Koci pazur

Czym jest koci pazur i skąd pochodzi?

Koci pazur to potoczna nazwa rośliny Uncaria tomentosa – pnącza z rodziny marzanowatych (Rubiaceae), rosnącego w tropikalnych lasach deszczowych Amazonii. Nazwa pochodzi od charakterystycznych haczykowatych wyrostków przypominających pazury kota. W celach leczniczych wykorzystuje się przede wszystkim korę i korę korzeniową tej rośliny, rzadziej kłącze lub wyciąg z całej rośliny¹⁰. Odrębnym gatunkiem jest Uncaria guianensis, stosowana głównie w Europie i różniąca się nieco profilem chemicznym¹¹.

Rdzenni mieszkańcy peruwiańskich Andów – m.in. lud Asháninka – używali odwaru z kory kociego pazura od stuleci w leczeniu stanów zapalnych, chorób reumatycznych, wrzodów żołądka, infekcji i jako środek wzmacniający¹². Współcześnie zioło to dostępne jest w aptekach i sklepach zielarskich w postaci kapsułek, tabletek, nalewek oraz herbat ziołowych¹³.

Jakie substancje czynne zawiera koci pazur?

Z kory Uncaria tomentosa wyizolowano dotąd ponad 50 różnych związków aktywnych¹⁴. Najważniejsze grupy to:

• Pentacykliczne alkaloidy oksindolowe (POA) – m.in. mitrafylina, izopteropodyna, pteropodyna, specjofylina, unkaryna C i E. To właśnie one są uznawane za główne substancje immunomodulujące i przeciwzapalne²¹⁵.
• Tetracykliczne alkaloidy oksindolowe (TOA) – m.in. rynkofylina, izokorynoksejina, korynoksejina. Mogą działać antagonistycznie wobec POA, dlatego niektóre wyciągi są celowo oczyszczane z TOA¹⁶¹⁷.
• Glikozydy kwasu chinowikowego – około 9 związków o właściwościach przeciwwirusowych i przeciwzapalnych¹⁸¹⁹.
• Proantocyjanidyny i katechiny – m.in. epikatechiena, cinchonaina 1a i 1b, silne antyoksydanty²⁰.
• Triterpeny – pochodne kwasu ursolowego i oleanolowego, a także politerpenole²¹.
• Sterole – β-sitosterol, stygmasterol, kampesterol²².
• Kwas chinikowy – aktywny składnik wyciągów wodnych, potwierdzony jako biologicznie czynny²³.

Zgodnie ze standardami USP (United States Pharmacopeia) surowiec z kociego pazura powinien zawierać co najmniej 0,3% pentacyklicznych alkaloidów oksindolowych w przeliczeniu na suchą masę². To ważna informacja przy wyborze preparatu – sprawdź, czy producent podaje standaryzację na POA.

Jak koci pazur działa w organizmie?

Główny mechanizm działania przeciwzapalnego polega na hamowaniu szlaku sygnałowego NF-κB przez pentacykliczne alkaloidy oksindolowe. Blokada tego szlaku obniża produkcję TNF-α (czynnika martwicy nowotworów) – kluczowego mediatora stanu zapalnego²⁴²⁵. Wyizolowana mitrafylina dodatkowo hamuje uwalnianie interleukiny IL-1α, IL-1β, IL-4, IL-17 i TNF-α²⁶.

Alkaloidy POA pobudzają też układ odpornościowy – zwiększają aktywność fagocytarną białych krwinek i proliferację limfocytów B i T, a także stymulują funkcję limfocytów T-pomocniczych²⁶. Proantocyjanidyny i katechiny działają jako silne antyoksydanty, neutralizując wolne rodniki²⁴. W badaniach laboratoryjnych wyciągi wodne z kociego pazura wykazały zdolność do usprawniania naprawy DNA po uszkodzeniach chemicznych i ekspozycji na promieniowanie UVB²⁷ – choć znaczenie tego efektu dla ludzi wymaga dalszych badań.

Wyniki systematycznego przeglądu 24 badań in vivo pokazały, że wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z kory kociego pazura obniżają NF-κB i IL-6 przy niskiej toksyczności²⁸. To obiecujące dane, jednak większość pochodzi z modeli zwierzęcych lub badań laboratoryjnych – nie z dużych prób klinicznych na ludziach.

Na co stosuje się koci pazur – co mówią badania kliniczne?

Najlepiej udokumentowane zastosowanie kociego pazura to wspomagające leczenie chorób reumatycznych. W podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu (45 pacjentów) 100 mg dziennie liofilizowanego wyciągu z Uncaria guianensis przez 4 tygodnie istotnie zmniejszało ból kolana związany z aktywnością ruchową w chorobie zwyrodnieniowej stawów²⁹³⁰. W innym badaniu (40 pacjentów z RZS) wyciąg z Uncaria tomentosa w dawce 20 mg trzy razy dziennie przez 24 tygodnie, stosowany obok konwencjonalnej farmakoterapii (sulfasalazyna lub hydroksychlorochina), zmniejszył liczbę bolesnych i obrzękniętych stawów⁴³¹. Ważne: w tym badaniu stosowano wyciąg bogaty w POA i oczyszczony z TOA.

Badania kliniczne nad kocim pazurem są jednak małe i niejednoznaczne – część prób nie wykazała przewagi nad placebo¹. Wstępne dane dotyczą też zastosowania w zakażeniu HIV (utrzymanie liczby komórek CD4), zapaleniu błony śluzowej jamy ustnej wywołanym protezą zębową (żel 2%) czy wspomagania odporności w trakcie chemioterapii, ale wymagają potwierdzenia w większych badaniach⁹³⁴.

Jak dawkować koci pazur?

Typowe dawki stosowane w badaniach klinicznych wahają się od 30 do 300 mg wyciągu dziennie¹. Nie ustalono jednak oficjalnej, zalecanej dawki dobowej dla suplementów diety dostępnych w Polsce. W badaniach nad chorobą zwyrodnieniową stawów stosowano 100 mg dziennie, nad RZS – 60 mg dziennie w 3 dawkach podzielonych, a nad zmęczeniem u chorych na nowotwory – 100 mg trzy razy dziennie³⁶.

Preparaty w postaci wyciągu etanolowego są najczęściej standaryzowane na zawartość pentacyklicznych alkaloidów oksindolowych³⁷. W tradycyjnym ziołolecznictwie stosuje się też odwar z kory (2–30 g suszonej kory dziennie) lub nalewkę (4,5–11 ml dziennie wyciągu 1:2)³⁸. Skład i stężenie substancji czynnych mogą się znacznie różnić między preparatami w zależności od gatunku rośliny, pory zbioru i metody przetwarzania³⁹ – dlatego zawsze warto sprawdzić standaryzację na etykiecie i stosować się do zaleceń producenta.

Interakcje z lekami – na co uważać?

Koci pazur hamuje aktywność enzymu CYP3A4 w wątrobie, który metabolizuje wiele powszechnie stosowanych leków⁶. Oznacza to, że przyjmowanie kociego pazura może podnosić stężenie tych leków we krwi, zwiększając ryzyko działań niepożądanych. Dotyczy to m.in.:

• leków antyretrowirusowych: atazanawiru, rytonawiru, sakwinawiru⁵,
• cyklosporyny (lek immunosupresyjny stosowany po przeszczepach),
• niektórych benzodiazepin (np. triazolam),
• leków przeciwgrzybiczych (ketokonazol, itrakonazol),
• statyn (np. lowastatyna)⁴⁰.

Koci pazur może też nasilać działanie leków obniżających ciśnienie krwi (w tym antagonistów wapnia) i leków przeciwzakrzepowych lub przeciwpłytkowych – aspiryny, klopidogrelu, warfaryny – zwiększając ryzyko krwawień⁵⁴⁰. Opisano też co najmniej jeden przypadek zespołu serotoninowego u pacjenta przyjmującego jednocześnie koci pazur i leki z grupy SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny)⁴¹.

Jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki na stałe, koniecznie porozmawiaj z farmaceutą lub lekarzem przed włączeniem kociego pazura do swojej suplementacji.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Koci pazur jest suplementem, który – mimo naturalnego pochodzenia – ma istotny potencjał interakcji lekowych i wyraźne przeciwwskazania. Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, zanim zaczniesz go stosować, jeśli:

• masz chorobę autoimmunologiczną (np. toczeń rumieniowaty układowy, stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów leczone immunosupresją) – koci pazur może nasilać aktywność układu immunologicznego i zaostrzać objawy⁷⁸,
• przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe (warfaryna, aspiryna, klopidogrel) – ryzyko krwawień⁴⁰,
• przyjmujesz leki antyretrowirusowe, immunosupresanty lub leki metabolizowane przez CYP3A4⁵,
• stosujesz leki z grupy SSRI (antydepresanty) – ryzyko zespołu serotoninowego⁴¹,
• masz niskie ciśnienie krwi lub przyjmujesz leki hipotensyjne⁷,
• chorujesz na białaczkę lub inny nowotwór – jedno z badań laboratoryjnych sugerowało, że wyciąg może stymulować przeżycie komórek białaczkowych u dzieci⁹,
• masz chorobę Parkinsona – opisano przypadek przemijającego nasilenia objawów ruchowych po zastosowaniu kociego pazura⁴²,
• planujesz zabieg chirurgiczny – odstawić co najmniej 2 tygodnie wcześniej ze względu na ryzyko krwawień i wpływ na ciśnienie⁷.

Nie stosować w ciąży i podczas karmienia piersią⁷⁸. Natychmiast skontaktuj się z lekarzem lub zgłoś się na izbę przyjęć, jeśli po zastosowaniu kociego pazura pojawią się objawy takie jak: silne bóle głowy, zawroty głowy, wymioty, nagłe pogorszenie pracy nerek (zmniejszona ilość moczu, obrzęki), objawy krwawienia (krew w stolcu, siniaki) lub objawy serotonergiczne (pobudzenie, dreszcze, szybkie bicie serca, drżenia mięśniowe).

Koci pazur to zioło o realnym potencjale przeciwzapalnym i immunomodulującym, potwierdzone w kilku małych badaniach klinicznych – szczególnie w łagodzeniu objawów choroby zwyrodnieniowej i reumatoidalnego zapalenia stawów jako leczenie wspomagające. Wybierając preparat, postaw na wyciąg standaryzowany na pentacykliczne alkaloidy oksindolowe (POA), najlepiej oczyszczony z TOA. Stosuj go krótkookresowo i zawsze informuj swojego lekarza o wszystkich suplementach – szczególnie jeśli przyjmujesz leki na stałe. Działania niepożądane są zazwyczaj łagodne (nudności, dyskomfort żołądkowy), ale interakcje lekowe mogą być poważne.