Bifidobacterium breve

Czym jest Bifidobacterium breve i skąd się bierze w jelitach?

Bifidobacterium breve to gram-dodatnia bakteria beztlenowa z rodzaju Bifidobacterium, która naturalnie zasiedla przewód pokarmowy człowieka¹⁰. Jest jednym z pierwszych drobnoustrojów kolonizujących jelito noworodka – u niemowląt karmionych piersią stanowi dominujący gatunek bifidobakterii¹¹. Wraz z wiekiem jej liczebność w mikrobiomie stopniowo maleje, choć pewna ilość B. breve utrzymuje się przez całe życie¹².

Kluczowym powodem tak silnej obecności tej bakterii w jelicie niemowląt jest jej zdolność do rozkładu oligosacharydów mleka ludzkiego (HMO) – złożonych węglowodanów, których ludzki przewód pokarmowy sam nie trawi¹³. Dzięki temu B. breve czerpie energię z pokarmu, który inaczej pozostałby nieprzetrawiony, a jednocześnie produkuje metabolity korzystne dla całej mikrobioty. Co ciekawe, bakteria ta jest przekazywana dziecku drogą wertykalną: wykryto ją w próbkach pochwy matki, w jej kale, kale noworodka oraz w mleku kobiecym – gdzie stanowi nawet 80% wszystkich izolowanych bifidobakterii¹⁴.

W aptekach i sklepach ze zdrową żywnością B. breve dostępna jest w suplementach diety – najczęściej w kapsułkach lub proszku. Naturalnym źródłem tej bakterii są też fermentowane produkty spożywcze: kefir, kiszona kapusta, kimchi i niektóre rodzaje jogurtów¹⁵.

Jak Bifidobacterium breve działa w organizmie?

Głównym mechanizmem działania B. breve jest fermentacja węglowodanów i błonnika pokarmowego w jelicie grubym. W jej wyniku powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA): mlekowy, octowy i masłowy¹. SCFA odżywiają kolonocyty (komórki nabłonka jelita grubego), obniżają pH treści jelitowej i tworzą niekorzystne warunki dla bakterii patogennych. Kwas masłowy (maślan) jest szczególnie cennym paliwem dla komórek nabłonkowych i wykazuje działanie przeciwzapalne¹⁶.

Poza produkcją SCFA, B. breve wzmacnia barierę jelitową przez zwiększenie ekspresji białek tzw. ścisłych połączeń (tight junction proteins): okludyny, klaudyny-1 i ZO-1. Dzięki nim ściana jelita staje się mniej przepuszczalna dla toksyn i drobnoustrojów¹⁷. Bakteria ta produkuje również sprzężony kwas linolowy (CLA) i inne bioaktywne metabolity lipidowe, które mogą wpływać korzystnie na profil lipidowy krwi¹⁸.

Na poziomie immunologicznym B. breve moduluje odpowiedź zapalną – zwiększa produkcję cytokin przeciwzapalnych i obniża stężenie prozapalnego TNF-α¹⁹. W badaniach laboratoryjnych wykazano, że aktywuje komórki dendrytyczne przez receptor TLR2 i reguluje stosunek limfocytów Th1/Th2 oraz Th17/Treg²⁰²¹. Mechanizmy te wyjaśniają jej potencjalne działanie przeciwalergiczne i immunomodulujące.

Na co stosuje się Bifidobacterium breve – co mówią badania?

Zdrowie jelit i zaparcia. W randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą 300 dorosłych z zaparciami i twardymi stolcami przyjmowało mieszaninę szczepu BR03 i Lactiplantibacillus plantarum LP1 (każdy po 2,5 miliarda CFU). Uczestnicy odnotowali częstsze wypróżnienia, bardziej miękkie stolce i mniejszy dyskomfort w jamie brzusznej³. U pacjentów z celiakią na diecie bezglutenowej, którzy nadal zgłaszali dolegliwości trawienne, preparat zawierający szczepy BBR8 i BL zmniejszył ból brzucha, wzdęcia i poprawił ogólne samopoczucie w porównaniu z placebo³.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (UC). W kilku badaniach klinicznych suplementacja B. breve – samodzielnie lub w połączeniu z galaktooligosacharydami (GOS) – poprawiała wskaźniki kliniczne i endoskopowe u pacjentów z UC oraz przywracała równowagę mikrobioty jelitowej²². Natomiast w randomizowanym badaniu z udziałem 33 pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna jelita cienkiego szczep Bif195 (≥15 × 10⁹ CFU/dobę przez 8 tygodni) nie wykazał istotnego wpływu na grubość ściany jelita ani inne parametry kliniczne²³. Wynik ten podkreśla, że skuteczność B. breve w zapalnych chorobach jelit jest prawdopodobnie zależna od szczepu i rodzaju schorzenia.

Ochrona jelita cienkiego przy stosowaniu aspiryny. W próbie klinicznej (RCT, n = 66) szczep Bif195 w dawce ≥5 × 10¹⁰ CFU/dobę, podawany równolegle z kwasem acetylosalicylowym (300 mg/dobę przez 6 tygodni), obniżył wskaźnik uszkodzeń błony śluzowej (Lewis score AUC) o ok. 30% w porównaniu z placebo (3040 vs 4351 jednostek; p = 0,0376) i zmniejszył liczbę owrzodzeń o ok. 33%⁶. Co ważne, probiotyk nie osłabiał przeciwzakrzepowego działania aspiryny²⁴.

Nadwaga i metabolizm. W 12-tygodniowym RCT z udziałem 80 dorosłych z nadwagą (BMI 25–30) szczep B-3 podawany w dawce 2 × 10¹⁰ CFU/dobę istotnie zmniejszył masę tłuszczową ciała i jej procentowy udział w stosunku do placebo po 8. i 12. tygodniu⁴. W osobnym 8-tygodniowym badaniu na 102 zdrowych dorosłych szczep BBr60 (100 mld CFU/dobę) zwiększył stężenie cholesterolu HDL (z 1,29 do 1,36 mmol/l) i obniżył cholesterol całkowity (z 4,33 do 4,18 mmol/l)²⁵. Uczestnicy odnotowali też poprawę wyników kwestionariuszy dotyczących dolegliwości żołądkowo-jelitowych²⁶.

Funkcje poznawcze. W 24-tygodniowym RCT z udziałem 130 starszych dorosłych z podejrzeniem łagodnych zaburzeń poznawczych szczep MCC1274 poprawił wyniki testów orientacji (ADAS-Jcog i MMSE) w porównaniu z placebo⁵. Badania na modelach zwierzęcych wskazują na neuroprotekcyjne działanie szczepu A1 w modelu choroby Alzheimera, jednak wyniki te wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych²⁷.

Bifidobacterium breve a zdrowie niemowląt i dzieci

B. breve jest szczególnie istotna w pierwszych miesiącach życia. Badanie genomowe obejmujące ponad 1200 niemowląt wykazało, że jest ona jedną z trzech pionierskich bakterii napędzających prawidłowy rozwój mikrobioty jelitowej noworodka²⁹. Pomaga wchłaniać składniki odżywcze z mleka matki i blokuje kolonizację jelita przez patogeny²⁹.

Szczep M-16V był badany jako czynnik ochronny przed martwiczym zapaleniem jelit (NEC) u wcześniaków – groźnym stanem zapalnym, który może zagrażać życiu²⁸. Synbiotyczna formuła zawierająca szczepy BR03 i B632 obniżała stężenie prozapalnego TNF-α u dzieci z celiakią stosujących dietę bezglutenową³⁰. Inne szczepy badano w kontekście kolki niemowlęcej, biegunki, zaparć oraz zmniejszenia ryzyka infekcji u noworodków³¹. Warto jednak pamiętać, że większość badań pediatrycznych ma ograniczoną liczebność próby, a wyniki bywają niejednorodne między szczepami³².

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Dla większości zdrowych dorosłych i dzieci B. breve jest dobrze tolerowana. Łagodne dolegliwości, takie jak gazy, wzdęcia czy zmiana rytmu wypróżnień, mogą pojawić się w pierwszych 1–2 tygodniach stosowania i zwykle ustępują samoistnie⁸. Skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• Masz głęboko upośledzoną odporność – np. w przebiegu nowotworu, w trakcie chemioterapii lub immunosupresji po przeszczepie. W takich sytuacjach istnieje bardzo małe, ale realne ryzyko translokacji bakterii do krwioobiegu i infekcji (bakteriemia)⁷.
• Masz założony centralny cewnik żylny lub inne urządzenie wewnątrznaczyniowe⁹.
• Chorujesz na chorobę autoimmunologiczną i przyjmujesz leki modulujące układ odpornościowy⁹.
• Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – przed suplementacją warto omówić zasadność jej stosowania z lekarzem prowadzącym³⁴.
• Chcesz podać probiotyk wcześniakowi lub choremu noworodkowi – wcześniaki mogą być bardziej narażone na działania niepożądane związane z probiotykami⁹.
• Objawy żołądkowo-jelitowe nasilają się lub utrzymują dłużej niż 2 tygodnie mimo stosowania preparatu.
• Przyjmujesz inne leki lub suplementy – choć bezpośrednie interakcje B. breve z lekami nie są dobrze udokumentowane, warto poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach.

Pamiętaj, że suplementy diety z B. breve nie zastępują leczenia chorób przewlekłych, takich jak nieswoiste zapalenia jelit czy celiakia. Jeśli stosujesz probiotyk jako uzupełnienie terapii, zawsze informuj o tym swojego lekarza.

Jeśli chcesz zadbać o naturalny poziom B. breve w jelitach, warto wprowadzić do diety fermentowane produkty (kefir, kiszonki, jogurt naturalny) oraz pokarm bogaty w błonnik prebiotyczny – czosnek, cebulę, por, banany, szparagi i pełnoziarniste produkty zbożowe. Te składniki odżywiają korzystne bakterie jelitowe i sprzyjają ich wzrostowi³⁵. Jeśli rozważasz suplementację, zwróć uwagę na konkretny szczep zawarty w preparacie i upewnij się, że był on przebadany w kontekście twojego problemu zdrowotnego – efekty jednego szczepu nie zawsze przekładają się na inne.