagnoza rodzi wyzwanie dla pediatrów ze względu na to, że dzieci mają tendencję do ignorowania objawów, jeśli występują one często [2].

Jakie są główne objawy alergicznego nieżytu nosa?

Nazwa ANN brzmi dość poważnie, ale dla statystycznego pacjenta będzie to po prostu mocny i irytujący katar, pełen kichania a często również ze łzawieniem oczu. Pomimo “codzienności” kataru nie powinniśmy lekceważyć tej choroby ani łączyć jej z przemijającym przeziębieniem Głównymi objawami alergicznego nieżytu nosa u dzieci i dorosłych są:

• wodnista wydzielina z nosa;
• kichanie;
• świąd;
• zaczerwienienie nosa;
• zatkanie nosa — rzadko.

Powyższym objawom mogą towarzyszyć również dolegliwości ze strony oczu, takie jak łzawienie, obrzęk powiek, zaczerwienienie i świąd. Dodatkowo może wystąpić świąd uszu oraz gardła. Zdarzają się sytuacje, gdy objawy ANN są mniej oczywiste — pacjenci wówczas skarżą się na zaburzenia koncentracji, suchość w ustach, a nawet podwyższoną temperaturę ciała [3].

Jakie są rodzaje alergicznego nieżytu nosa?

Alergiczny nieżyt nosa można podzielić ze względu na czas trwania jego objawów, a także ze względu na ich nasilenie. Podział ze względu na czas trwania objawów jest następujący:

• okresowy — trwa poniżej 4 dni w tygodniu lub krócej niż 4 tygodnie;
• przewlekły — trwa powyżej 4 dni w tygodniu i dłużej niż 4 tygodnie.

Podział alergicznego nieżytu nosa ze względu na stopień nasilenia jego objawów przedstawia się następująco:

• łagodny — u pacjenta nie występują żadne z poniższych objawów;
• umiarkowany bądź średni — pacjent ma co najmniej jeden z poniższych objawów:
  • zaburzenia snu;
  • utrudnione wykonywanie codziennych czynności;
  • trudności w pracy lub nauce [4].

Wiemy już, że objawy alergicznego nieżytu nosa, czyli kataru siennego są dość szerokie. Czas trwania tej choroby również bywa zróżnicowany. U niektórych wystarczy parę dni i alergik wraca do sprawności, a u niektórych może być to problem przewlekły. Co wywołuje ANN? Czy można cierpieć na alergię cały rok?

Jakie alergeny mogą wywołać alergiczny nieżyt nosa?

Kontakt z alergenem powoduje miejscową i ogólnoustrojową nadprodukcję przeciwciał klasy IgE. Alergiczny nieżyt nosa wywołują najczęściej alergeny wziewne:

• sezonowe, takie jak pyłki roślin wiatropylnych (trawy, drzewa);
• całoroczne, takie jak roztocza kurzu domowego, pleśń, sierść i naskórek zwierząt.

Co więcej, zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego (spaliny, dym tytoniowy) oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą nasilać reakcję alergiczną błony śluzowej nosa. Warto wspomnieć w tym miejscu także o predyspozycjach genetycznych — obecność alergii u obojga rodziców stanowi 40% prawdopodobieństwo ryzyka przekazania jej dzieciom. Alergeny pokarmowe lub zawodowe (np. lateks) nieporównywalnie rzadziej wywołują ANN [1].

Jakie są domowe sposoby na alergiczny nieżyt nosa?

Alergiczny nieżyt nosa jest spowodowany występowaniem alergii. Najskuteczniejszym sposobem bez podawania leków dostępnych w aptece jest odizolowanie od alergenów. Niestety jednak w przypadku alergii na pyłki roślin jest to bardzo trudne. Pylenie roślin rozpoczyna się pod koniec lutego i trwa do września. Oczywiście nie oznacza to, że katar utrzymuje się przez cały ten czas, jednak pyłki unoszą się w powietrzu przez większość roku, więc narażenie na nie jest nieuniknione. W warunkach domowych można przeprowadzać inhalację z wykorzystaniem soli hipertonicznej, fizjologicznej lub olejków eterycznych. Zwłaszcza sól hipertoniczna na zasadzie różnicy osmolarności będzie zmniejszać katar.

Podsumowanie

Alergiczny nieżyt nosa (ANN), znany również jako katar sienny, jest powszechnym problemem, dotykającym 10-25% populacji, szczególnie w Polsce, gdzie występuje wyjątkowo często. Objawy ANN, takie jak wodnista wydzielina z nosa, kichanie, świąd czy zatkanie nosa, mogą znacznie obniżać jakość życia, zwłaszcza u dzieci powyżej 10. roku życia. Leczenie obejmuje głównie leki przeciwhistaminowe, glikokortykosteroidy oraz domowe sposoby, jak inhalacje solą hipertoniczną. Ważne jest także unikanie kontaktu z alergenami, choć w przypadku pyłków roślin bywa to trudne. Skuteczna terapia ANN wymaga odpowiedniego dopasowania leków do nasilenia objawów i czasu trwania choroby.