Menu

Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Lactobacillus reuteri

Lactobacillus reuteri (obecnie oficjalnie: Limosilactobacillus reuteri) to gram-dodatnia bakteria kwasu mlekowego naturalnie bytująca w ludzkim przewodzie pokarmowym, mleku kobiecym i skórze. Spośród kilkudziesięciu znanych szczepów najlepiej udokumentowane klinicznie to DSM 17938 oraz ATCC PTA 6475. Bakteria działa wielokierunkowo: produkuje reuterynę – silny związek o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych – wzmacnia barierę jelitową poprzez białka ścisłych połączeń (tight junctions) i moduluje układ immunologiczny, zwiększając poziom regulatorowych limfocytów T i przeciwzapalnej cytokiny IL-10. Kliniczne zastosowania obejmują m.in. kolkę niemowlęcą (skrócenie czasu płaczu o ok. godzinę dziennie), biegunkę infekcyjną u dzieci i dorosłych, zaparcia, wspomaganie eradykacji H. pylori oraz – wstępnie – zdrowie kości u starszych kobiet. Typowe dawki wahają się od 100 mln do 1–5 mld CFU dziennie; u niemowląt zwykle stosuje się 1 mld CFU. Preparat jest dobrze tolerowany, jednak osoby z niedoborami odporności powinny skonsultować jego stosowanie z lekarzem.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Jak działa Lactobacillus reuteri i czym różnią się poszczególne szczepy?
Na jakie dolegliwości stosuje się ten probiotyk i jakie są dowody jego skuteczności?
Jakie dawki są stosowane u niemowląt, dzieci i dorosłych?
Kto powinien zachować ostrożność lub skonsultować stosowanie z lekarzem?
Jak łączyć Lactobacillus reuteri z antybiotykami i innymi lekami?

Czym jest Lactobacillus reuteri i skąd pochodzi?

Lactobacillus reuteri (obecnie reklasyfikowany jako Limosilactobacillus reuteri) to gram-dodatnia bakteria produkująca kwas mlekowy, należąca do naturalnej mikrobioty człowieka. Bytuje w przewodzie pokarmowym, mleku kobiecym, drogach moczowych i na skórze⁷. Po raz pierwszy wyizolował ją z ludzkiego kału w 1962 roku niemiecki mikrobiolog Gerhard Reuter⁷. Dziś to jeden z najszerzej badanych gatunków probiotycznych na świecie.

Znanych jest kilkadziesiąt szczepów tego gatunku, a każdy z nich może działać nieco inaczej. Kluczową cechą praktyczną jest odporność na kwaśne środowisko żołądka i enzymy trawienne – bakteria dociera do jelita żywa i zdolna do tymczasowego zasiedlenia mikrobioty⁷⁸. Kolonizacja jest przejściowa: bez codziennego uzupełniania większość komórek zostaje wypłukana w ciągu jednego do dwóch tygodni⁹.

Jak działa Lactobacillus reuteri w organizmie?

Mechanizm działania tego probiotyku jest wielokierunkowy. Kluczową rolę odgrywa reuteryna – szerokopasmowy związek przeciwdrobnoustrojowy powstający z glicerolu, który hamuje wzrost bakterii gram-dodatnich i gram-ujemnych, grzybów, a nawet pierwotniaków¹⁰¹¹. Oprócz reuteryny bakteria produkuje kwas mlekowy, nadtlenek wodoru i reutericyklinę, tworząc kompleksową tarczę przeciwdrobnoustrojową¹².

Drugim filarem działania jest wzmacnianie bariery jelitowej. L. reuteri stymuluje produkcję mucyn (ochronnego śluzu jelitowego) i zwiększa ekspresję białek ścisłych połączeń (tight junction proteins), uszczelniając przestrzenie między komórkami nabłonka¹³¹⁴. Dzięki temu szkodliwe substancje i patogeny mają utrudniony dostęp do krwioobiegu.

Równie istotna jest immunomodulacja. Probiotyk oddziałuje na komórki układu odpornościowego w tkance limfatycznej związanej z jelitem (GALT) – makrofagi, komórki dendrytyczne i limfocyty T – przesuwając profil cytokin w kierunku przeciwzapalnym: wzrasta poziom IL-10, spada produkcja TNF-α, IL-6 i IL-1β¹⁵¹⁶. Bakteria zwiększa też liczbę regulatorowych limfocytów T (Treg), które tłumią nadmierną odpowiedź zapalną³.

Na perystaltykę jelit wpływa poprzez produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA: octan, propionian, maślan), które obniżają pH w świetle jelita, odżywiają kolonocyty i stymulują skurcze mięśniówki gładkiej¹⁷¹⁸. Wykazano też, że L. reuteri zmniejsza produkcję metanu przez archeony jelitowe (Methanobrevibacter smithii), co przekłada się na poprawę regularności wypróżnień u osób z zaparciami¹⁹.

Szczepy L. reuteri – co warto wiedzieć: Nie każdy szczep działa tak samo. DSM 17938 jest najszerzej badany w kontekście kolki niemowlęcej, biegunek i zaparć. ATCC PTA 6475 był stosowany w badaniach nad gęstością mineralną kości u starszych kobiet. DSM 17648 badano jako wsparcie eradykacji H. pylori. NCIMB 30242 sprawdzano w kontekście obniżania cholesterolu. Szczep ATCC 55730 – poprzednik DSM 17938 – nie jest już dostępny komercyjnie, ponieważ zawierał przenoszalne geny oporności na antybiotyki (tetracyklinę i linkomycynę). Zostały one usunięte podczas tworzenia DSM 17938, który zachował pełne właściwości probiotyczne²⁰.

Na co stosuje się Lactobacillus reuteri? Przegląd zastosowań

Najsilniejsze dowody kliniczne dotyczą kolki niemowlęcej: suplementacja szczepem DSM 17938 skraca czas płaczu i marudzenia o około godzinę dziennie. Efekt jest wyraźniejszy u niemowląt karmionych piersią, prawdopodobnie ze względu na synergię z składnikami mleka kobiecego²²¹. U wcześniaków suplementacja może zmniejszać ryzyko martwiczego zapalenia jelit (NEC) i sepsy oraz skracać czas hospitalizacji².

W przypadku biegunki infekcyjnej u dzieci L. reuteri skraca jej czas trwania o blisko dobę; pewne korzyści obserwuje się też u dorosłych². Probiotyk może też zmniejszać częstość biegunek u dzieci uczęszczających do żłobków²¹. Jako uzupełnienie standardowej terapii potrójnej w eradykacji H. pylori zwiększa skuteczność leczenia o ok. 7% i znacząco redukuje działania niepożądane antybiotykoterapii (nudności, biegunkę, zgagę)².

W przypadku zaparć dane są obiecujące, choć wymagają potwierdzenia w kolejnych badaniach. W jednym badaniu częstość wypróżnień wzrosła z 3,89 do 5,28 tygodniowo²². U dzieci z funkcjonalnym bólem brzucha stosowanie 100 mln CFU DSM 17938 przez 4 tygodnie może zmniejszać nasilenie dolegliwości²³.

Zastosowanie	Szczep (przykładowy)	Ocena dowodów
Kolka niemowlęca (karmienie piersią)	DSM 17938	Solidne dowody (liczne RCT i metaanalizy)
Biegunka infekcyjna u dzieci	DSM 17938 / ATCC 55730	Solidne dowody
Wspomaganie eradykacji H. pylori	DSM 17648 / DSM 17938	Dobre dowody (kilka RCT)
Zaparcia (dzieci i dorośli)	DSM 17938	Umiarkowane dowody
Ból brzucha u dzieci (funkcjonalny)	DSM 17938	Wstępne dane
Zdrowie przyzębia (jako uzupełnienie)	DSM 17938 / ATCC PTA 5289	Ograniczone, mieszane wyniki
Obniżenie cholesterolu LDL	NCIMB 30242	Ograniczone dowody
Gęstość kości u starszych kobiet	ATCC PTA 6475	Jedno RCT – wyniki obiecujące

Dawkowanie – ile CFU i w jakiej postaci?

Lactobacillus reuteri dostępny jest w aptekach w postaci kropli, kapsułek, tabletek do żucia, pastylek do ssania i proszku. Niemowlętom z kolką podaje się zwykle 5 kropli dziennie (odpowiadające 1 mld CFU szczepem DSM 17938)²⁴. Starszym dzieciom i dorosłym w zaparciach, problemach z IBS lub ogólnym wsparciu jelit stosuje się najczęściej jedną tabletkę do żucia dziennie²⁴.

Zakres dawek stosowanych w badaniach klinicznych jest szeroki – od 10 milionów do 100 miliardów CFU na dobę, przez 5 dni do 6 miesięcy²⁵. Za bezpieczną i skuteczną dawkę podtrzymującą dla dzieci i dorosłych uznaje się 100 milionów CFU dziennie⁹. Nawet dawka 10 miliardów CFU dziennie – sto razy wyższa – nie wywołała poważnych działań niepożądanych w badaniach bezpieczeństwa²⁶. Pierwsze efekty w przypadku kolki niemowlęcej można zauważyć po kilku dniach do tygodnia; w przewlekłych problemach jelitowych (zaparcia, IBS) na ocenę skuteczności potrzeba co najmniej 2–4, a najlepiej 8–12 tygodni regularnego stosowania²⁴.

Ponieważ kolonizacja jest przejściowa, codzienne przyjmowanie jest konieczne dla utrzymania efektu. Wybierając preparat, warto zwracać uwagę na konkretne oznaczenie szczepu (np. DSM 17938, a nie ogólne „Lactobacillus reuteri”), ponieważ różne szczepy mają różne właściwości²⁵.

L. reuteri a antybiotyki i inne leki: Antybiotyki mogą niszczyć zarówno szkodliwe, jak i korzystne bakterie – w tym L. reuteri. Zaleca się przyjmowanie probiotyku z odstępem co najmniej 2–3 godzin od antybiotyku, a suplementację warto kontynuować przez kilka tygodni po zakończeniu kuracji, aby wspomóc odbudowę mikrobioty²⁷²⁸. Leki immunosupresyjne i chemioterapia mogą osłabiać zdolność bakterii do kolonizacji i zwiększać ryzyko zakażeń – w takich przypadkach stosowanie probiotyku wymaga konsultacji lekarskiej²⁹. Leki przeciwgrzybicze (antymykotyki) mogą ograniczać aktywność L. reuteri, dlatego warto porozmawiać z farmaceutą lub lekarzem o odpowiednim momencie ich przyjmowania²⁷.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Lactobacillus reuteri jest dobrze tolerowany przez większość osób w każdym wieku, a badania kliniczne generalnie nie wykazują poważnych działań niepożądanych⁵³⁰. Najczęstsze łagodne dolegliwości to wzdęcia, gazy i przejściowe rozluźnienie stolca, które zwykle ustępują samoistnie w miarę adaptacji organizmu³¹.

Skonsultuj się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji lub niezwłocznie, jeśli:

Jesteś osobą z niedoborem odporności – m.in. w trakcie chemioterapii, po przeszczepie narządu, z chorobą autoimmunologiczną lub leczeniem immunosupresyjnym. Istnieje rzadkie, ale realne ryzyko zakażenia krwi (bakteriemii) wywołanego przez probiotyk⁵⁶.
Masz centralny cewnik żylny (port, cewnik do żywienia pozajelitowego) – to dodatkowy czynnik ryzyka zakażeń probiotycznych⁶.
Planujesz podać probiotyk wcześniakowi – mimo że dane z badań są ogólnie pozytywne, odnotowano jednostkowy przypadek śmiertelnej bakteriemii u niemowlęcia urodzonego w 27. tygodniu ciąży⁵.
Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – dostępne dane sugerują bezpieczeństwo, ale decyzję o suplementacji warto omówić z lekarzem prowadzącym³²³³.
Cierpisz na chorobę zapalną jelit, niedrożność przewodu pokarmowego lub chorobę nerek³⁴.
Pojawią się objawy ciężkiej reakcji alergicznej: trudności z oddychaniem, obrzęk twarzy lub gardła, pokrzywka, silne nudności³⁵.
Brak poprawy lub nasilenie objawów po kilku tygodniach stosowania – warto wówczas zweryfikować diagnozę i plan leczenia z lekarzem.

Nie ma danych na temat bezpieczeństwa długotrwałego stosowania (powyżej 6 miesięcy), dlatego przy planowaniu bardzo długich kuracji warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą⁵.

Podsumowując praktyczne wskazówki: wybieraj preparaty z dokładnym oznaczeniem szczepu (np. DSM 17938), przyjmuj codziennie, z antybiotykami zachowaj odstęp 2–3 godzin, a efekty oceniaj po co najmniej miesiącu regularnego stosowania. W razie wątpliwości dotyczących stanu zdrowia lub przyjmowanych leków – zawsze skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Probiotyk to cenne wsparcie dla mikrobioty, ale nie zastąpi leczenia przyczynowego.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się szczep DSM 17938 od ATCC 55730?

DSM 17938 to potomny szczep ATCC 55730, z którego usunięto dwa plazmidy odpowiedzialne za przenoszalną oporność na tetracyklinę i linkomycynę – wymóg zgodny ze standardami EFSA. Zachował pełne właściwości probiotyczne, a ATCC 55730 nie jest już dostępny komercyjnie²⁰.

Czy Lactobacillus reuteri pomaga na kolkę u niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym?

Dowody wskazują, że efekt jest wyraźniejszy u niemowląt karmionych piersią. U dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym badania nie wykazały istotnej poprawy – prawdopodobnie ze względu na brak synergii z składnikami mleka kobiecego²¹.

Jak szybko działa L. reuteri na kolkę niemowlęcą?

Pierwsze wyraźne efekty (skrócenie czasu płaczu) obserwuje się zwykle w ciągu kilku dni do tygodnia regularnego stosowania 5 kropli dziennie³⁶.

Czy można podawać Lactobacillus reuteri razem z antybiotykiem?

Tak, ale nie równocześnie. Zaleca się zachowanie przerwy co najmniej 2–3 godzin między antybiotykiem a probiotykiem, aby antybiotyk nie niszczył bakterii probiotycznych. Suplementację warto kontynuować przez kilka tygodni po zakończeniu kuracji²⁷²⁸.

Czy L. reuteri obniża cholesterol?

Istnieją ograniczone dane kliniczne sugerujące, że szczep NCIMB 30242 może obniżać LDL o ok. 9% i cholesterol całkowity o ok. 5% po 6 tygodniach stosowania. Mechanizm polega na zwiększonej dekonjugacji kwasów żółciowych i ograniczeniu ich wchłaniania zwrotnego³⁷. Dowody są jednak wciąż niewystarczające, by traktować probiotyk jako samodzielną strategię leczenia hipercholesterolemii.

Czy L. reuteri pomaga przy H. pylori?

Tak, jako uzupełnienie – nie zamiast – standardowej terapii eradykacyjnej. Dodanie L. reuteri do potrójnej terapii antybiotykowej zwiększa wskaźnik eradykacji o ok. 7% i znacząco zmniejsza nasilenie działań niepożądanych, takich jak nudności, biegunka i zgaga².

Czy L. reuteri jest bezpieczny dla wcześniaków?

Ogólnie dane z badań potwierdzają bezpieczeństwo u wcześniaków i mogą zmniejszać ryzyko NEC oraz sepsy². Jednak odnotowano jeden przypadek śmiertelnej bakteriemii u niemowlęcia urodzonego w 27. tygodniu ciąży – dlatego podawanie probiotyku bardzo niedojrzałym wcześniakom wymaga nadzoru lekarskiego⁵.

Czy L. reuteri może wpływać na nastrój i stres?

Badania na zwierzętach pokazują, że L. reuteri może zwiększać poziom oksytocyny, obniżać kortyzol i łagodzić zachowania lękowe. Dane te nie zostały jednak potwierdzone w dużych badaniach klinicznych u ludzi, dlatego nie należy traktować probiotyku jako środka leczącego zaburzenia nastroju³⁸.

Jak długo trzeba stosować L. reuteri, żeby zobaczyć efekty?

Przy kolce niemowlęcej poprawa może być widoczna po kilku dniach. W przypadku zaparć, IBS lub innych przewlekłych dolegliwości zaleca się ocenę skuteczności po co najmniej 2–4 tygodniach, a najlepiej po 8–12 tygodniach regularnego stosowania²⁴.

Czy L. reuteri pomaga na zdrowie zębów i dziąseł?

Wstępne badania sugerują, że L. reuteri stosowany jako uzupełnienie skaliowania i wygładzania korzeni może poprawiać głębokość kieszonek dziąsłowych i wskaźniki przyczepu klinicznego u pacjentów z przewlekłym zapaleniem przyzębia, choć wyniki nie są jednoznaczne i ryzyko błędu metodologicznego w części badań jest wysokie³⁹.

Czy L. reuteri może pomóc na egzemę u dzieci?

Istnieją wstępne dowody, że kombinacja L. reuteri z L. rhamnosus może zmniejszać częstość i nasilenie egzemy u dzieci, gdy stosowana jest zarówno przez matkę w ostatnim miesiącu ciąży, jak i przez niemowlę przez pierwszy rok życia⁴⁰. Dowody są jednak ograniczone i wymagają potwierdzenia w większych badaniach.

Czy L. reuteri może wpłynąć na gęstość kości?

Jedno randomizowane badanie kontrolowane (RCT) wykazało, że roczna suplementacja szczepem ATCC PTA 6475 zmniejszyła utratę masy kostnej o ok. 50% u starszych kobiet z niską gęstością mineralną kości i obniżyła poziom markera zapalnego usCRP⁴¹⁴². To obiecujący wynik, ale potrzebne są dalsze badania, zanim będzie można zalecać ten probiotyk w profilaktyce osteoporozy.

W jakiej postaci dostępny jest L. reuteri w aptece?

Preparat dostępny jest w postaci kropli (szczególnie wygodnych dla niemowląt), kapsułek, tabletek do żucia, pastylek do ssania oraz proszku²⁵. Przy wyborze warto zwrócić uwagę na oznaczenie konkretnego szczepu, ponieważ różne szczepy mają różne właściwości i wskazania.

Historia odkrycia i zmiana nazwy gatunku

Choć Lactobacillus reuteri po raz pierwszy opisał Gerhard Reuter w 1962 roku, przez wiele dekad pozostawał w cieniu innych bakterii kwasu mlekowego⁷. Prawdziwy przełom nastąpił w latach 80. i 90. XX wieku, gdy zaczęto systematycznie dokumentować jego właściwości probiotyczne. W 2020 roku taksonomia rodzaju Lactobacillus przeszła gruntowną rewizję i gatunek oficjalnie przemianowano na Limosilactobacillus reuteri – nazwa Lactobacillus reuteri jest jednak nadal powszechnie używana w literaturze i na opakowaniach suplementów⁴³.

L. reuteri a zdrowie kości – oś jelito-kość

Związek między mikrobiomem jelitowym a metabolizmem kości to stosunkowo nowy obszar badań. Roczna suplementacja szczepem ATCC PTA 6475 u starszych kobiet z niską gęstością mineralną kości zmniejszyła utratę masy kostnej o ok. 50% w porównaniu z placebo⁴¹. U kobiet, które dobrze odpowiedziały na leczenie, wzrosło bogactwo genowe mikrobioty jelitowej, zwiększyła się liczba bakterii produkujących maślan (m.in. Akkermansia muciniphila), a poziom markerów zapalnych (usCRP) obniżył się⁴⁴⁴⁵. Wyniki są obiecujące, ale dotychczas przeprowadzono jedno RCT – konieczne są dalsze badania potwierdzające ten efekt.

Reuteryna – naturalna broń probiotyku

Reuteryna (3-hydroksypropanal) to wyjątkowy związek produkowany wyłącznie przez L. reuteri – żaden inny znany gatunek probiotyczny nie wytwarza go w porównywalnych ilościach¹¹. Powstaje z glicerolu i działa szerokopasmowo: hamuje wzrost bakterii gram-dodatnich i gram-ujemnych, grzybów, a nawet pierwotniaków, nie niszcząc przy tym korzystnych bakterii mikrobioty³¹⁰. Ta selektywna aktywność sprawia, że reuteryna jest jednym z kluczowych elementów wyjaśniających, dlaczego L. reuteri tak skutecznie konkuruje z patogenami bez zaburzania równowagi mikrobioty.