Lactobacillus fermentum

Czym jest Lactobacillus fermentum i skąd pochodzi?

Lactobacillus fermentum (w nowszej nomenklaturze: Limosilactobacillus fermentum) to gram-dodatnia bakteria kwasu mlekowego, która naturalnie bytuje w jelitach, jamie ustnej i pochwie człowieka⁶. Można ją też znaleźć w fermentowanych produktach spożywczych – kiszonkach, kefirze czy jogurcie⁷. W Polsce i całej Europie jest dostępna przede wszystkim jako składnik suplementów diety, często łączona z innymi szczepami probiotycznymi.

Bakteria ma charakter heterofermentatywny – podczas fermentacji cukrów wytwarza nie tylko kwas mlekowy, ale też etanol i dwutlenek węgla⁷. To właśnie kwas mlekowy jest kluczowy: obniża pH jelita, tworząc środowisko nieprzyjazne dla patogenów i sprzyjające wzrostowi pożytecznych bakterii, takich jak Bifidobacterium.

Warto wiedzieć, że nie każdy szczep działa tak samo. W suplementach dostępnych na rynku najczęściej spotykane odmiany to CECT5716 (Lc40), PCC® (VRI-003), a w Polsce pojawiają się też preparaty ze szczepami oznaczanymi jako 57A i LF2. Każdy z nich był badany w nieco innych wskazaniach klinicznych.

Jak Lactobacillus fermentum działa w organizmie?

Podstawą działania tego probiotyku jest jego wyjątkowa odporność na kwaśne środowisko żołądka i sole żółci. W badaniach laboratoryjnych szczep PCC® zachowywał żywotność przy pH 2,0 nawet przez 2 godziny – wynik nieosiągalny dla wielu innych szczepów Lactobacillus⁸. Dzięki temu bakteria dociera do jelita grubego w aktywnej formie i może tam kolonizować śluzówkę.

Po zasiedleniu jelita L. fermentum uruchamia kilka mechanizmów ochronnych jednocześnie. Produkuje bakteriocyny – małe białkowe cząsteczki o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, które bezpośrednio hamują wzrost takich patogenów jak Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli czy Clostridium difficile⁷. Niektóre szczepy wytwarzają też glutation – jeden z najważniejszych wewnątrzkomórkowych przeciwutleniaczy⁷.

Jakie korzyści zdrowotne potwierdzają badania kliniczne?

Wyniki badań z udziałem ludzi są obiecujące, choć dotyczą konkretnych szczepów, dawek i grup pacjentów – nie można ich automatycznie przekładać na każdy preparat dostępny w aptece.

Zdrowie jelit i mikrobiota. W 8-tygodniowym, kontrolowanym placebo badaniu krzyżowym (30 zdrowych dorosłych) suplementacja szczepem PCC® w dawce ≥2 mld CFU/dobę istotnie zwiększyła liczebność kolonii Lactobacillus i Bifidobacterium w kale, jednocześnie zmniejszając liczbę Clostridium perfringens – bakterii związanej z zatruciem pokarmowym¹⁰. Uczestnicy odnotowali też zmniejszenie nieprzyjemnego zapachu stolca¹¹.

Odporność i infekcje dróg oddechowych u sportowców. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu z udziałem 99 kolarzy wyczynowych (64 mężczyzn, 35 kobiet) podawano szczep PCC® w dawce ≥1 mld CFU/dobę przez 11 tygodni. U mężczyzn nasilenie objawów infekcji dolnych dróg oddechowych było o ~50% mniejsze w grupie probiotyku niż w grupie placebo, a ostra suplementacja zmniejszyła powysiłkowe wahania cytokin prozapalnych o 20–75%¹. U kobiet wyniki były niejednoznaczne – częstość objawów wzrosła, choć ich nasilenie nieznacznie spadło, co wymaga dalszych badań¹².

Zapalenie piersi u kobiet karmiących. W otwartym badaniu z udziałem 352 kobiet z ostrym zapaleniem piersi podawanie szczepu CECT5716 w dawce 9 mld CFU/dobę przez 21 dni skutkowało mniejszą liczbą nawrotów i lepszą poprawą kliniczną niż standardowa antybiotykoterapia². W oddzielnym randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu (148 kobiet z bólem podczas karmienia) dawki 3, 6 i 9 mld CFU/dobę przez 3 tygodnie istotnie zredukowały liczbę Staphylococcus w mleku i zmniejszyły dolegliwości bólowe¹³.

Ochrona niemowląt przed zakażeniami. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu niemowlęta w wieku 6–12 miesięcy otrzymywały preparat z dodatkiem szczepu Lc40 w dawce 200 mln CFU/dobę przez 6 miesięcy. W porównaniu z grupą kontrolną częstość zakażeń pokarmowych spadła o 46%, a zakażeń górnych dróg oddechowych o 27%³. Bezpieczeństwo szczepu CECT5716 u niemowląt potwierdzono w 3-letniej obserwacji¹⁴.

Odpowiedź na szczepienie przeciw grypie. W badaniu z 50 dorosłymi uczestnikami podawanie szczepu Lc40 w dawce 10 mld CFU/dobę przez 2 tygodnie przed i 2 tygodnie po szczepieniu zwiększyło poziom swoistych przeciwciał o 12%, zmniejszyło częstość zachorowań grypopodobnych o 37,5% i wzmocniło aktywność komórek NK oraz odpowiedź IgA¹⁵.

Atopowe zapalenie skóry u dzieci. Dwa badania kliniczne wykazały, że suplementacja L. fermentum (w połączeniu z L. paracasei) zmniejszała wskaźnik nasilenia AZS (SCORAD) u dzieci z umiarkowaną i ciężką postacią choroby oraz redukowała liczbę zaostrzeń w 6-miesięcznej obserwacji¹⁶¹⁷.

Dawkowanie – jakie ilości stosowano w badaniach?

Nie istnieje jedna, powszechnie obowiązująca dawka dobowa L. fermentum. Stosowane w badaniach zakresy różniły się znacznie w zależności od wskazania i szczepu. Poniższa tabela zbiera dane z badań klinicznych cytowanych w tym artykule.

Suplementy diety dostępne w aptece zawierają zazwyczaj od kilkuset milionów do kilku miliardów CFU na porcję. Dobierając preparat, warto zwrócić uwagę nie tylko na liczbę CFU, ale przede wszystkim na oznaczenie konkretnego szczepu – tylko ono gwarantuje, że kupujesz bakterię zbadaną w określonym wskazaniu²².

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Lactobacillus fermentum jest ogólnie dobrze tolerowany przez zdrowe osoby dorosłe i dzieci. Mimo to istnieją sytuacje, w których przed rozpoczęciem suplementacji lub w jej trakcie należy koniecznie porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą.

Skonsultuj się z lekarzem, jeśli:

• Masz stwierdzone niedobory odporności (wrodzone lub nabyte, np. w przebiegu HIV/AIDS), przechodzisz chemioterapię lub przyjmujesz leki immunosupresyjne – u tych osób probiotyki mogą w rzadkich przypadkach wywoływać bakteriemię (zakażenie krwi)⁴⁵.
• Masz cewnik centralny lub inny dostęp naczyniowy – zwiększa to ryzyko zakażeń²².
• Planujesz podawać probiotyk wcześniakowi – ta grupa jest bardziej narażona na działania niepożądane i wymaga nadzoru medycznego²².
• Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – dostępne dane dotyczą specyficznych szczepów i wskazań; decyzję warto omówić z ginekologiem lub położną²³.
• Przyjmujesz antybiotyki – mogą one obniżać skuteczność probiotyku; jednocześnie L. fermentum bywa stosowany pomocniczo w celu ochrony mikrobioty podczas antybiotykoterapii, ale termin i sposób łączenia warto uzgodnić z farmaceutą²⁴.
• Po rozpoczęciu suplementacji pojawią się objawy alergii: problemy z oddychaniem, obrzęk twarzy lub gardła, pokrzywka, wysypka – to sygnał do natychmiastowego przerwania i kontaktu z lekarzem⁴.
• Utrzymują się lub nasilają dolegliwości żołądkowo-jelitowe (silne wzdęcia, bóle brzucha, biegunka) – nawet jeśli łagodne objawy na początku suplementacji są normalne, długotrwałe problemy wymagają konsultacji²⁵.

Pamiętaj też, że szczep AGR1487 wykazuje działanie prozapalne i powinien być unikany – to kolejny argument za wyborem preparatu z dokładnie oznaczonym szczepem⁵.

Jeśli stosujesz L. fermentum jako uzupełnienie leczenia zapalenia piersi, zakażeń jelit czy chorób zapalnych jelit – nie rezygnuj z zaleconej terapii bez konsultacji z lekarzem. Probiotyk może być cennym uzupełnieniem, ale nie zastępstwem leczenia przyczynowego.